रशियाची ईलॉन मस्क यांना धमकी; ख्रिसमस ट्रीवरील खेळण्यांप्रमाणे स्टारलिंक उपग्रह अवकाशातून खाली कोसळतील : दिमित्री मेदवेदेव

वॉशिंग्टन / मॉस्को: जागतिक पातळीवर भू-राजकीय संघर्ष तापलेला असताना आता अंतराळातही महायुद्धाची (Space War) ठिणगी पडण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. अमेरिकन उद्योगपती ईलॉन मस्क यांच्या 'स्टारलिंक' (Starlink) उपग्रह इंटरनेट सेवेला रशियाने अत्यंत गंभीर आणि थेट सैनिकी धमकी दिली आहे. युक्रेनच्या सैन्याकडून रशियाच्या भूभागावर खोलवर (Deep Inside Russia) हल्ले करण्यासाठी जर स्टारलिंक उपग्रहांचा वापर सुरूच राहिला, तर अवकाशात फिरणारे स्टारलिंकचे तब्बल १०,००० उपग्रह क्षेपणास्त्रांचा मारा करून किंवा पेलेट क्लाऊड्सच्या साहाय्याने खाली पाडले जातील, असा कडक इशारा  रशियन प्रशासनाने दिला आहे.

रशियाचे माजी अध्यक्ष आणि सुरक्षा परिषदेचे उपाध्यक्ष दिमित्री मेदवेदेव यांनी अत्यंत कठोर शब्दांत सांगितले की, "जर पश्चिमेकडील देशांनी आणि युक्रेनने रशियाच्या सुरक्षेला धोका पोहोचवण्यासाठी स्टारलिंकचा वापर सुरू ठेवला, तर हे उपग्रह वाळलेल्या ख्रिसमस ट्रीवरून गळणाऱ्या खेळण्यांप्रमाणे अवकाशातून खाली कोसळतील."

 
युक्रेनच्या लष्कराचा 'पाठीचा कणा' बनलेला स्टारलिंक

सध्या सुरू असलेल्या रशिया-युक्रेन युद्धात स्टारलिंक उपग्रह यंत्रणा युक्रेनियन सैन्यासाठी 'नर्व्हस सिस्टम' (Nervous System) म्हणून काम करत आहे. युक्रेनमध्ये ४०० पेक्षा जास्त स्टारलिंक टर्मिनल्स कार्यरत असून, युद्धाच्या आघाडीवरील सैनिकांना थेट कमांड सेंटरशी जोडणे, ड्रोन्सचे रिअल-टाईम नेव्हिगेशन करणे आणि तोफखान्याच्या हल्ल्यांचे अचूक नियोजन करणे यासाठी स्टारलिंकचाच वापर केला जात आहे.

यापूर्वी रशियन सैन्यानेही सुधारित 'शाहिद' ड्रोन्स आणि बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांमध्ये स्टारलिंक मिनी टर्मिनल्स बसवून युक्रेनवर अचूक हल्ले चढवले होते. मात्र, युक्रेनचे अध्यक्ष व्होलोदिमिर झेलेंस्की यांच्या तक्रारीनंतर स्पेसएक्स (SpaceX) कंपनीने रशियन सैन्याचे हे टर्मिनल्स ब्लॉक केले. यामुळे संतप्त झालेल्या रशियाने आता संपूर्ण स्टारलिंक नेटवर्क नष्ट करण्याचा किंवा जॅम करण्याचा इशारा दिला आहे.

 
रशियाचा 'रॅसवेट' उपग्रह प्रकल्प आणि युक्रेनचे हल्ले

स्टारलिंकवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी आणि मस्क यांच्या यंत्रणेला उत्तर देण्यासाठी रशियाने स्वतःची 'रॅसवेट' (Rassvet) ही स्वायत्त उपग्रह प्रणाली विकसित केली आहे. रशियाने आतापर्यंत ३२ उपग्रहांचे अवकाशात यशस्वी प्रक्षेपण केले असून युक्रेनियन गुप्तचर यंत्रणांच्या मते रशिया अत्यंत वेगाने ही यंत्रणा उभी करत आहे.

