नेपाळमध्ये महापुराचा पुन्हा तीव्र इशारा आणि शोधमोहीम ठप्प; चिनी पथकांचे मदतकार्य स्थगित

काठमांडू / बीजिंग: नेपाळ आणि चीनच्या तिबेट सीमेवर निसर्गाचा भयंकर प्रकोप सुरूच असून, शुक्रवारी तिबेट क्षेत्रातील केरोंग (Gyirong) सीमावर्ती भागात भूस्खलनामुळे तयार झालेला नैसर्गिक अडथळा आणि कृत्रिम तलाव (Barrier Lake) फुटल्याने हाहाकार उडाला आहे. या कृत्रिम तलावातील पाण्याच्या पातळीत प्रचंड वाढ होऊन पाणी बाहेर वाहू लागल्याने खालील भागात पुन्हा एकदा भीषण महापुराचा धोका निर्माण झाला आहे. या नव्या संकटामुळे चिनी बचाव पथकांनी खबरदारीचा उपाय म्हणून केरोंग भागातील सर्व मदतकार्य स्थगित करून माघार घेतली आहे, तर नेपाळच्या लष्कराने आणि आपत्ती व्यवस्थापन पथकांनीही आपल्या हेलिकॉप्टर मोहिमा थांबवून मदतकार्य तात्पुरते स्थगित केले आहे.

दोन दिवसांपूर्वीच नेपाळ आणि तिबेटच्या सीमावर्ती भागात महाप्रलय आला होता. त्यातून नागरिक सावरत असतानाच आता या फुटलेल्या कृत्रिम तलावामुळे पुन्हा दुय्यम आपत्तीचा (Secondary Disaster) धोका निर्माण झाला आहे. यामुळे नेपाळच्या रसुवा जिल्ह्यासह नदीकाठच्या परिसरातील हजारो नागरिकांना उंच आणि सुरक्षित ठिकाणी हलवण्यात येत आहे.

२५ लाख घनमीटर पाण्याचा साठा अन् नव्या पुराची भीती

तिबेट आणि नेपाळ सीमेवरील भोट कोशी आणि ल्हेंदे नदीच्या वरच्या भागात डोंगरकडा आणि बर्फाचा मोठा साठा कोसळल्याने नदीचा प्रवाह अडवला गेला होता. यामुळे डोंगराच्या दरीत एका विशाल कृत्रिम तलावाची निर्मिती झाली. शुक्रवारी सकाळपर्यंत या तलावामध्ये २५ लाख घनमीटरहून अधिक पाण्याचा साठा साचला होता.

सलग सुरू असलेल्या मुसळधार पावसामुळे आणि वरच्या भागातून येणाऱ्या पाण्यामुळे या तलावाची क्षमता संपली आणि तलावाची भिंत फुटून पाणी प्रचंड वेगाने खाली वाहू लागले. पुढील दोन ते तीन दिवसांत या क्षेत्रात आणखी ३० लाख घनमीटर पाणी जमा होण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. जर हा तलाव पूर्ण ताकदीने फुटला किंवा त्याचा साठलेला ढिगारा एकाच वेळी वाहून गेला, तर खालील नेपाळच्या रसुवा, नुवाकोट आणि चितवन जिल्ह्यांमध्ये पुन्हा एकदा तुफान जलप्रलय येऊ शकतो, असा इशारा चीन आणि नेपाळच्या भूगर्भशास्त्रज्ञांनी दिला आहे.

चीनकडून मदतकार्य रोखले; नेपाळच्या सैन्याची हेलिकॉप्टर मोहीम स्थगित

तिबेटच्या केरोंग बंदराजवळ परिस्थिती अत्यंत गंभीर बनली आहे. चीनी प्रशासनाने दिलेल्या माहितीनुसार, तलाव फुटल्याने आणि पाण्याच्या प्रवाहात अचानक वाढ झाल्यामुळे बचाव पथकांच्या सुरक्षेचा प्रश्न निर्माण झाला होता. त्यामुळे चिनी प्रशासनाने आपले आठ सदस्यांचे विशेष इंजिनिअरिंग पथक, अवढव्य यंत्रसामग्री आणि शोध मोहीम राबवणारी वाहने तातडीने मागे घेऊन सुरक्षित स्थळी हलवली आहेत.

दुसरीकडे, नेपाळच्या राष्ट्रीय आपत्ती जोखीम निवारण आणि व्यवस्थापन प्राधिकरणाने (NDRRMA) भूस्खलन आणि महापुराच्या धोक्यामुळे मदतकार्यात गुंतलेल्या सुरक्षा दलांना सतर्कतेचा इशारा दिला आहे. नेपाळ लष्कराने धोक्याचे गांभीर्य ओळखून आपली हेलिकॉप्टर शोधमोहीम आणि अन्नधान्य वाटपाचे काम काही काळासाठी स्थगित केले. नद्यांच्या पाण्याची पातळी १० ते २० फुटांनी अचानक वाढल्याचे पाहून रसुवा जिल्ह्यातील स्थानिक रहिवासी तातडीने डोंगराच्या उंच भागाकडे धाव घेत असल्याचे चित्र पाहायला मिळत आहे.

