शेतीमध्ये आधुनिक तंत्रज्ञान आणि 'आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स' (AI) चा वापर करणे अत्यंत गरजेचे : मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस

नाशिक: महाराष्ट्रातील शेती आणि फळबाग क्षेत्रात नाशिक जिल्ह्याने विलक्षण क्रांती केली असून देशाच्या एकूण द्राक्ष निर्यातीत एकट्या नाशिक जिल्ह्याचा वाटा ८० टक्के आहे. मात्र, बदलत्या हवामानात आणि वाढत्या उत्पादन खर्चाच्या काळात शेतकरी वर्ग आर्थिक अडचणीत सापडत आहे. यावर उपाय म्हणून शेतीमध्ये आधुनिक संशोधन, तंत्रज्ञान आणि 'आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स' (AI) चा वापर करणे अत्यंत गरजेचे आहे, असे प्रतिपादन राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी केले.

नाशिक येथे मराठा विद्या प्रसारक समाज संस्थेच्या वतीने उभारण्यात आलेल्या कर्मवीर दुलाजी सीताराम पाटील कृषी महाविद्यालयाचे उद्घाटन मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते पार पडले. या प्रसंगी मुख्यमंत्री बोलत होते. कार्यक्रमाला पालकमंत्री व सार्वजनिक बांधकाम मंत्री दादाजी भुसे, अन्न व नागरी पुरवठा मंत्री छगन भुजबळ, विधानसभा नरहरी झिरवाळ, खासदार राजाभाऊ वाजे, खासदार शोभा बच्छाव, खासदार भास्कर भगरे, आमदार राहुल आहेर, आमदार दिलीप बनकर, आमदार सीमा हिरे, आमदार राहुल ढिकले, आमदार नितीन पवार, आमदार हिरामण खोसकर आणि आमदार दिलीप बोरसे यांसह लोकप्रतिनिधी व नागरिक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

अल्पभूधारक शेतकरी आणि वाढता उत्पादन खर्च

आपल्या भाषणात मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी राज्यातील शेतीसमोरील प्रमुख आव्हानांवर प्रकाश टाकला. ते म्हणाले की, "लोकसंख्या वाढल्याने आणि कुटुंबांचे विभाजन झाल्याने महाराष्ट्रातील जवळपास ८० टक्के शेतकरी हे अल्पभूधारक झाले आहेत. शेतीचा आकार लहान असल्याने सामान्य शेतकऱ्यांची शेतीमध्ये नवीन अवजारे किंवा आधुनिक तंत्रज्ञानाची गुंतवणूक करण्याची क्षमता कमी पडते. दुसरीकडे, शेतीचा उत्पादन खर्च सातत्याने वाढत असून शेतमालाचे भाव हे आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठ किंवा व्यापारी ठरवतात."

कांद्याचे दर आणि बाजारभाव यावर बोलताना ते म्हणाले की, "कांद्याचे दर वाढले की ग्राहकांच्या डोळ्यात पाणी येते, पण जेव्हा भाव पडतात तेव्हा रात्रंदिवस मेहनत करणाऱ्या शेतकऱ्याच्या डोळ्यात पाणी येते. केंद्र सरकार विविध पिकांना हमीभाव (MSP) देते, परंतु मध्यस्थ आणि व्यापाऱ्यांमुळे शेतकऱ्यांपर्यंत त्याचा पूर्ण फायदा पोहोचत नाही. यासाठी शेती पद्धती बदलणे आणि आधुनिकीकरणाची कास धरणे हाच एकमेव मार्ग आहे."

'महाविस्तार ॲप' आणि आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सचा वापर

शेतीमधील खर्च २५ ते ३० टक्क्यांनी कमी करण्यासाठी आणि उत्पादकता २५ ते ४० टक्क्यांनी वाढवण्यासाठी राज्य सरकारने कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) वापर सुरू केला आहे. महाराष्ट्राने तयार केलेले 'महाविस्तार ॲप' हे देशातील कृषी क्षेत्रातील पहिले एआय-आधारित ॲप ठरले आहे.

