संतांच्या नर्मदा परिक्रमेतील अलौकिक अनुभव — भाग ४ : प. पू. श्री वासुदेवानंद सरस्वती टेंबे स्वामी महाराज : दत्तसाधना, नर्मदा मय्येचे आवाहन, नर्मदा लहरी आणि गरुडेश्वरातील अंतिम अध्याय

नर्मदा मय्येच्या काठाने चालणाऱ्या संतांच्या कथांमध्ये काही अनुभव असे आहेत की ते एखाद्या एकाच चमत्काराभोवती फिरत नाहीत.

संपूर्ण आयुष्यच जणू एका अदृश्य हाकेला प्रतिसाद देत पुढे सरकत राहते.

कधी ती हाक स्वप्नातून येते.

कधी संकटातून.

कधी गुरूच्या आज्ञेतून.

कधी एखाद्या अनोळखी साधूच्या रूपाने.

कधी जंगलातील वाट दाखवणाऱ्या गूढ व्यक्तीच्या रूपाने.

आणि कधी...

मय्या स्वतः म्हणते, “माझ्याजवळ ये.”

श्रीवासुदेवानंद सरस्वती टेंबे स्वामी महाराजांच्या नर्मदा-संबंधित जीवनप्रवासात या सगळ्या छटा एकत्र दिसतात.

एकीकडे दत्तभक्तीची कठोर साधना.

दुसरीकडे अखंड भारतभ्रमण.

तिसरीकडे वेद, शास्त्र, संस्कृत आणि धर्मपरंपरेचा अभ्यास.

आणि त्याच वेळी नर्मदा मय्येशी वाढत जाणारे एक विलक्षण नाते.

या नात्याचा आरंभ एका स्वप्नातील हाकेने झाला, अशी त्यांच्या चरित्रपरंपरेतील कथा आहे.

मय्येने बोलावले.

स्वामी महाराजांनी सुरुवातीला ती हाक दुर्लक्षित केली.

पण नंतर अशी घटना घडली की त्यांना नर्मदा तीरावर जावेच लागले.

तिथे त्यांनी मय्येची प्रार्थना केली.

तिच्या स्तुतीत “नर्मदा लहरी” रचली.

आणि पुढे आयुष्याच्या शेवटच्या टप्प्यात.....

गरुडेश्वरच्या नर्मदा तीरावरच देह ठेवला.

म्हणजे ज्या मय्येने स्वप्नातून बोलावले होते, तिच्याच काठावर त्यांच्या जीवनाचा अंतिम अध्याय लिहिला गेला.

माणगावचा दत्तभक्त बालक

श्रीवासुदेवानंद सरस्वती टेंबे स्वामी महाराजांचा जन्म २३ ऑगस्ट १८५४ रोजी माणगाव येथे गणेशभट टेंबे आणि रमाबाई यांच्या पोटी झाला, अशी त्यांच्या अधिकृत जीवनचरित्रातील नोंद आहे. ते दत्तभक्त कुटुंबात वाढले. बालवयापासूनच पूजा, संध्या, वेदाध्ययन, गुरुचरित्रवाचन आणि धार्मिक आचार यांना त्यांच्या जीवनात मोठे स्थान होते.

माणगाव.

कोकणातील हिरवे गाव.

सभोवताली डोंगर.

पावसाची सर.

देवळांचे वातावरण.

आणि एका घरात दत्तभक्तीचा अखंड दिवा.

त्यांच्या वडिलांच्या जीवनातही दत्तोपासनेचे विशेष महत्त्व होते. कुटुंबाच्या धार्मिक वातावरणामुळे लहान वयातच वासुदेवांच्या मनात तपश्चर्या, वेद आणि दत्तभक्तीचे संस्कार खोलवर रुजले. 

असे म्हणतात की संतांच्या आयुष्यातील नंतरचे मोठे प्रवास अनेकदा बालपणीच सुरू झालेले असतात.

रस्ता तेव्हा दिसत नसतो.

पण दिशा तयार झालेली असते.

टेंबे स्वामींच्या बाबतीतही तसेच झाले.

वेदांचा अभ्यास… आणि अंतःकरणातील तपश्चर्या

त्यांचे शिक्षण केवळ धार्मिक विधीपुरते मर्यादित राहिले नाही.

वेद.

