पिंपरी-चिंचवडमध्ये सर्वोच्च न्यायालयाचे आदेश पायदळी : मॅनहोल साफ करताना २ कामगारांचा मृत्यू

पिंपरी-चिंचवड: पिंपरी-चिंचवड महानगरपालिकेच्या हद्दीत निगडी प्राधिकरणातील लोकमान्य हॉस्पिटलसमोर एक अत्यंत दुर्दैवी आणि प्रशासकीय बेफिकिरी उघड करणारी घटना मध्यरात्री घडली आहे. मॅनहोलची (गटाराची) सफाई करताना विषारी वायूमुळे गुदमरून अमोल शिंदे (वय २०) आणि मनोज शिंदे (वय २६) या दोन तरुण कामगारांचा वेदनादायक मृत्यू झाला. सर्वोच्च न्यायालयाचे कडक निर्बंध आणि 'मॅन्युअल स्कॅव्हेंजिंग'वरील पूर्ण बंदीचे स्पष्ट आदेश असतानाही, पिंपरी-चिंचवडमध्ये मानवाद्वारे भूमिगत गटारांची सफाई सुरूच असल्याचे या घटनेने पुन्हा एकदा सिद्ध केले आहे.

सर्वात संतापजनक बाब म्हणजे, ज्या विशिष्ट मॅनहोल चेंबरमध्ये हे दोन तरुण अडकले होते, त्याच मॅनहोलमध्ये गेल्या वर्षी सफाई करताना तब्बल तीन कामगारांचा दुर्दैवी मृत्यू झाला होता. प्रशासकीय दुर्लक्ष आणि कंत्राटदाराच्या मनमानी कारभारामुळे एकाच मॅनहोल चेंबरने आतापर्यंत एकूण पाच कामगारांचे प्राण घेतले आहेत. या घटनेमुळे संपूर्ण पिंपरी-चिंचवड शहरात नागरिक आणि कामगार संघटनांमधून तीव्र संतापाची लाट उसळली असून, महापालिकेच्या असंवेदनशील कारभारावर गंभीर प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत.

मध्यरात्रीची घटना आणि बचावकार्य

मिळालेल्या माहितीनुसार, निगडी प्राधिकरणातील लोकमान्य हॉस्पिटलसमोरील मुख्य रस्त्यावरील भूमिगत गटाराचे मॅनहोल साफ करण्याचे काम मध्यरात्रीच्या सुमारास सुरू होते. अमोल शिंदे आणि मनोज शिंदे हे दोन्ही कामगार कोणत्याही सुरक्षायंत्रणेविना आणि संरक्षक साधनांशिवाय मॅनहोलच्या खोल चेंबरमध्ये उतरले होते. चेंबरमध्ये उतरल्यानंतर काही मिनिटांतच आत साचलेल्या अत्यंत विषारी वायूमुळे दोघांचाही दम गुदमरला आणि ते बेशुद्ध होऊन खाली कोसळले.

घटनेची माहिती मिळताच स्थानिक नागरिकांनी तातडीने अग्निशमन दलाला पाचारण केले. अग्निशमन दलाच्या जवानांनी घटनास्थळी धाव घेऊन आपत्कालीन उपकरणांच्या साहाय्याने मॅनहोलमध्ये उतरून दोन्ही कामगारांना बाहेर काढले. दोघांनाही अत्यंत गंभीर स्थितीत नजीकच्या रुग्णालयात उपचारासाठी दाखल करण्यात आले. मात्र, तिथे तपासणी केल्यानंतर डॉक्टरांनी उपचारापूर्वीच दोघांना मृत घोषित केले. या घटनेची माहिती मिळताच निगडी पोलीस ठाण्याचे अधिकारी घटनास्थळी दाखल झाले असून, त्यांनी पंचनामा करून मृतदेह शवविच्छेदनासाठी पाठवले आहेत.

एकाच मॅनहोलमध्ये पाच बळी; प्रशासनाचा असंवेदनशील कारभार

निगडी प्राधिकरणातील हे मॅनहोल आता कामगारांसाठी 'मृत्यूचा सापळा' ठरत असल्याचे चित्र आहे. गेल्या वर्षी याच मॅनहोलमध्ये सफाई करताना तीन कामगारांना आपला जीव गमवावा लागला होता. ते कामगार बीएसएनएलच्या कंत्राटदाराचे होते. त्या ठिकाणी तीन कामगारांचा मृत्यू झाल्यानंतर महापालिका प्रशासनाने व संबंधित कंत्राटदाराने तिथे पुरेशी काळजी घेणे, यंत्रांचा वापर करणे आणि त्या चेंबरचे पुनर्रचनात्मक काम करणे आवश्यक होते.

