भारताच्या नकाशावरील सर्वात दक्षिणतम टोक, जिथे निळाशार समुद्र आणि जगातील दुर्मिळ वर्षावने एकमेकांना मिळतात, तो ‘ग्रेट निकोबार’ आयलंड आज एका मोठ्या जागतिक वादाचे केंद्र बनला आहे. केंद्र सरकारचा ८०,००० कोटी रुपयांचा हा प्रकल्प एका बाजूला भारताला ‘सामरिक महासत्ता’ बनवण्याचे स्वप्न दाखवत आहे, तर दुसरीकडे १० लाख झाडांच्या कत्तलीमुळे पर्यावरणवादी आणि राजकीय विरोधकांनी याला ‘निसर्गाचा नरसंहार’ (Ecocide) संबोधले आहे.
१. भूगोल आणि सामरिक महत्त्व: चीनची 'मलक्का कोंडी'
ग्रेट निकोबारचे भौगोलिक स्थान हे या वादाच्या मुळाशी आहे. अंदमान आणि निकोबार बेटांच्या दरम्यान ‘१० डिग्री चॅनेल’ हा जागतिक जलवाहतुकीचा मुख्य महामार्ग आहे. येथून सुमात्रा (इंडोनेशिया) अवघ्या १५०-१६० किलोमीटरवर आहे.
मलक्का जलडमरूमध्य (Strait of Malacca):
जगातील सुमारे २५% व्यापार याच अरुंद मार्गातून होतो आणि चीनचा बहुतांश कच्चा तेल पुरवठा याच मार्गावर अवलंबून आहे. जर भारताने येथे आपली लष्करी आणि व्यापारी ताकद मजबूत केली, तर युद्धजन्य परिस्थितीत भारत चीनची ही ‘जीवनवाहिनी’ रोखू शकतो. माजी एअर चीफ मार्शल आर.के.एस. भदौरिया यांच्या मते, भारताच्या लष्करी पाऊलखुणा (Military Footprint) वाढवण्यासाठी हा प्रकल्प अपरिहार्य आहे.
२. पर्यावरणाचा संहार: १० लाख झाडांचा बळी
या प्रकल्पाचा सर्वात काळा पैलू म्हणजे त्यासाठी होणारी अभूतपूर्व वृक्षतोड. सुमारे १३०.७५ चौरस किलोमीटर (१३,०७५ हेक्टर) इतके घनदाट जंगल क्षेत्र या प्रकल्पासाठी वापरले जाणार आहे. यामध्ये सुमारे ९.६४ लाख (जवळपास १० लाख) जुनी आणि दुर्मिळ झाडे कापली जाणार आहेत.
क्षेत्रफळाचे भयावह गणित (तुलनात्मक उदाहरणे):
या विनाशाची व्याप्ती समजून घेण्यासाठी खालील तुलना महत्त्वाची आहे:
- मुंबईचे संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान (SGNP): या उद्यानाचे एकूण क्षेत्रफळ सुमारे १०३ चौ. किमी आहे. ग्रेट निकोबारमध्ये कापले जाणारे जंगल (१३० चौ. किमी) हे संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानापेक्षा ३०% जास्त मोठे आहे.
- पुणे शहर: हे क्षेत्र पुणे शहराच्या एकूण भौगोलिक क्षेत्राच्या (३३१ चौ. किमी) सुमारे ४०% इतके आहे. एका बेटावर इतक्या प्रचंड प्रमाणात होणारी वृक्षतोड तेथील परिसंस्थेला कायमचे उद्ध्वस्त करू शकते.
३. राजकीय रणसंग्राम: 'विकास विरुद्ध पर्यावरण'
या मुद्द्यावरून भाजप सरकार आणि काँग्रेससह इतर विरोधी पक्षांमध्ये मोठी दरी निर्माण झाली आहे. काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांनी अलीकडेच या भागाचा दौरा करून प्रकल्पाला कडाडून विरोध केला आहे.