संस्कृत.

गुरुचरित्र.

ज्योतिष.

योग.

यज्ञकर्म.

मंत्रोपासना.

दत्तभक्ती.

या सर्वांचा त्यांनी अभ्यास केला. त्यांच्या अधिकृत चरित्रात तर बालवयातच वेदाध्ययन पूर्ण केल्याचा उल्लेख आहे. 

त्यामुळे पुढे त्यांनी घेतलेला संन्यास किंवा भारतभ्रमण हा अचानक घडलेला बदल नव्हता.

त्यामागे अनेक वर्षांची अंतर्गत तयारी होती.

एकीकडे गृहस्थधर्म.

दुसरीकडे तपश्चर्या.

आणि तिसरीकडे दत्ताची अखंड भक्ती.

जीवन हळूहळू एका मोठ्या यात्रेकडे वळत होते.

दत्ताची आज्ञा आणि अखंड भारतभ्रमण

टेंबे स्वामी महाराजांच्या जीवनातील एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांचा सततचा प्रवास.

ते एका ठिकाणी थांबत नसत.

ऋतू बदलत.

गावे बदलत.

नद्या बदलत.

प्रदेश बदलत.

पण त्यांची साधना आणि दत्तस्मरणाची दिशा बदलत नसे.

त्यांच्या अधिकृत चरित्रानुसार भगवान दत्तात्रेयांच्या आदेशाने त्यांनी भारतभर भ्रमण केले आणि विविध ठिकाणी चातुर्मास केले. त्यांच्या जीवनातील एकूण २८ चातुर्मास विविध तीर्थक्षेत्रांत झाले, अशी नोंद आहे. 

ही संख्या केवळ प्रवासाचे मोजमाप नाही.

२८ चातुर्मास म्हणजे....

पावसाळे.

आश्रम.

गावे.

साधक.

भक्त.

उपासना.

प्रवचन.

लेखन.

आणि असंख्य भेटी.

त्यामुळे त्यांचे जीवन स्वतःमध्ये एक चालते दत्तपीठ बनले.

नर्मदा मय्येची पहिली हाक

आणि मग येते ती कथा, ज्यामुळे टेंबे स्वामींचे नर्मदेशी नाते एका विलक्षण रूपात उलगडते.

हिमालयातील साधना आणि प्रवासानंतर ते गंगेच्या काठी ब्रह्मावर्त येथे होते.

त्याच काळात....

नर्मदा मय्येने त्यांना स्वप्नात आपल्या सान्निध्यात येण्याची इच्छा व्यक्त केली, अशी त्यांच्या विस्तृत चरित्रपरंपरेतील कथा आहे.

मय्या बोलावत होती.

पण स्वामी महाराजांनी त्या वेळी ती हाक दुर्लक्षित केली.

का?

कदाचित त्यांना वाटले असेल.....

“आता येथे माझी साधना आहे.”

“नंतर जाईन.”

“अजून काही कार्य बाकी आहे.”

पण दैवी हाकांकडे दुर्लक्ष केले तरी त्यांचे परिणाम कधी कधी माणसाला पुन्हा त्याच दिशेने ढकलतात.

आणि तसेच घडले.

एका ब्राह्मणाचा आजार… आणि स्वामींच्या अंगावर आलेली व्याधी

ब्रह्मावर्तातील वास्तव्याच्या काळात एका त्वचारोगाने त्रस्त ब्राह्मणाला स्वामी महाराजांच्या पादतीर्थातून उपचार मिळतील अशी श्रद्धा वाटली.

स्वामी महाराज कोणालाही सहज पादतीर्थ देत नसत.

पण त्या ब्राह्मणाने एक दिवस त्यांना न कळत त्यांच्या पायांवर पाणी ओतले आणि ते पाणी प्राशन करून अंगाला लावले, असे चरित्रात सांगितले आहे. त्यानंतर त्याने आपला आजार आणि त्यामागची भावना स्वामी महाराजांना सांगितली.

स्वामी महाराजांना त्या प्रकाराचे दुःख झाले.

आणि पुढील कथनानुसार.....

त्या ब्राह्मणाची व्याधी स्वामी महाराजांच्या शरीरावर आली.

त्यांच्या अंगावर पुरळ उठली.

शरीर त्रस्त झाले.