परंतु, गेल्या वर्षीच्या घटनेतून कोणताही धडा न घेता प्रशासनाने याकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष केले. त्याच धोकादायक मॅनहोलमध्ये रक्षा साधनांशिवाय दोन तरुण कामगारांना उतरवण्यात आले आणि त्यातच त्यांचा बळी गेला. एकाच चेंबरमध्ये पाच कामगारांचा मृत्यू होणे, ही केवळ अपघाती घटना नसून प्रशासकीय हलगर्जीपणाचा आणि बेफिकिरीचा कळस आहे, असा आरोप स्थानिक नागरिकांनी केला आहे.

सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशांची पायमल्ली

भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने आणि केंद्र सरकारने 'द एम्प्लॉयमेंट ऑफ मॅन्युअल स्कॅव्हेंजर्स अँड कन्स्ट्रक्शन ऑफ ड्राय लॅट्रीन्स (प्रॉहिबिशन्स) ॲक्ट' आणि 'प्रॉहिबिशन्स ऑफ एम्प्लॉयमेंट ॲज मॅन्युअल स्कॅव्हेंजर्स अँड देअर रिहॅबिलिटेशन ॲक्ट, २०१३' अंतर्गत मानवी हातांनी गटार किंवा मॅनहोल साफ करण्यावर पूर्णपणे बंदी घातली आहे.

सर्वोच्च न्यायालयाच्या स्पष्ट निर्देशानुसार:

• कोणत्याही परिस्थितीत मानवाने/कामगाराने मॅनहोलमध्ये उतरून सफाई करता कामा नये.

• भूमिगत गटारे आणि मॅनहोलची सफाई केवळ अत्याधुनिक यंत्रांद्वारेच (जसे की सक्शन्स मशीन, रोबोटिक क्लिनर्स) करण्यात यावी.

• अत्यंत तातडीच्या प्रसंगी जर कामगाराला उतरावेच लागले, तर त्याला ऑक्सिजन सिलिंडर, सेफ्टी सूट, गमबूट्स, हेल्मेट, आणि गॅस डिटेक्टर यांसारखी आधुनिक सुरक्षा साधने देणे अनिवार्य आहे.

मात्र, पिंपरी-चिंचवड महानगरपालिकेचे अधिकारी आणि संबंधित कंत्राटदार सर्वोच्च न्यायालयाचे हे नियम आणि आदेश सर्रास पायदळी तुडवत असल्याचे या घटनेवरून स्पष्ट झाले आहे. कोणतीही प्राथमिक सुरक्षा साधने न देता २० आणि २६ वर्षांच्या दोन निष्पाप तरुणांना थेट मृत्यूच्या मुखात ढकलण्यात आले.

दोषींवर मनुष्यवधाचा गुन्हा दाखल करण्याची मागणी

या दुर्दैवी घटनेनंतर शहरातील सामाजिक कार्यकर्ते, कामगार हक्क संघटना आणि नागरिकांनी महापालिका भवन व निगडी पोलीस ठाण्याबाहेर संताप व्यक्त केला. केवळ कंत्राटदारावर वरवरची कारवाई करून भागणार नाही, तर या कामावर देखरेख ठेवणाऱ्या संबंधित महापालिकेच्या वरिष्ठ अभियंत्यांवर आणि अधिकाऱ्यांवर भारतीय न्याय संहितेनुसार (BNS) सदोष मनुष्यवधाचा गुन्हा दाखल करण्यात यावा, अशी आक्रमक मागणी केली जात आहे.

कामगारांच्या सुरक्षिततेबाबत राष्ट्रीय गुन्हे नोंदणी विभागाच्या (NCRB) अहवालानुसार, देशात दरवर्षी मॅनहोल व सेप्टिक टँक साफ करताना अनेक कामगारांना नाहक जीव गमवावा लागतो. यावर आळा घालण्यासाठी कडक कायदे असूनही स्थानिक स्वराज्य संस्थांची ढिसाळ अंमलबजावणी या अपघातांना कारणीभूत ठरत आहे.

• Labels: Pimpri Chinchwad News, Manhole Accident, Nigdi Pradhikaran, Workers Death, Supreme Court Guidelines, PMC News, Nigdi Police, Civic Negligence

• Search Description: Two young workers, Amol Shinde and Manoj Shinde, died due to suffocation while cleaning a manhole in Nigdi Pradhikaran, Pimpri Chinchwad. A total of 5 workers have lost their lives in this single manhole.

• Hashtags: #PimpriChinchwad #ManholeAccident #Nigdi #WorkerSafety #PMC #SupremeCourt #CivicNegligence #BreakingNews #MaharashtraNews