आरोग्य लेख (Health Tips) : नवरात्रीच्या उपवासात अचानक वाढणारा 'ॲसिडिटी, पित्त आणि डोकेदुखी' (Fasting Acidity, Hypoglycemia & Pitta Headaches): कारणे आणि ५ सोपे उपाय!

 

•  नागपूर, १२ ऑक्टोबर २०२६ - आजपासून शारदीय नवरात्रौत्सव सुरू झाला असून अनेकांचे नऊ दिवसांचे उपवास सुरू झाले आहेत. धार्मिक दृष्टिकोनातून उपवास हा शरीराची आणि मनाची शुद्धी करण्यासाठी असतो. परंतु, चुकीच्या पद्धतीने उपवास केल्यामुळे म्हणजे दिवसभर उपाशी राहून मध्येच वारंवार कडक चहा पिणे, तळलेले साबुदाणा वडे, बटाट्याचे वेफर्स खाणे किंवा पाणी कमी पिणे यामुळे जठरातील पाचक आम्ल (Gastric Acid) रिकाम्या पोटी थेट जठराच्या अस्तरावर हल्ला करते. त्यातच ऑक्टोबर महिन्यातील प्रखर उष्णतेमुळे शरीरातील 'पित्त दोष' आधीच वाढलेला असतो. परिणामी, रक्तातील साखरेची पातळी अचानक घसरते (Hypoglycemia), छातीत भयंकर आग होते आणि डोक्याच्या एका बाजूला तीव्र ठसठस सुरू होते. या समस्येला सामान्य भाषेत 'उपवासाची ॲसिडिटी व पित्ताची डोकेदुखी' किंवा आयुर्वेदात 'अनशनजन्य पित्तप्रकोप' म्हटले जाते.

  वेळेवर योग्य फलाहार आणि पाण्याचे नियोजन न केल्यास उपवासात चक्कर येऊन भोवळ येण्याचा गंभीर धोका असतो.

  उपवासातील पित्तप्रकोप आणि ॲसिडिटीची मुख्य लक्षणे: १. छातीत, पोटात आणि घशात तीव्र आग होणे आणि आंबट-कडू पाणी वर येणे. २. कपाळावर दोन्ही भुवयांच्या मागे किंवा डोक्याच्या एका बाजूला तीव्र ठसठस (Throbbing Headache) लागणे. ३. अचानक प्रचंड थकवा जाणवणे, हात-पाय थरथरणे, चक्कर येणे आणि डोळ्यांसमोर अंधारी येणे. ४. तोंडाला कोरड पडणे आणि मळमळ होऊन पित्ताची उलटी होण्याची भावना असणे.

  उपवासात ॲसिडिटी रोखण्यासाठी ५ आयुर्वेदिक व सोपे घरगुती नियम: १. रिकाम्या पोटी कडक चहा-कॉफी पूर्णपणे बंद करा: उपवासाच्या दिवशी सकाळी उठल्याबरोबर चहा पिणे म्हणजे जळत्या आगीत तेल ओतण्यासारखे आहे. चहाऐवजी १ ग्लास कोमट पाणी, ताजे नारळ पाणी किंवा साधे दूध प्यावे. २. तळलेल्या साबुदाण्याऐवजी राजगिरा आणि भगर (वरीचे तांदूळ): साबुदाणा पचायला जड आणि उष्ण असतो, ज्यामुळे ॲसिडिटी वाढते. त्याऐवजी राजगिरा लाही, राजगिरा भाकरी, किंवा वरीच्या तांदळाची मऊ खिचडी साजूक तुपाची फोडणी देऊन खावी. राजगिरा कॅल्शियमने समृद्ध आणि पचायला हलका असतो. ३. सैंधव मीठ आणि जिरे घातलेले ताजे ताक (Buttermilk): दुपारच्या वेळी १ ग्लास ताज्या, गोडसर ताकात चिमूटभर सैंधव मीठ आणि जिरे पूड टाकून प्यावे. ताक उपवासातील पित्ताचा दाह एका झटक्यात शांत करते. ४. काकडी, सफरचंद आणि केळीचा नियमित फलाहार: पोट पूर्णपणे रिकामे ठेवू नका. दर ३-४ तासांनी थोडे ताजे फळ जसे की सफरचंद, डाळिंब, पिकलेले केळे किंवा काकडी खावी, ज्यामुळे रक्तातील साखर स्थिर राहते. ५. दिवसभरात भरपूर पाणी आणि साजूक तुपाचा वापर: उपवासात पाणी पिण्याचे प्रमाण कमी होऊ देऊ नका; दिवसातून किमान २.५ ते ३ लिटर पाणी प्यावे. जेवणात १ चमचा गाईचे साजूक तूप अवश्य घ्यावे, जे पोटातील आम्लतेला निष्प्रभ करते.

• • Labels: Health Tips, Navratri Fasting Acidity, Fasting Headache Relief, Pitta Dosha October, Sabudana Acidity Care, Rajgira Fasting Diet, Marathi Health

  • Search Description: Comprehensive Marathi health guide on managing acidity, heartburn, and Pitta headaches during Navratri fasting using Rajgira, buttermilk, and proper hydration.

  • Hashtags: #HealthTips #NavratriFasting #FastingAcidity #PittaHeadache #GhatasthapanaHealth #RajgiraDiet #MonsoonTransition #MarathiHealth #AyurvedicRemedies