- विरोधकांचे आरोप: राहुल गांधींच्या मते, १० लाख झाडे कापणे म्हणजे केवळ निसर्गाचा ऱ्हास नसून, तेथील प्राचीन ‘शोम्पेन’ आणि ‘निकोबारी’ आदिवासींच्या अस्तित्वावर घाला आहे. हा प्रकल्प केवळ ठराविक उद्योग समूहांच्या (अदानी ग्रुप) फायद्यासाठी राबवला जात असल्याचा त्यांचा आरोप आहे.
- सरकारचे प्रत्युत्तर: भाजपने या विरोधाला ‘विकासविरोधी’ आणि ‘चीनच्या हिताचे रक्षण करणारा’ म्हटले आहे. सरकारने आश्वासन दिले आहे की, ‘कंपा’ (CAMPA) कायद्यांतर्गत या झाडांच्या मोबदल्यात अरावली किंवा इतर राज्यांत वृक्षारोपण केले जाईल.
४. प्रकल्पाचे चार स्तंभ: भारताचा 'ब्लू इकॉनॉमी' मास्टरस्ट्रोक
नीती आयोगाच्या योजनेनुसार, या ८० हजार कोटींच्या गुंतवणुकीतून चार मोठ्या गोष्टी साकारणार आहेत:
१. आंतरराष्ट्रीय ट्रान्सशिपमेंट टर्मिनल: कोलंबो आणि सिंगापूरला टक्कर देणारे भव्य बंदर.
२. ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ: लष्करी आणि नागरी अशा दोन्ही वापरांसाठी उपयुक्त.
३. टाउनशिप: आधुनिक नागरी वसाहत.
४. सोलर पॉवर प्लांट: प्रकल्पासाठी लागणारी ऊर्जेची गरज भागवण्यासाठी.
५. आदिवासी आणि दुर्मिळ जैवविविधता
ग्रेट निकोबारमध्ये जगातील सर्वात जुन्या जमातींपैकी एक असलेल्या ‘शोम्पेन’ लोकांचे वास्तव्य आहे. १० लाख झाडे तोडल्यामुळे आणि मोठ्या प्रमाणावर बांधकाम सुरू झाल्यामुळे या जमातींचे नैसर्गिक जीवन संपुष्टात येण्याची भीती आहे. तसेच, येथे आढळणारे लेदरबॅक कासव आणि निकोबार मेगापोड हे पक्षी केवळ याच ठिकाणी आढळतात.
निष्कर्ष: भविष्याचा पेच
ग्रेट निकोबार प्रकल्प हा सध्या एक ‘दुधारी तलवार’ बनला आहे. सामरिक सुरक्षेसाठी हा प्रकल्प जितका गरजेचा वाटतो, तितकाच पर्यावरणाच्या दृष्टीने तो आत्मघातकी ठरू शकतो. १३० चौ. किमीचे जंगल एकदा नष्ट झाले की ते पुन्हा निर्माण करणे अशक्य आहे. त्यामुळे, राष्ट्रहित आणि निसर्गहित यांचा सुवर्णमध्य साधणे, हेच सरकारपुढचे सर्वात मोठे आव्हान आहे.
Labels: Great Nicobar Project, Environmental Impact, Strategic Military Footprint, Rahul Gandhi Opposition, 10 Lakh Trees, Strait of Malacca, India vs China Geopolitics, Tribal Rights Shompen, Forest Diversion Analysis.
Search Description: A comprehensive report for print media on the Great Nicobar Project. It explores the conflict between national security interests in the Malacca Strait and the environmental devastation of cutting 10 lakh trees across 130 sq km, highlighting the political debate and tribal concerns.
Hash Tags: #GreatNicobarProject #EnvironmentalCrisis #NationalSecurity #IndiaChina #SaveNicobar #SustainableDevelopment #RahulGandhi #EcoSurvive #IndianNavy #StraitOfMalacca
Reviewed by ANN news network
on
५/०२/२०२६ ०७:३०:०० AM
Rating:
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: