आरोग्य लेख (Health Tips) : आधुनिक काळात स्क्रीनच्या अतिवापरामुळे वाढणारा 'कानांमधील शिटीचा आवाज आणि श्रवणदोष' कारणे आणि ५ सोपे उपाय!

 

• नागपूर, २७ ऑक्टोबर २०२६ - आजच्या 'जागतिक दृक-श्राव्य वारसा दिनी' आपण डोळ्यांनी पाहतो आणि कानांनी ऐकतो; परंतु आधुनिक काळात सतत कानात घातलेले इयरफोन्स, हेडफोन्स, वाढते ध्वनीप्रदूषण आणि उशिरापर्यंत चालणारे स्क्रीनचे काम यांमुळे मानवी श्रवणसंस्थेवर प्रचंड ताण येत आहे. आजकाल तरुणांमध्ये आणि मध्यमवयीन लोकांमध्ये एक तक्रार वेगाने वाढत आहे—"शांत खोलीत बसल्यावर किंवा रात्री झोपताना कानात सतत बारीक शिटी वाजल्यासारखा, घंटेसारखा किंवा पाण्याचा झरा वाहिल्यासारखा (Ringing/Buzzing Sound) आवाज येतो." आयुर्वेदानुसार, कानामध्ये 'आकाश महाभूत' आणि 'प्राण वात' चा वास असतो. अति-श्रवण, जागरण आणि ऑक्टोबरच्या कोरड्या हवेमुळे वातदोष कुपित होतो आणि कानाच्या नाजूक मज्जातंतूंमध्ये (Auditory Nerves) अडथळा निर्माण करतो. या समस्येला सामान्य भाषेत 'कानातील आवाज' किंवा वैद्यकीय भाषेत 'टिनिटस' (Tinnitus / Acoustic Strain) आणि आयुर्वेदात 'कर्णनाद / कर्णक्ष्वेड' (Karnanada / Karnakshweda) म्हटले जाते.

  वेळेवर कानांची निगा न राखल्यास श्रवणशक्ती कायमची कमजोर होणे आणि तीव्र चक्कर येण्याचा (Vertigo) धोका असतो.

  कानातील आवाज आणि श्रवणदोषाची (कर्णनाद) मुख्य लक्षणे: १. बाहेरील कोणताही आवाज नसतानाही एका किंवा दोन्ही कानांत सतत शिटी, भुणभुण किंवा झिणझिण्या ऐकू येणे. २. कानात जडपणा जाणवणे आणि लोकांचे बोलणे स्पष्ट न ऐकू येता केवळ पुटपुटल्यासारखे वाटणे. ३. अचानक डोके हलके होणे, तोल जाणे किंवा डोळ्यांसमोर अंधारी येणे. ४. कानाच्या मागे आणि जबड्याच्या हाडात मंद ठसठस जाणवणे.

  कानांचे आरोग्य जपण्यासाठी ५ आयुर्वेदिक व सोपे घरगुती नियम: १. लसणाचे कोमट तेल (कर्णपूरण): २ चमचे शुद्ध तिळाच्या तेलात लसणाच्या २ पाकळ्या ठेचून तेल मंद आचेवर गरम करावे. लसूण लाल झाल्यावर तेल गाळून घ्यावे. हे तेल कोमट असताना कानाच्या बाहेरील पाळीवर आणि कानाच्या मागे लावावे; डॉक्टरांच्या सल्ल्याने कानात १ थेंब टाकावा. लसणातील दाहशामक घटक कानातील वात शांत करतात. २. कानाच्या पाळीची तिळाच्या तेलाने मालिश: रोज रात्री झोपण्यापूर्वी दोन्ही हातांच्या अंगठ्याने आणि बोटांनी कानाच्या पाळीला (Earlobes) थोडे कोमट तिळाचे तेल लावून २ मिनिटे हलके चोळावे. यामुळे कानाकडील रक्तप्रवाह त्वरित सुधारतो. ३. भ्रामरी प्राणायाम (रोज सकाळी १० मिनिटे): डोळे मिटून, तर्जनीने कानाची छिद्रे हलकी बंद करून भुंग्यासारखा "म्ऽऽऽ" असा ओंकारयुक्त नाद करावा. भ्रामरी प्राणायामाच्या कंपनांमुळे कानाच्या मज्जातंतूंना सूक्ष्म व्यायाम मिळून टिनिटसचा त्रास शांत होतो. ४. कानात इयरबड्स, चाव्या किंवा टोकदार वस्तू घालणे पूर्णपणे बंद करा: कानातील मळ हा नैसर्गिक संरक्षक असतो. बड्स वापरल्याने मळ आत ढकलला जातो आणि कानाचा पडदा (Eardrum) फाटण्याचा धोका असतो. ५. ८०-६० चा नियम पाळा (Headphone Safety): इयरफोन्स वापरताना आवाजाची मर्यादा (Volume) ६० टक्क्यांपेक्षा जास्त ठेवू नका, आणि सलग ६० मिनिटांपेक्षा जास्त वेळ हेडफोन्स कानात ठेवू नका; दर तासाला कानांना विश्रांती द्या.

• • Labels: Health Tips, Tinnitus Relief, Ear Ringing Care, Karnanada Ayurveda, Garlic Sesame Oil Remedy, Headphone Ear Damage, Bhramari Pranayama, Marathi Health

  • Search Description: Comprehensive Marathi health guide on relieving ear ringing (Tinnitus/Karnanada) and acoustic fatigue caused by headphone overuse using garlic-sesame oil, Bhramari pranayama, and ear hygiene.

  • Hashtags: #HealthTips #TinnitusRelief #EarCare #Karnanada #HearingHealth #BhramariPranayama #AudiovisualHeritageHealth #OctoberHealth #MarathiHealth #AyurvedicRemedies