चित्रपट रसग्रहण व कथा (Movie Review & Narrative) : आजोबा-नातवाचे हळुवार नाते, वैद्यकीय संघर्ष आणि दृष्टीची अमर गाथा: 'श्वास' (२००४)

• 
  
  

• मुंबई, ४ सप्टेंबर २०२६ - मराठी चित्रपटसृष्टीच्या पुनरुज्जीवनाचा (Renaissance) पाया ज्या एका चित्रपटाने रचला आणि तब्बल ५० वर्षांच्या प्रदीर्घ प्रतीक्षेनंतर मराठी सिनेमाला पुन्हा एकदा भारताचा सर्वोच्च 'राष्ट्रीय सुवर्णकमळ पुरस्कार' मिळवून दिला, तो चित्रपट म्हणजे २००४ मध्ये प्रदर्शित झालेला संदीप सावंत दिग्दर्शित 'श्वास' (Shwaas)! हा केवळ एक सिनेमा नाही, तर मानवी नात्यांमधील अथांग ओलावा, नियतीचा क्रूर घाव आणि दृष्टी हिरावून घेतली जाण्यापूर्वी जगाचे रूप डोळ्यांत साठवून ठेवण्याची एक अत्यंत आर्त आणि भावस्पर्शी जीवनगाथा आहे.

  १. चित्रपटाचे कथानक (Narrative & Storyline)

  चित्रपटाची कथा कोकणातील एका निसर्गरम्य खेड्यात राहणारे आजोबा 'सदाशिव सावंत' (अरुण नलावडे) आणि त्यांचा आठ वर्षांचा गोड नातू 'परशुराम उर्फ परश्या' (अश्विन चितळे) यांच्याभोवती फिरते. परश्याला डोळ्यांचा एक अत्यंत दुर्मिळ आणि घातक कर्करोग (Retinoblastoma) झाल्याचे निदान होते. आजोबा त्याला उपचारासाठी मुंबईच्या केईएम रुग्णालयात घेऊन येतात.

  तिथे प्रख्यात नेत्ररोगतज्ज्ञ डॉ. मिलिंद साने (संदीप कुलकर्णी) तपासणीनंतर सांगतात की, कर्करोग मेंदूपर्यंत पोहोचू नये आणि परश्याचे प्राण वाचावेत यासाठी त्याचे दोन्ही डोळे शस्त्रक्रिया करून काढून टाकावे लागतील. म्हणजेच परश्या आयुष्यभरासाठी कायमचा अंध होणार असतो! हे ऐकून खेडूत आजोबांच्या पायाखालची जमीन सरकते.

  शस्त्रक्रियेपूर्वी परश्याला हे समजू न देणे आणि त्याला जगातील सर्व सुंदर गोष्टी डोळे भरून दाखवणे ही आजोबांची धडपड सुरू होते. शस्त्रक्रियेच्या आदल्या दिवशी आजोबा परश्याला घेऊन रुग्णालयातून निघून जातात. ते त्याला मुंबईचे रस्ते, समुद्रकिनारा आणि लोकांचे चेहरे आनंदाने दाखवतात, जेणेकरून परश्याच्या मनात दृष्टी जाण्यापूर्वी हे जग कायमचे कोरले जावे. शस्त्रक्रिया यशस्वी होते, परश्याचे प्राण वाचतात, पण त्याचे डोळे जातात. काळ्या चष्म्यातून अंधारलेल्या जगात पाऊल टाकणारा परश्या जेव्हा आजोबांचा हात धरून गावात परततो, तेव्हा प्रेक्षकांच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहिल्याशिवाय राहत नाहीत.

  २. कलाकारांचा अद्भूत अभिनय (Star Cast & Performances)

  • अरुण नलावडे (आजोबा): ग्रामीण, सोशिक पण नातवासाठी वाघासारखे लढणाऱ्या आजोबांची भूमिका अरुण नलावडे यांनी अभिनयाच्या सर्वोच्च शिखरावर नेऊन ठेवली.

  • अश्विन चितळे (परश्या): बालकलाकार अश्विन चितळे याच्या डोळ्यांतील निष्पाप भाव आणि रुग्णालयातील भीती पाहून प्रत्येकाचे काळीज हेलावते. यासाठी त्याला 'सर्वोत्कृष्ट बालकलाकाराचा राष्ट्रीय पुरस्कार' मिळाला.

  • संदीप कुलकर्णी आणि अमृता सुभाष: कर्तव्यदक्ष आणि संवेदनशील डॉक्टरांच्या भूमिकेत संदीप कुलकर्णी, तर सामाजिक कार्यकर्त्याच्या भूमिकेत अमृता सुभाष यांनी चित्रपटाला कमालीचा वास्तववाद मिळवून दिला.

  ३. राष्ट्रीय सुवर्णकमळ आणि ऑस्करचा प्रवास (Awards & Legacy)

  १९५४ मधील 'शामची आई' नंतर तब्बल ५० वर्षांनी, २००४ मध्ये 'सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा राष्ट्रीय सुवर्णकमळ पुरस्कार' (National Film Award for Best Feature Film) पटकावणारा हा दुसरा मराठी चित्रपट ठरला. तसेच ७७ व्या ऑस्कर पुरस्कारांसाठी (Academy Awards) भारताची अधिकृत ऑस्कर प्रवेशिका म्हणून 'श्वास'ची निवड झाली होती.

  ४. चित्रपटाचे सार (Conclusion)

  'श्वास' हा चित्रपट आपल्याला शिकवतो की डोळ्यांनी जग पाहणे ही निसर्गाने दिलेली किती अमूल्य देणगी आहे, आणि संकट कितीही मोठे असले तरी प्रेम आणि आशेच्या बळावर माणूस जगातील सर्वात गडद अंधारालाही सामोरे जाऊ शकतो!

• • Labels: Movie Review, Shwaas 2004, Arun Nalawade, Ashwin Chitale, Sandeep Kulkarni, Sandeep Sawant, Classic Marathi Cinema, National Film Award Winner, Oscar Entry India

  • Search Description: Comprehensive Marathi review of the 2004 historic National Award-winning classic Marathi film 'Shwaas'. Narrative, performances, Oscar journey, and IMDb fact-check.

  • Hashtags: #Shwaas2004 #ArunNalawade #MarathiCinema #NationalAwardWinner #GoldenLotus #OscarEntry #ClassicMovieReview