गंगेच्या काठी स्नान केले.

गंगेची स्तुती केली.

पण तरीही व्याधी दूर झाली नाही.

मग त्या रात्री.....

दत्ताची आज्ञा आली.

उपाय होता......

नर्मदा मय्येत स्नान.

तीन दिवस.

आता जावेच लागले.....

इथे कथेत एक सुंदर वर्तुळ तयार होते.

पहिल्यांदा मय्या स्वप्नात म्हणाली होती.....

“माझ्या जवळ ये.”

स्वामी महाराजांनी ती हाक दुर्लक्षित केली.

आता व्याधी आली.

दत्ताची आज्ञा झाली.....

नर्मदेकडे जा.

ज्याला त्यांनी आधी टाळले होते, त्याच दिशेने आता नियती त्यांना नेत होती.

माणूस देवाची हाक कधी ऐकतो?

सुखात?

किंवा संकटात?

कदाचित दोन्ही.

पण संतांच्या कथेत ही हाक केवळ संकटाचा इलाज नव्हती.

ती पुढे एका दीर्घ नात्याची सुरुवात ठरली.

नेमावर — नर्मदा मय्येच्या नाभिस्थानी

स्वामी महाराज नर्मदा मय्येच्या तीरावर नेमावर येथे पोहोचले.

नर्मदा परंपरेत नेमावरला मय्येचे नाभिस्थान मानले जाते.

तेथे त्यांनी स्नान केले.

प्रार्थना केली.

मय्येची उपासना केली.

आणि तिच्या स्तुतिपर एक सुंदर स्तोत्र रचले....

“नर्मदा लहरी.”

याच प्रसंगाला त्यांच्या अधिकृत चरित्रात त्यांच्या आणि नर्मदा मय्येतील दीर्घ आध्यात्मिक नात्याचा आरंभ मानले आहे. 

कल्पना करा त्या क्षणाची.

दीर्घ प्रवासाने थकलेले शरीर.

रोगाने त्रस्त अवस्था.

समोर नर्मदा मय्या.

काठावर शांत वातावरण.

हातात जपमाळ.

ओठांवर स्तोत्र.

आणि मनात एकच भाव....

“मय्या, मी आलो.”

“नर्मदा लहरी” — स्तोत्रात उतरलेली मय्या

संत जेव्हा नदीकाठी बसतो तेव्हा नदी फक्त पाण्याचा प्रवाह राहत नाही.

ती शब्द बनते.

आणि शब्द स्तोत्र बनतात.

टेंबे स्वामी महाराजांनी नर्मदा मय्येच्या स्तुतीत नर्मदा लहरी रचली.

हे नावच किती अर्थपूर्ण आहे.....

लहरी.

नर्मदेच्या पाण्याच्या.

मनाच्या.

भक्तीच्या.

शब्दांच्या.

आणि कृपेच्या.

ज्या मय्येने आधी स्वप्नातून बोलावले,

जिच्याकडे जाण्यासाठी दत्ताने आज्ञा केली,

जिच्या पाण्यात स्नान करून व्याधीपासून मुक्तीची अनुभूती मिळाली,

तिच्याच स्तुतीतून शब्दांची नदी वाहू लागली.

आता नर्मदा तीर हा त्यांच्या प्रवासाचा केवळ एक मुक्काम राहिला नाही

नेमावरच्या अनुभवानंतर नर्मदा मय्या आणि टेंबे स्वामी महाराजांचे नाते अधिक दृढ झाले, असे चरित्रात नमूद आहे. पुढील काळात त्यांनी नर्मदा तीरावर अनेक चातुर्मास केले आणि नर्मदा प्रदेशातील विविध क्षेत्रांशी त्यांचा निकट संबंध निर्माण झाला.

याचा अर्थ असा की नर्मदा मय्या त्यांच्या जीवनात एका उपचारासाठी आलेल्या तीर्थासारखी राहिली नाही.

ती झाली....

त्यांच्या प्रवासाची साक्षी.

त्यांच्या लेखनाची प्रेरणा.

त्यांच्या भक्तांच्या भेटीचे क्षेत्र.

आणि शेवटी....

त्यांच्या जीवनाचा अंतिम आश्रय.