एका हजारांहून अधिक नागरिक बेपत्ता; मृतांचा आकडा ४५० पार

बुधवारी झालेल्या भीषण हिमनदी दुर्घटनेनंतर नेपाळमध्ये आतापर्यंत ४६९ हून अधिक मृतदेह हाती आले असून, सुमारे १ हजार नागरिक अजूनही बेपत्ता आहेत. बेपत्ता असलेल्यांमध्ये ५०० हून अधिक परदेशी पर्यटकांचा आणि कैलास मानसरोवर यात्रेसाठी गेलेल्या हिंदू भाविकांचा समावेश आहे.

या महापुरात अनेक जलविद्युत प्रकल्प, रस्ते, पूल, कस्टम चेकपोस्ट आणि पोलिसांच्या बराकी पूर्णपणे वाहून गेल्या आहेत. सीमावर्ती रसुवागढी आणि केरोंग यांना जोडणारा मुख्य मार्ग नष्ट झाल्यामुळे काठमांडू ते ल्हासा (तिबेट) संपर्काची साखळी तुटली आहे. ल्हेंदे आणि त्रिशुली नदीच्या पात्रात आलेल्या महापुराने १०० किलोमीटरहून अधिक अंतरापर्यंत विध्वंस घडवून आणला आहे, ज्यामुळे मृतदेह चितवनपर्यंत वाहून गेल्याचे निष्पन्न झाले आहे.

हिमालयातील हवामान बदल आणि आपत्तीची वैज्ञानिक कारणे

भूवैज्ञानिकांच्या मते, ही आपत्ती केवळ एका पावसाची निर्मिती नसून, हिमालयात सातत्याने होणाऱ्या हवामान बदलाचा (Climate Change) एक गंभीर परिणाम आहे. उपग्रह चित्रांच्या विश्लेषणावरून असे दिसून आले आहे की, समुद्रसपाटीपासून सुमारे ५,२०० मीटर उंचीवर असलेल्या हिमनदीचा खालचा भाग (Glacier Snout) अचानक तुटला आणि सुमारे १,२०० मीटर खाली दरीत कोसळला.

या बर्फ-दगडांच्या प्रचंड मोठ्या लोटामुळे (Ice-Rock Avalanche) संपूर्ण नदीचे पात्र तुंबले आणि नंतर भूस्खलनाचा प्रचंड चिखल पाण्यासोबत वेगाने खाली आला. या भूस्खलनामुळे ४.४ रिप्टर तीव्रतेच्या भूकंपासारखे हादरे परिसरात बसले. आंतरराष्ट्रीय एकात्मिक पर्वत विकास केंद्राच्या (ICIMOD) तज्ज्ञांच्या मते, गेल्या तीन दशकांत हिमालयातील बर्फ वितळण्याचा वेग ६५ टक्क्यांनी वाढला आहे, ज्यामुळे अशा प्रकारच्या नैसर्गिक तलाव निर्मिती आणि त्यातून होणाऱ्या महापुराच्या घटना (GLOF - Glacial Lake Outburst Flood) वारंवार घडत आहेत.

पुढील धोके आणि मदतकार्यासमोरील आव्हाने

सध्या या परिसरात पुन्हा मुसळधार पाऊस सुरू असल्याने नवीन दरडी कोसळण्याचा आणि हिमस्खलनाचा (Avalanche) गंभीर धोका निर्माण झाला आहे. महापुरामुळे वीज आणि दूरसंचार यंत्रणा ठप्प झाल्याने अडकलेल्या नागरिकांशी संपर्क साधणे अशक्य बनले आहे. नेपाळ सरकारने बाधित भागाला 'आपत्तीग्रस्त क्षेत्र' घोषित केले असून, स्थानिक सुरक्षा दलांच्या माध्यमातून मदतकार्य सुरू ठेवले आहे. मात्र, तिबेटमधील फुटलेल्या तलावातून आणखी पाण्याचा विसर्ग झाल्यास परिस्थिती हाताबाहेर जाण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

• Labels: Nepal Floods, Tibet Dam Burst, Gyirong Port Flash Flood, Barrier Lake Burst, Nepal China Border Disaster, Himalayas Glacier Collapse, Flash Flood Alert

• Search Description: China stops rescue ops as Tibet barrier lake overflows near Gyirong border port, triggering fresh flood alerts and halting Nepal rescue missions amid rising lake levels.

• Hashtags: #NepalFloods #TibetDamBurst #GyirongPort #FlashFlood #GlacierCollapse #NepalNews #HimalayanDisaster #EmergencyAlert