आरोग्य लेख (Health Tips) : शरद ऋतूतील उकाड्यामुळे आणि सणांच्या उपवासामुळे 'रक्तदाबाचा चढ-उतार आणि चक्कर येणे' : कारणे आणि ५ सोपे उपाय!

 

• नागपूर, १९ ऑक्टोबर २०२६ - आज दुर्गाष्टमी असून अनेकांच्या नऊ दिवसांच्या उपवासाचा आठवा दिवस आहे. सलग आठ दिवस चालू असलेले उपवास, आहारातील साध्या मिठाचा संपूर्ण अभाव (किंवा केवळ अल्प प्रमाणात सैंधव मीठ), आणि त्यातच ऑक्टोबर महिन्यातील दुपारचा असह्य उकाडा यांमुळे शरीरातील सोडियम आणि पाण्याचे प्रमाण अचानक धोकादायक पातळीपर्यंत घसरते. जेव्हा बसल्या किंवा झोपल्या जागेवरून माणूस अचानक उभा राहतो, तेव्हा गुरुत्वाकर्षणामुळे मेंदूकडे जाणारा रक्तपुरवठा एका क्षणासाठी मंदावतो. परिणामी, डोळ्यांसमोर काजवे चमकतात, डोके हलके होते आणि भोवळ येऊन खाली पडण्याचा धोका निर्माण होतो. या समस्येला वैद्यकीय भाषेत 'ऑर्थोस्टॅटिक किंवा पॉस्चरल हायपोटेन्शन' (Postural Hypotension / Low BP) आणि आयुर्वेदात 'भ्रम / तमःप्रवेश' (Bhrama / Tamahpravesha) म्हटले जाते.

• रक्तदाबाच्या या चढ-उताराकडे वेळीच लक्ष न दिल्यास अचानक बेशुद्ध पडणे किंवा स्नायू कमजोर होण्याचा गंभीर धोका असतो.

  लो बीपी आणि चक्कर येण्याची (भ्रम) मुख्य लक्षणे: १. अंथरुणातून किंवा सोफ्यावरून एकदम उठताना डोळ्यांसमोर काळा अंधार पसरणे आणि तोल जाणे. २. मान आणि कपाळाच्या मागे हलकी ठसठस जाणवणे आणि कान सुन्न झाल्यासारखे वाटणे. ३. अचानक अंगाला थंड घाम फुटणे, हात-पाय गार पडणे आणि नाडीचे ठोके जलद किंवा मंद होणे. ४. दिवसभर सतत आळस, थकवा आणि कोणतीही हालचाल करण्याची इच्छा न होणे.

  रक्तदाब संतुलित करण्यासाठी आणि चक्कर रोखण्यासाठी ५ आयुर्वेदिक व सोपे घरगुती नियम: १. भिजवलेले काळे मनुके आणि कोमट दूध (Raisins & Milk): रात्री १५ ते २० काळे मनुके किंवा बेदाणे १ कप पाण्यात भिजत ठेवावेत. सकाळी उठून ते मनुके चांगले चावून खावेत आणि ते पाणी प्यावे. मनुके शरीरातील रक्ताभिसरण सुधारून लोहाची कमतरता भरून काढतात आणि रक्तदाब नैसर्गिकरीत्या स्थिर ठेवतात. २. सैंधव मीठ आणि लिंबू पाण्याचे तत्काळ सेवन (Natural Electrolyte): चक्कर आल्यासारखे वाटताच १ ग्लास पाण्यात अर्ध्या लिंबाचा रस, १ चमचा साखर आणि पाव चमचा सैंधव मीठ (Rock Salt) मिसळून घोट घोट प्यावे. सैंधव मिठातील खनिजे रक्तातील सोडियमची पातळी त्वरित वाढवून बीपी पूर्ववत करतात. ३. ताजा डाळिंबाचा रस किंवा आवळा मुरंबा: रोज सकाळी १ कप ताज्या डाळिंबाचा रस प्यावा किंवा १ चमचा आवळा मुरंबा खावा. डाळिंब रक्तवाहिन्यांची लवचिकता टिकवून ठेवते आणि मेंदूला होणारा ऑक्सिजनचा पुरवठा सुरळीत करते. ४. कधीही एका झटक्यात ताडकन उभे राहू नका: झोपेतून उठताना आधी डाव्या किंवा उजव्या कुशीवर वळावे, मग २ मिनिटे सावकाश बसावे आणि त्यानंतरच हळूच उभे राहावे. यामुळे मेंदूला रक्तदाबाचा समतोल साधण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळतो. ५. दिवसभरात भरपूर द्रवपदार्थ आणि नारळ पाणी प्या: उपवास असला तरी शरीरात पाण्याची कमतरता भासू देऊ नये. दिवसभरात किमान २.५ ते ३ लिटर पाणी, जिरे घातलेले ताजे ताक आणि १ शहाळ्याचे पाणी नियमितपणे प्यावे.

• • Labels: Health Tips, Low Blood Pressure Relief, Postural Hypotension October, Navratri Fasting Low BP, Bhrama Ayurveda, Raisins Milk Remedy, Marathi Health

  • Search Description: Comprehensive Marathi health guide on managing sudden low blood pressure, postural dizziness (Bhrama), and fainting during Navratri fasting using soaked raisins, rock salt lemon water, and pomegranate.

  • Hashtags: #HealthTips #LowBPRelief #PosturalHypotension #DizzinessRemedy #NavratriHealth #DurgashtamiCare #AyurvedicRemedies #MarathiHealth #ElectrolyteBalance