दत्तसाधना आणि नर्मदा — दोन प्रवाह एका दिशेने

टेंबे स्वामी महाराजांच्या जीवनात दोन मोठे आध्यात्मिक प्रवाह एकत्र येतात.

पहिला....

दत्तोपासना.

दुसरा.....

नर्मदा मय्येवरील भक्ती.

एकीकडे दत्तात्रेय.

दुसरीकडे नर्मदा.

एकीकडे गुरू.

दुसरीकडे माता.

आणि दोन्हींच्या मध्यभागी.....

स्वामी महाराजांची तपश्चर्या.

त्यांच्या चरित्रात भगवान दत्तात्रेयांकडून त्यांच्या भ्रमणाला, चातुर्मासांना, लेखनाला आणि धार्मिक कार्याला मार्गदर्शन मिळत असल्याचे वर्णन आहे. 

म्हणूनच त्यांचा प्रवास फक्त तीर्थभ्रमण नव्हता.

तो जणू आज्ञेने चालवला जाणारा आध्यात्मिक प्रवास होता.

नर्मदा काठावरचे चातुर्मास

नर्मदा तीरावरील अनेक स्थळे टेंबे स्वामी महाराजांच्या जीवनात महत्त्वाची बनली.

कधी ते एका गावात.

कधी दुसऱ्या क्षेत्रात.

कधी जंगलातून.

कधी दुर्गम मार्गाने.

कधी नदीकाठी.

पावसाळ्याच्या चार महिन्यांत ठरावीक ठिकाणी राहणे म्हणजे त्या काळातील संन्यासी जीवनातील अत्यंत महत्त्वाची परंपरा.

पण स्वामी महाराजांचे चातुर्मास हे केवळ निवास नव्हते.

तेथे भक्त येत.

शास्त्रचर्चा होत.

दत्तोपासना होत.

स्तोत्ररचना होत.

धार्मिक मार्गदर्शन होत.

आणि नर्मदा मय्येच्या काठावर साधना अधिक गहिरी होत गेली.

त्यांच्या अधिकृत कालक्रमात नर्मदा प्रदेशातील अनेक महत्त्वाच्या मुक्कामांची नोंद येते. 

शूलपाणी — जिथे साधनेचा मार्ग जंगलातून जातो

नर्मदा परिक्रमेची आणि नर्मदा तीरावरील साधनेची चर्चा झाली की शूलपाणेश्वरचा दुर्गम जंगलप्रदेश समोर येतो.

आजही परिक्रमावासीयांच्या मनात शूलपाणी म्हणजे कठीण वाट, जंगल, एकांत आणि अनिश्चितता असते.

टेंबे स्वामी महाराजांच्या जीवनाच्या शेवटच्या टप्प्यातही शूलपाणीचा प्रसंग येतो.

१९१२ च्या सुमारास त्यांनी चिखलद्यात चातुर्मास केला. त्यानंतर शूलपाणेश्वरच्या दाट जंगलातून जाताना अश्वत्थाम्याने त्यांना मार्गदर्शन केले, असा त्यांच्या अधिकृत चरित्रातील उल्लेख आहे. 

ही कथा नर्मदा परंपरेतील अत्यंत गूढ प्रसंगांपैकी एक आहे.

दाट जंगल… आणि वाट दाखवणारा अश्वत्थामा

कल्पना करा.

समोर दाट जंगल.

वाट सरळ नाही.

दिशा सहज समजत नाही.

नर्मदा कधी दिसते.

कधी झाडांच्या मागे लपते.

कुठे दगड.

कुठे उतार.

कुठे काटेरी झुडपे.

आणि अशा वेळी....

एक मार्गदर्शक.

चरित्रातील कथेनुसार तो होता.....

अश्वत्थामा.

महाभारताच्या स्मृतीत हजारो वर्षांपासून जिवंत असलेले नाव.

चिरंजीव म्हणून भारतीय परंपरेत स्मरले जाणारे व्यक्तिमत्त्व.

आणि नर्मदा तीरातील अनेक आख्यायिकांमध्ये शूलपाणीच्या जंगलाशी जोडलेले एक गूढ अस्तित्व.

टेंबे स्वामी महाराजांच्या जीवनकथेत त्याने त्यांना जंगलातून सुरक्षित मार्ग दाखविला, असे वर्णन येते. 

मार्ग दाखवणारा कोण होता?

