महाराष्ट्राच्या राजकारणातील ‘अनरिटन रूल’ उघड; उबाठा खासदारांसाठी भाजपचे दरवाजे का बंद होते? देवेंद्र फडणवीस यांचा खुलासा

 

मुंबई: महाराष्ट्राच्या अत्यंत वेगवान आणि अनपेक्षित राजकीय घडामोडींवर पडद्यामागून नियंत्रण ठेवणारे प्रमुख नेते आणि मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी राज्यातील सत्ताधारी महायुतीच्या अंतर्गत समीकरणांविषयी एक अत्यंत मोठा आणि धक्कादायक खुलासा केला आहे. उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेतून (उबाठा) बाहेर पडणाऱ्या लोकप्रतिनिधींना थेट भारतीय जनता पक्षामध्ये (भाजप) प्रवेश का दिला गेला नाही, यामागचे मूळ कारण त्यांनी स्पष्ट केले आहे. "आम्ही आमचे दरवाजे अशा लोकांसाठी बंद ठेवले होते आणि हा महायुतीमधील एक अलिखित नियम (Unwritten Rule) आहे," असे फडणवीस यांनी अत्यंत स्पष्टपणे सांगितले. या विधानामुळे महाराष्ट्राच्या राजकारणात पक्षांतराचे आणि आघाड्यांचे राजकारण नेमके कोणत्या नियमांवर चालते, यावरील पडदा आता दूर झाला आहे. फ़डणवीस एका वृत्तवाहिनीशी बोलत होते.

या राजकीय घडामोडीचा मुख्य गाभा असा आहे की, महायुतीमध्ये सामील असलेल्या तीन प्रमुख पक्षांमध्ये (भाजप, शिंदे यांची शिवसेना आणि अजित पवार यांची राष्ट्रवादी काँग्रेस) परस्परांच्या हितसंबंधांचे रक्षण करण्यासाठी एक विशिष्ट राजकीय व्यवस्था तयार करण्यात आली आहे. या व्यवस्थेनुसार, कोणत्याही विरोधी पक्षातून फुटणारा गट हा त्याच्या मूळ विचारसरणीच्या किंवा मूळ चिन्हावर हक्क सांगणाऱ्या पक्षातच प्रवेश करेल, त्याला भाजपमध्ये थेट प्रवेश दिला जाणार नाही. देवेंद्र फडणवीस यांनी या विधानाच्या माध्यमातून हे स्पष्ट केले आहे की, राजकारणात तात्कालिक फायद्यापेक्षा मित्रपक्षांची ताकद टिकवून ठेवणे आणि स्वतःच्या पक्षाची केडर व्यवस्था मजबूत ठेवणे याला भाजपचे प्राधान्य आहे.

महायुतीचा ‘अनरिटन रूल’ आणि ‘क्रिस क्रॉस’ला बंदी

देवेंद्र फडणवीस यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, महायुती स्थापन होताना आणि त्यानंतर जागावाटपाचे गणित ठरवताना नेत्यांमध्ये एक अत्यंत स्पष्ट आणि अलिखित समजूत झाली होती. या समजुतीनुसार, ठाकरे यांच्या गटातून जे लोक बाहेर पडतील, त्यांनी एकनाथ शिंदे यांच्या शिवसेनेतच प्रवेश केला पाहिजे. तसेच शरद पवार यांच्या राष्ट्रवादी काँग्रेसमधून जे बाहेर पडतील, त्यांनी अजित पवार यांच्या पक्षात गेले पाहिजे.

या धोरणामागचे विश्लेषण करताना फडणवीस म्हणाले की, हे लोक मुळात शिवसेनेच्या चिन्हावर आणि त्यांच्याच मतांच्या बळावर निवडून आलेले आहेत. त्यामुळे त्यांचा नैसर्गिक दावा हा शिवसेनेवरच राहतो. जर त्यांना भाजपमध्ये घेतले असते, तर महायुतीमधील अंतर्गत संतुलन बिघडले असते आणि त्याला 'क्रिस क्रॉस' राजकारण म्हटले गेले असते. हे 'क्रिस क्रॉस' टाळण्यासाठीच भाजपने आपले दरवाजे अशा लोकप्रतिनिधींसाठी पूर्णपणे बंद ठेवले होते. अगदी उबाठा गटातील एक-दोन खासदारांनी थेट भाजपमध्ये येण्याची तीव्र इच्छा प्रदर्शित केली असतानाही, पक्षाने त्यांना सध्या आपल्याकडे अशी कोणतीही व्यवस्था उपलब्ध नसल्याचे सांगत थेट नकार दिला आणि त्यांना शिंदे यांच्या शिवसेनेत जाण्याचा सल्ला दिला.

