'नीट' परीक्षेच्या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारचा धक्कादायक निर्णय; भारतात 'टेलीग्राम' ॲपवर २१ जूनपर्यंत संपूर्ण बंदी

 

नवी दिल्ली, दि. १६ जून २०२६ (विशेष वृत्त प्रतिनिधी):

देशातील वैद्यकीय प्रवेशासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या 'नीट युजी २०२६' (NEET-UG 2026) च्या आगामी २१ जून रोजी होणाऱ्या पुनरपरीक्षेची (Re-exam) गोपनीयता आणि सुरक्षितता राखण्यासाठी केंद्र सरकारने एक अत्यंत धक्कादायक आणि अभूतपूर्व पाऊल उचलले आहे. इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाने (MeitY) माहिती तंत्रज्ञान कायद्याच्या (IT Act) कलम ६९ए अंतर्गत मिळालेल्या विशेष अधिकारांचा वापर करत, संपूर्ण भारतात 'टेलीग्राम' (Telegram) या अत्यंत लोकप्रिय मेसेजिंग ॲपवर २१ जून २०२६ च्या रात्रीपर्यंत तात्काळ प्रभावाने पूर्ण बंदी (Complete Ban) घालण्याचे दोन स्वतंत्र निर्देश जारी केले आहेत. आगामी २१ जून रोजी दुपारी २:०० ते दुपारी ५:१५ या वेळेत होणाऱ्या 'री-नीट' परीक्षेदरम्यान सोशल मीडियावर होणारा पेपर लीकचा खोटा प्रचार, बनावट स्क्रीनशॉट्सचा सुळसुळाट आणि विद्यार्थ्यांमधील संभ्रमावस्था रोखण्यासाठी राष्ट्रीय चाचणी संस्थेच्या (NTA) शिफारशीवरून हा अत्यंत टोकाचा निर्णय घेण्यात आला आहे.

केंद्रीय मंत्रालयाने जारी केलेल्या या आदेशाची अंमलबजावणी दोन टप्प्यांत केली जात आहे. पहिल्या निर्देशानुसार, २१ जूनच्या रात्रीपर्यंत टेलीग्रामच्या मुख्य सेवांवर भारतात संपूर्ण निर्बंध राहतील. तर दुसऱ्या अत्यंत तांत्रिक निर्देशानुसार, टेलीग्रामचे सर्वात मुख्य वैशिष्ट्य असलेल्या 'मेसेज एडिटिंग' (Message Editing Feature) या सुविधेवर थेट ३० जून २०२६ पर्यंत बंदी घालण्यात आली आहे. गेल्या मे महिन्यात झालेल्या मूळ नीट परीक्षेदरम्यान सुमारे २२ लाख विद्यार्थ्यांचे भविष्य पणाला लागले असताना, पेपर लीकचे बनावट पुरावे तयार करण्यासाठी टेलीग्रामच्या या मेसेज एडिटिंग सुविधेचा गैरवापर झाल्याचे सायबर तपासात उघड झाले होते. परीक्षेच्या एक दिवस आधी एखादा सामान्य मेसेज पाठवायचा आणि परीक्षा संपल्यानंतर मूळ प्रश्नपत्रिका उपलब्ध होताच तो मेसेज एडिट करून त्यात ती प्रश्नपत्रिका अपलोड करायची, अशी पद्धत सायबर गुन्हेगारांनी शोधली होती. यामुळे मेसेज एडिट झाला तरी त्याचा मूळ 'टाइम स्टँप' (Time Stamp) जुनाच दिसत असल्याने पेपर आधीच लीक झाल्याचा आभास निर्माण केला जात होता. हाच पूर्वनियोजित डिजिटल कट उधळण्यासाठी सरकारने हा निर्णय घेतला आहे.

या अनपेक्षित बंदीमुळे देशातील कोट्यवधी टेलीग्राम युजर्स, शैक्षणिक संस्था, व्यावसायिक आणि शेअर बाजार क्षेत्राशी निगडित कम्युनिटीजमध्ये मोठी खळबळजनक उडाली आहे. व्हॉट्सॲप खालोखाल भारतात सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या या मंचावर थेट बंदी घातल्यामुळे मानवी हक्क संघटना आणि डिजिटल स्वातंत्र्य कार्यकर्त्यांनी (Civil Liberties Groups) सरकारच्या या भूमिकेवर तीव्र आक्षेप घेतला आहे. काही मोजक्या गुन्हेगारांना आणि सायबर स्कॅमर्सना पकडण्यात अपयशी ठरलेले प्रशासन संपूर्ण प्लॅटफॉर्मच बंद करून लाखो निष्पाप नागरिकांचा व्यवसाय आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य धोक्यात आणत असल्याची टीका केली जात आहे. तसेच, हे चीटर्स आता व्हॉट्सॲप किंवा 'सिग्नल' (Signal) सारख्या इतर इंक्रिप्टेड ॲप्सकडे वळू शकतात किंवा 'व्हर्च्युअल प्रायव्हेट नेटवर्क' (VPN) चा वापर करून टेलीग्राम चालवू शकतात; त्यामुळे या बंदीच्या परिणामकारकतेवरही मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

गेल्या १० वर्षांत परीक्षा सुरक्षिततेचे स्वरूप पूर्णपणे बदलले आहे. पूर्वी केवळ प्रिंटिंग प्रेस, वाहतूक करणारी वाहने आणि परीक्षा केंद्रे सुरक्षित ठेवणे पुरेसे असायचे, मात्र आता सायबर युगात इंक्रिप्टेड ॲप्स, अज्ञात चॅनेल्स, एआय जनरेटेड डीपफेक प्रश्नपत्रिका आणि एडिटेड स्क्रीनशॉट्सचे डिजिटल आव्हान प्रशासनासमोर उभे ठाकले आहे. केंद्रीय शिक्षण मंत्रालय आणि एनटीए या वेळी २१ जूनची परीक्षा कोणत्याही त्रुटीशिवाय पार पाडण्यासाठी आणि आपली गेलेली विश्वासार्हता पुन्हा मिळवण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करत असून, हा डिजिटल लॉकडाऊन त्याचाच एक भाग असल्याचे सांगण्यात येत आहे.

• Labels: Telegram Ban India 2026, NEET UG Re Exam, IT Act Section 69A, NTA Paper Leak Fraud, Message Editing Feature Ban, MeitY Digital Security

• Search Description: Government of India bans Telegram app till June 21, 2026, and restricts its message editing feature till June 30 to curb fake paper leak rumors before NEET UG Re-exam.

• Hashtags: #TelegramBan #NEETUG2026 #ITAct69A #NTAPaperLeak #DigitalLockdown #CyberSecurityIndia #ExamIntegrity #BreakingNewsMarathi