ही कथा ऐकताना मनात प्रश्न निर्माण होतो....

मार्गदर्शक कसा दिसत असेल?

तो अचानक कुठून आला असेल?

जंगलातील त्या दाट अंधारात त्याच्या मागे चालताना स्वामी महाराजांच्या मनात काय भावना असेल?

पण संतकथांची वैशिष्ट्ये अशी असतात की त्या प्रत्येक गोष्टीचे बाह्य स्पष्टीकरण मागत नाहीत.

कथेतील अनुभव स्वतःमध्ये पूर्ण असतो.

रस्ता हरवला.

मार्गदर्शक आला.

मार्ग सापडला.

प्रवास सुरू राहिला.

आणि त्या अनुभवाने पुढील नर्मदा प्रवासाला नवा अर्थ दिला.

शूलपाणीच्या जंगलातून नर्मदा तीराकडे

जंगल मागे पडले.

मार्ग खुला झाला.

आणि स्वामी महाराज नर्मदा तीरावर आपल्या अंतिम चातुर्मासासाठी पोहोचले.

ठिकाण....

गरुडेश्वर.

ही जागा पुढे त्यांच्या आयुष्याची अखेरची तपोभूमी ठरली.

त्यांच्या चरित्रानुसार १९१३ मध्ये त्यांनी गरुडेश्वर येथे २३वा चातुर्मास केला आणि या दुर्गम क्षेत्राला हजारो भक्तांच्या सततच्या आगमनामुळे मोठ्या तीर्थक्षेत्राचे स्वरूप प्राप्त झाले.

गरुडेश्वर — जिथे साधू आला आणि तीर्थ तयार झाले

गरुडेश्वर तेव्हा आजच्या स्वरूपात मोठे तीर्थक्षेत्र नव्हते.

पण स्वामी महाराज तिथे आले.

मुक्काम केला.

साधना सुरू केली.

भक्तांना मार्गदर्शन केले.

आणि बातमी पसरत गेली.

एक भक्त आला.

मग दुसरा.

मग तिसरा.

मग दूरवरून लोक.

नंतर.....

शेकडो.

दिवसागणिक लोक येत राहिले.

अधिकृत चरित्रानुसार पुढील काळात एका दिवसात हजारो भक्तांचेही आगमन होत असे आणि गरुडेश्वर एक मोठे तीर्थस्थान बनले. 

नर्मदा मय्येच्या काठावर एक संत बसला.

आणि त्या संताच्या वास्तव्याने एक स्थान तीर्थ झाले.

मय्येच्या काठावर शेवटची वर्षे

गरुडेश्वर येथे राहून स्वामी महाराजांनी साधना, लेखन आणि भक्तांना मार्गदर्शन सुरू ठेवले.

त्यांचे आयुष्य आता अंतिम टप्प्याकडे जात होते.

शरीरावर अनेक व्याधी आल्या.

पण त्यांच्या चरित्रपरंपरेनुसार त्यांनी आयुष्यभर प्रत्येक संकटात दत्तावरच अवलंबून राहण्याची वृत्ती ठेवली. त्यांच्या जीवनात सर्पदंश, रोग आणि इतर संकटांचेही उल्लेख येतात. 

शरीराला त्रास.

पण मन स्थिर.

नर्मदा मय्या समोर.

दत्ताचे स्मरण.

आणि अखंड साधना.

अंतिम दिवस जवळ येत होते

१९१४चा उन्हाळा.

शरीराची प्रकृती खालावत चालली.

ज्यांनी आयुष्यभर भ्रमण केले, तप केले, लेखन केले, भक्तांना मार्गदर्शन केले....

ते आता अधिकाधिक अंतर्मुख होत होते.

पण अंतिम क्षणांबद्दल त्यांच्या जीवनचरित्रात एक विलक्षण पूर्वसंकेतही वर्णिला आहे.

पूर्वीच त्यांनी देहत्यागाचे स्थान आणि वेळ याबाबत संकेत दिल्याचे चरित्रपरंपरेत नमूद आहे. 

म्हणजे मृत्यू हा त्यांच्या दृष्टीने अचानक येणारा अंधार नव्हता.

तो एका साधकासाठी.....

एक नियोजित प्रस्थान होता.