या ॲपबद्दल सांगताना मुख्यमंत्री म्हणाले की, "महाविस्तार ॲपच्या माध्यमातून मशागतीपासून कापणीपर्यंत, तसेच तण व कीड व्यवस्थापनाची संपूर्ण माहिती शेतकऱ्यांना मिळते. यामध्ये एक एआय बॉट (AI Bot) देण्यात आला असून, शेतकरी त्यांच्या शंका विचारू शकतात. टाईप करता येत नसेल तर शेतकरी बोलूनही प्रश्न विचारू शकतात. मराठी, हिंदी आणि विशेषतः आपल्या आदिवासी भागातील शेतकऱ्यांसाठी भिली भाषेतही उत्तर देण्याची सुविधा यात उपलब्ध करून दिली आहे. पिकाचा फोटो काढल्यास पुढील हवामानाचा अंदाज घेऊन पिकावर कोणती कीड पडू शकते आणि त्यावर काय उपाययोजना करावी, याचे मार्गदर्शन हे ॲप करते."

अहिल्यादेवी होळकर कर्जमाफी योजना आणि शाश्वत शेती

शेतकऱ्यांना कर्जबाजारीपणातून बाहेर काढण्यासाठी शासनाने हाती घेतलेल्या उपक्रमांचा उल्लेख करताना त्यांनी सांगितले की, 'पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर कर्जमाफी योजने'च्या माध्यमातून राज्यातील सुमारे ५६ लाख शेतकऱ्यांना थेट लाभ दिला जात आहे. शेतकरी वारंवार कर्जाच्या विळख्यात अडकू नये, यासाठी केवळ कर्जमाफी न देता शेती आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या आधारे फायदेशीर बनवण्यावर सरकारचा भर आहे.

इजराइल देशाचे उदाहरण देत मुख्यमंत्री म्हणाले की, "वाळवंट आणि पाण्याची तीव्र टंचाई असूनही इजराइलने 'फर्टिगेशन' आणि 'प्रिसिजन ॲग्रीकल्चर' (Precision Agriculture) तंत्रज्ञानाच्या जोरावर शेती क्षेत्रात मोठी क्रांती केली. आपल्यालाही महाराष्ट्रात ठिबक सिंचन, सूक्ष्म अन्नद्रव्य व्यवस्थापन आणि जमिनीचा पोत सुधारण्यासाठी सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण वाढवण्यावर भर द्यावा लागेल. रासायनिक खतांचा अतिवापर झाल्याने अनेक राज्यांतील जमिनीची सुपीकता आणि उत्पादकता घटली आहे, हे लक्षात घेऊन वैज्ञानिक पद्धतीने शेती करणे गरजेचे आहे."

कृषी आणि अन्नप्रक्रिया क्षेत्रात ३० हजार पदांची भरती

तरुण पिढीला शेतीशी जोडण्यासाठी आणि कृषी शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी कृषी महाविद्यालयांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे. अन्नप्रक्रिया उद्योग (Food Processing) ही जगातील सर्वात मोठी उद्योग साखळी असून त्याला कृषी शिक्षणाची जोड मिळाल्यास मोठी अर्थव्यवस्था निर्माण होऊ शकते.

या वेळी संस्थांच्या अडचणींवर बोलताना मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी स्पष्ट केले की, "पालकमंत्री दादाजी भुसे यांच्या विभागामार्फत कृषी आणि संबंधित क्षेत्रात तब्बल ३० हजार पदांची भरती प्रक्रिया सुरू करण्यात आली आहे. याशिवाय ५ हजार बिगर-शिक्षण (Non-Teaching) कर्मचाऱ्यांची भरतीही सुरू आहे. शैक्षणिक संस्थांना आपल्या स्तरावर योग्य आणि पात्र कर्मचाऱ्यांची निवड करता यावी, यासाठी ही भरती प्रक्रिया पवित्र पोर्टलच्या बाहेर ठेवण्याचा धोरणात्मक निर्णय शासनाने घेतला आहे."

शेवटी, मराठा विद्या प्रसारक समाज संस्थेच्या सर्व शैक्षणिक व प्रशासकीय अडचणी दूर करण्यासाठी सरकार पूर्ण सहकार्य करेल, अशी ग्वाही देत त्यांनी महाविद्यालयाच्या नवीन इमारतीचे व उपक्रमांचे कौतुक केले.

• Labels: Devendra Fadnavis, Nashik News, Farmers Loan Waiver, Agri AI App, Mahavistar App, Agriculture Maharashtra, MVP Samaj Nashik, Maharashtra News

• Search Description: Deputy CM Devendra Fadnavis inaugurated Karmaveer Dulaji Sitaram Patil Agriculture College in Nashik, emphasizing AI in agriculture, Mahavistar App, and loan waiver.

• Hashtags: #DevendraFadnavis #NashikNews #AgriTech #MahavistarApp #FarmerLoanWaiver #MaharashtraPolitics #AgriAI #NashikFarmers