स्वतःचे नेतृत्व तयार करण्यावर भाजपचा भर

या खळबळजनक खुलाशामधून भाजपची एक अत्यंत महत्त्वाची दीर्घकालीन रणनीती समोर आली आहे. विरोधी पक्षातील बड्या नेत्यांना आपल्या पक्षात घेऊन तात्पुरती सत्ता मिळवण्यापेक्षा, स्थानिक पातळीवर पक्षाचे स्वतःचे निष्ठावंत कार्यकर्ते आणि नेते तयार करण्यावर भाजपचा भर आहे. बाहेरून येणाऱ्या लोकांमुळे मूळ भाजप कार्यकर्त्यांमध्ये निर्माण होणारा असंतोष टाळणे हाही यामागील एक प्रमुख उद्देश असल्याचे राजकीय विश्लेषकांचे मत आहे.

पक्षाची स्वतःची फॅक्टरी आणि विचारसरणीचे लोक तयार करणे हे कोणत्याही राष्ट्रीय पक्षाच्या वाढीसाठी आवश्यक असते. जर प्रत्येक वेळी बाहेरून येणाऱ्या नेत्यांनाच पदे आणि तिकिटे दिली गेली, तर पक्षाची मूळ रचना कमकुवत होते, ही वस्तुस्थिती भाजपने स्वीकारली आहे. त्यामुळेच ठाकरे किंवा पवार गटातून फुटलेले नेते अनुक्रमे शिंदे आणि अजित पवार यांच्या पक्षात गेले, ज्यामुळे त्या पक्षांची ताकद तर वाढलीच, पण त्याच वेळी भाजपला आपल्या मूळ संरचनेशी तडजोड करावी लागली नाही.

राजकीय गरज आणि नियमांची लवचिकता

या संपूर्ण विधानात देवेंद्र फडणवीस यांनी अत्यंत व्यावहारिक आणि वास्तववादी राजकीय विचारही मांडला आहे. "शेवटी राजकारणातील नियम हे गरजेप्रमाणे ठरतात," असे सांगून त्यांनी भविष्यातील बदलांचे संकेतही देऊन ठेवले आहेत. आजच्या घडीला भाजपला बाहेरच्या नेत्यांना थेट पक्षात घेण्याची कोणतीही मोठी राजकीय गरज भासलेली नाही, त्यामुळे हा 'अलिखित नियम' अत्यंत कडकपणे पाळला जात आहे. मात्र, भविष्यात जर अत्यंत मोठी राजकीय अपरिहार्यता किंवा गरज निर्माण झाली, तर या नियमांमध्ये आणि संपूर्ण रचनेमध्ये परिवर्तन येऊ शकते, ही शक्यताही त्यांनी नाकारलेली नाही.

राजकारणात कायमस्वरूपी कोणीही कोणाचा मित्र किंवा शत्रू नसतो, आणि नियमही परिस्थितीनुसार बदलतात, हा इतिहास आहे. फडणवीस यांचे हे वक्तव्य हेच दर्शवते की, सध्या महायुती स्थिर आहे आणि तिन्ही पक्षांमध्ये जागांचा आणि नेत्यांचा ताळमेळ चांगला आहे. परंतु, आगामी निवडणुका किंवा बदलत्या समीकरणांनुसार यामध्ये लवचिकता आणली जाऊ शकते.

• Labels: Maharashtra Politics, Devendra Fadnavis, Shiv Sena UBT, Eknath Shinde, BJP Strategy, Political Defections India

• Search Description: Devendra Fadnavis reveals Mahayuti's unwritten rule banning cross-crossing political defections and why BJP kept its doors closed for UBT MPs.

• Hashtags: #DevendraFadnavis #MaharashtraPolitics #ShivSena #BJP #Mahayuti #PoliticalAnalysis #BreakingNews