अमावास्या संपली… पहाटेचा नवा दिवस सुरू झाला

१९१४च्या आषाढ शुद्ध प्रतिपदेला गरुडेश्वर येथे अंतिम प्रसंग घडला, असे अधिकृत चरित्र नमूद करते. 

समोर दत्ताची मूर्ती.

स्वामी महाराज सिद्धासनात.

नजर स्थिर.

मन अंतर्मुख.

ओठांवर....

ॐ.

श्वास खोल.

मग एक अखेरचा नियंत्रित उच्छ्वास.

आणि....

देह शांत.

नर्मदा मय्येच्या काठावर आयुष्याचा अंतिम पडाव.

ज्याने मय्येची हाक ऐकली, त्याने मय्येच्या काठावरच देह ठेवला

हा योगायोग म्हणून पाहायचा की संतपरंपरेतील एक आध्यात्मिक पूर्णत्व म्हणून?

कथा स्वतःच उत्तर देते.

सुरुवात......

नर्मदा मय्येच्या स्वप्नातील हाकेने.

मध्यभाग.....

नेमावर, नर्मदा स्नान आणि नर्मदा लहरी.

पुढचा टप्पा.....

नर्मदा तीरावरील अनेक चातुर्मास.

शेवटच्या पर्वातील विलक्षण घटना.....

शूलपाणी जंगलातून अश्वत्थाम्याचे मार्गदर्शन.

आणि शेवट....

गरुडेश्वरच्या नर्मदा तीरावर समाधी.

एखाद्या मोठ्या कादंबरीच्या शेवटी सुरुवातीची ओळ पुन्हा येते तसा हा प्रवास आहे.

मय्येने बोलावले.

स्वामी आले.

आणि शेवटी....

मय्येच्या काठावरच दत्तस्वरुपात विलीन झाले.

नर्मदा मय्या त्यांच्या जीवनात नदी नव्हती

टेंबे स्वामी महाराजांच्या चरित्राकडे पाहिल्यावर ही गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते.

नर्मदा मय्या म्हणजे.....

फक्त नदी नाही.

ती त्यांच्यासाठी:

आवाहन आहे.

आश्रय आहे.

साधनेची भूमी आहे.

स्तुतीचा विषय आहे.

माता आहे.

मार्गदर्शक आहे.

आणि अखेरीस.....

समाधीची साक्षीदार आहे.

म्हणूनच त्यांची नर्मदा कथा इतर संतांच्या कथांपेक्षा काहीशी वेगळी वाटते.

गौरीशंकर महाराजांच्या कथेत मय्या क्षणात बालिका बनून येते.

गजानन महाराजांच्या कथेत ती कोळणीच्या रूपात नाव वाचवते.

पण टेंबे स्वामींच्या जीवनात.....

मय्या अख्ख्या आयुष्याचा सहप्रवास बनते.

एक स्वप्न, एक आजार आणि एक स्तोत्र

टेंबे स्वामींच्या नर्मदा अनुभवाला एका वाक्यात सांगायचे झाले तर....

मय्येने बोलावले, संकटाने तिकडे नेले आणि साधनेने त्या नात्याला शब्द दिले.

स्वप्नात हाक.

व्याधी.

दत्ताची आज्ञा.

नर्मदा स्नान.

नेमावर.

नर्मदा लहरी.

नंतर नर्मदा तीरावरील चातुर्मास.

शूलपाणीचे जंगल.

अश्वत्थाम्याचे मार्गदर्शन.

गरुडेश्वर.

आणि अंतिम प्रस्थान.

ही केवळ घटनांची यादी नाही.

हा एका संताचा मय्येशी जुळलेला दीर्घ संवाद आहे.

नर्मदा लहरी आजही का आठवते?

नदी वाहत राहते.

काल बदलतो.

काठावरची गावे बदलतात.

परिक्रमेच्या वाटा बदलतात.

वाहतुकीची साधने बदलतात.

पण संताने नदीकडे पाहून म्हटलेले स्तोत्र राहते.

कारण त्यात नदीचे वर्णन नसते.

त्यात भक्ताचे मन असते.

नर्मदा लहरी म्हणजे नर्मदा मय्येच्या पाण्याला शब्द देण्याचा प्रयत्न.

ज्याला पाणी म्हणता येत नाही.

ज्याला फक्त अनुभवता येते.