या प्रकल्पाला रोखण्यासाठी युक्रेनने मुत्सद्दी आणि लष्करी अशा दोन्ही स्तरांवर प्रयत्न सुरू केले आहेत. युक्रेनियन सैन्याने 'फ्लेमिंगो' क्षेपणास्त्रांचा वापर करून रशियाच्या समारा येथील प्रोग्रेस रॉकेट सेंटरवर ९०० किलोमीटर आत घुसून हल्ला चढवला, जेणेकरून रशियाचे उपग्रह प्रक्षेपण रोखता येईल. याशिवाय, अमेरिकेला रशियन पुरवठादारांवर कडक निर्बंध लादण्याचे आवाहनही युक्रेनने केले आहे.

 
उपग्रह कसे पाडले जाऊ शकतात? 'केसलर सिंड्रोम'चा धोका

अंतराळ तज्ज्ञांच्या मते, रशियाकडे अँटी-सॅटेलाईट (ASAT) क्षेपणास्त्रे आणि मिलिट्री-ग्रेड जॅमिंग तंत्रज्ञान उपलब्ध आहे. याशिवाय, उपग्रहांच्या कक्षेमध्ये लहान छर्र्यांचे (Pellet Clouds) ढग तयार करून ते उपग्रहांना धडकवून नष्ट केले जाऊ शकतात.

तथापि, या पद्धतीमुळे 'केसलर सिंड्रोम' (Kessler Syndrome) निर्माण होण्याचा मोठा धोका आहे. यामध्ये एका उपग्रहाच्या तुकड्यांमुळे इतर शेकडो उपग्रह नष्ट होऊन अवकाशात कचऱ्याचे अथांग साम्राज्य निर्माण होऊ शकते, ज्याचा फटका भारतीय, चायनीज आणि अमेरिकन उपग्रहांनाही बसू शकतो.

 
जर्मनी अन् युरोपियन युनियनचा मस्क यांच्यावर अविश्वास; भारतासाठी मोठा धडा

महत्त्वाची बाब म्हणजे, अमेरिकेचे जवळचे मित्र देश असलेल्या जर्मनी आणि युरोपियन युनियननेही (EU) स्टारलिंकच्या खाजगी मालकीवर प्रश्न उपस्थित केले आहेत. जर्मनीच्या मते, एका खाजगी अमेरिकन कंपनीवर लष्करी संरक्षणासाठी अवलंबून राहणे ही मोठी धोरणात्मक कमजोरी आहे. याच कारणास्तव युरोपियन युनियन स्वतःची 'IRIS²' ही स्वायत्त सॅटेलाईट प्रणाली विकसित करत आहे.

स्टारलिंक ही केवळ एक साधी नागरी इंटरनेट सेवा नसून ती अमेरिकन सैन्याच्या (Pentagon) मिलिट्री नेटवर्कचा (MilNet) आणि 'स्टारशील्ड' (Starshield) या गुप्तचर यंत्रणेचा एक भाग आहे. त्यामुळे भारतानेही परदेशी खाजगी कंपन्यांवर अवलंबून न राहता स्वतःची 'स्वायत्त' (Sovereign) सॅटेलाईट इंटरनेट यंत्रणा विकसित करणे अत्यंत गरजेचे असल्याचे संरक्षण तज्ज्ञांचे मत आहे.

• Labels: Elon Musk, Starlink, Russia Ukraine War, Space War, Dmitry Medvedev, Satellite Internet, Defense News, Global Politics

• Search Description: Russia threatens to destroy Elon Musk's Starlink satellites if used for deep inside strikes, triggering space war concerns.

• Hashtags: #ElonMusk #Starlink #RussiaUkraineWar #SpaceWar #Putin #Russia #SpaceX #DefenseNews