त्याला संत शब्द देतो.

आजचा परिक्रमावासी आणि टेंबे स्वामी महाराज

आज एखादा परिक्रमावासी नेमावरला जातो.

नर्मदा मय्येत स्नान करतो.

कदाचित त्याला टेंबे स्वामींची कथा माहिती असेल.

कदाचित नसेल.

पण तो काठावर उभा राहून पाण्याकडे पाहतो तेव्हा शतकांपूर्वी त्याच तीरावर एका महान साधकाने रचलेली स्तुती या भूमीच्या स्मृतीत अजून आहे.

तो गरुडेश्वरला जातो.

समाधीला नमस्कार करतो.

आणि मग कदाचित त्याच्या मनात प्रश्न येतो.....

“ज्याला मय्या स्वतः बोलावते, त्याची परिक्रमा तो करतो की मय्याच त्याच्याकडून करवून घेते?”

संतांच्या अनुभवांच्या या मालिकेत टेंबे स्वामींचे स्थान

आता मालिकेतील धागे स्पष्ट दिसू लागतात.

गौरीशंकर महाराज — मय्या बालिकेच्या रूपात.

रामानंद बिडकर महाराज — गुरूच्या नावाने संकटातून संरक्षण.

ब्रह्मचैतन्य गोंदवलेकर महाराज — नर्मदा काठावरून सुरू झालेला गुरुशोध आणि पुढे रामनामाची महासाधना.

टेंबे स्वामी महाराज — मय्येची स्वप्नातील हाक, नर्मदा लहरी आणि गरुडेश्वर.

आता पुढे येतो आणखी एक अत्यंत रोमहर्षक अनुभव.....

नाना महाराज तराणेकरांचा.

घनदाट जंगल.

रात्र.

नर्मदा नाम.

आकाशात चंद्र उगवतो.

आणि त्या चंद्रप्रकाशात.....

सुवर्णपात्र घेऊन एक स्त्री येते.

ती कोण?

ती कुठून आली?

तिच्या हातात काय आहे?

आणि नाना महाराजांच्या हातात पोहोचलेले ते दूध.....

कोणाचे?

त्या प्रश्नाचे उत्तर पुढच्या भागात.

थोडक्यात.....

नर्मदा मय्येची परिक्रमा अनेक संतांनी केली.

पण प्रत्येकाच्या आयुष्यात मय्या वेगळ्या रूपात आली.

टेंबे स्वामी महाराजांच्या बाबतीत ती प्रथम आली.....

स्वप्नात.

नंतर आली....

नेमावरच्या जलात.

तिने शब्दरूप घेतले......

“नर्मदा लहरी”मध्ये.

तिने जंगलात अश्वत्थामा भेटवला....

शूलपाणीत.

आणि शेवटी तिने आपल्या काठावरच आपल्या भक्ताला सामावून घेतले......

गरुडेश्वरमध्ये.

म्हणून या कथेकडे शेवटी पाहताना एकच वाक्य मनात राहते.....

“मय्येची हाक ऐकणारा संत तिच्याकडे गेला; पण आयुष्याच्या शेवटी जाणवले......तो तिच्याकडे गेला नव्हता, मय्याच त्याला आपल्या काठी घेऊन आली होती.”

नर्मदे हर.

Labels

Narmada Parikrama, Narmada Maiya, Vasudevanand Saraswati, Tembe Swami Maharaj, Vasudevanand Saraswati Tembe Swami, Narmada Saints, Datta Sampradaya, Dattatreya, Narmada Lahari, Garudeshwar, Shoolpaneshwar, Sant Parampara, Alaukik Anubhav, Marathi Spiritual Article

Search Description

W. BC Narmada Mayya's dream call to Vasudevananda Saraswati Tembe Swami Maharaj, Narmada Sadhana at Nemavar and creation of Narmada Lahari, Ashwatthama experience at Shulpani and the final chapter at Garudeshwar.

Hashtags

#NarmadaParikrama #NarmadaMaiya #TembeSwamiMaharaj #VasudevanandSaraswati #VasudevanandSaraswatiSwami #NarmadaLahari #Garudeshwar #Shoolpaneshwar #DattaSampradaya #Dattatreya #NarmadaSaints #SantParampara #AlaukikAnubhav #MarathiFeature #NarmadeHar