वाकडमधील कॉस्टारिका सोसायटीचा पर्यावरणपूरक पुढाकार; सीएसआर निधीतून ‘झिरो वेस्ट प्रकल्प’ सुरू, कचरामुक्तीच्या दिशेने ठोस पाऊल

वाकड:वाकड येथील कोस्टारिका को-ऑपरेटिव्ह हाऊसिंग सोसायटीने पर्यावरण संवर्धन आणि शाश्वत नागरी विकासाच्या दिशेने एक महत्त्वाचे आणि कौतुकास्पद पाऊल उचलले आहे. 'मदर्स कंपनी'च्या कॉर्पोरेट सोशल रिस्पॉन्सिबिलिटी (CSR) निधीतून राबवण्यात येणाऱ्या 'सॉर्ट प्रोग्राम'च्या (SORT Program) माध्यमातून सोसायटीत 'झिरो वेस्ट इनिशिएटिव्ह' या उपक्रमाची नुकतीच सुरुवात करण्यात आली. या प्रकल्पाचे अधिकृत उद्घाटन पिंपरी-चिंचवड महापालिकेचे नगरसेवक राहुल कलाटे यांच्या हस्ते पार पडले. शहरांमध्ये वाढत्या कचऱ्याची समस्या गंभीर होत असताना, गृहनिर्माण संस्थांच्या पातळीवर कचऱ्याची विल्हेवाट लावून सोसायट्या कचरामुक्त करण्याचा हा प्रयोग इतर सोसायट्यांसाठी दिशादर्शक ठरणारा आहे.

पिंपरी-चिंचवड आणि वाकड परिसरात गेल्या दशकात झालेल्या प्रचंड नागरीकरणामुळे निर्माण होणाऱ्या घनकचऱ्याचे व्यवस्थापन हे महापालिकेसमोर एक मोठे आव्हान बनले आहे. या पार्श्वभूमीवर कॉस्टारिका सोसायटीने आपल्या ५०० हून अधिक कुटुंबांच्या गृहसंकुलात निर्माण होणारा कचरा उघड्यावर न टाकता किंवा महापालिकेच्या गाड्यांवर पूर्णपणे अवलंबून न राहता, कचरा निर्मितीच्या जागीच (At Source) त्यावर प्रक्रिया करण्याचा निर्णय घेतला आहे. हा उपक्रम केवळ ओल्या कचऱ्यापुरता मर्यादित न ठेवता सुका कचरा, प्लास्टिक, ई-कचरा आणि बायो-वेस्टचे पूर्णपणे वर्गीकरण व पुनर्वापर (Recycle) करण्याच्या हेतूने डिझाइन करण्यात आला आहे.

'सॉर्ट प्रोग्राम' आणि तांत्रिक पायाभूत सुविधा

या 'झिरो वेस्ट' प्रकल्पासाठी मदर्स कंपनीच्या सीएसआर निधीतून चालवल्या जाणाऱ्या सॉर्ट प्रोग्रामचे तांत्रिक आणि साहित्याचे सहकार्य लाभले आहे. प्रकल्पाच्या पहिल्या टप्प्यात ओल्या कचऱ्याचे घरातील व सोसायटीतील स्तरावर विघटन करण्यासाठी आवश्यक असणारे विशेष 'एरो बिन्स' (Aero Bins), लोखंडी स्टँड, कोकोपीट आणि प्रक्रिया गतिमान करणारे इतर जैव-साहित्य उपलब्ध करून दिले गेले आहे.

केवळ साहित्य देऊन न थांबता, प्रत्यक्ष प्रक्रियेची सातत्यपूर्ण अंमलबजावणी व्हावी यासाठी सोसायटीत सफाई व कचरा व्यवस्थापनाचे काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना पुढील तीन महिने तज्ज्ञांमार्फत मोफत प्रशिक्षण दिले जाणार आहे. यामध्ये कचऱ्याचे योग्य वर्गीकरण करणे, एरो बिन्समध्ये कचरा साठवून त्यावर प्रक्रिया करणे, दुर्गंधी रोखण्यासाठी कोकोपीटचा योग्य वापर करणे, खात्रीशीर जैविक खत तयार करणे आणि या प्रक्रियेची दैनंदिन देखभाल करणे या बाबींचा समावेश आहे. या संपूर्ण तीन महिन्यांच्या कालावधीत सॉर्ट प्रोग्रामचे प्रतिनिधी प्रत्यक्ष सोसायटीत येऊन प्रक्रियेचे नियमित मॉनिटरिंग (निरीक्षण व मूल्यमापन) करणार आहेत.

अकरा सदस्यांची 'झिरो वेस्ट कमिटी' आणि जनजागृती

प्रकल्पाची अंमलबजावणी कागदावर न राहता प्रत्यक्ष व्यवहारात यशस्वी व्हावी, यासाठी कॉस्टारिका सोसायटीच्या प्रशासनाने ११ जबाबदार सदस्यांची एक स्वतंत्र 'झिरो वेस्ट कमिटी' स्थापन केली आहे. ही समिती सोसायटीतील प्रत्येक फ्लॅटधारकापर्यंत पोहोचून कचऱ्याचे उगमस्थानीच वर्गीकरण करण्याचे महत्त्व पटवून देणार आहे.

समितीच्या सदस्यांकडून घरोघरी जाऊन रहिवाशांना ओला आणि सुका कचरा वेगवेगळ्या डब्यात ठेवण्याबाबत मार्गदर्शन केले जात आहे. याशिवाय माहितीपत्रके (Brochures) आणि फ्लायर्सच्या (Flyers) माध्यमातून नागरिकांना दैनंदिन कचरा कमी कसा करावा आणि प्लास्टिकचा वापर कसा टाळावा याविषयी जागरूक केले जात आहे. प्रत्यक्ष कचरा संकलनाच्या वेळी कर्मचारी ओला आणि सुका कचरा वेगळाच घेत आहेत की नाही, याचे रोजच्या पातळीवर निरीक्षण करण्याची जबाबदारीही या समितीवर सोपवण्यात आली आहे.

टप्प्याटप्प्याने ई-कचरा आणि प्लास्टिक व्यवस्थापनाचे नियोजन

सध्या पहिल्या टप्प्यात ओल्या आणि सुक्या कचऱ्याचे १०० टक्के पृथक्करण (Segregation) करण्यावर पूर्ण लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे. ओल्या कचऱ्यापासून उत्तम दर्जाचे सेंद्रिय खत तयार केले जाईल, ज्याचा वापर सोसायटीतील उद्याने आणि झाडांसाठी केला जाणार आहे.

दुसऱ्या टप्प्यात सोसायटीने इलेक्ट्रॉनिक कचरा (E-Waste), घातक बायो-मेडिकल कचरा आणि पुनर्वापरयोग्य प्लास्टिक यांचे स्वतंत्रपणे संकलन करण्याचे नियोजन केले आहे. यासाठी अधिकृत पुनर्वापर (Recycling) संस्थांशी करार करण्यात येत आहेत. सोसायटीच्या आवारात गोळा होणारा ई-कचरा आणि प्लास्टिक थेट पुनर्प्रक्रिया करणाऱ्या कंपन्यांना हस्तांतरित केले जाईल, ज्यामुळे सोसायटीतून महापालिकेच्या डम्पिंग यार्डमध्ये जाणारा कचरा शून्य टक्क्यांपर्यंत खाली आणणे शक्य होणार आहे.

'कचरा व्यवस्थापन ही नागरिकांचीही जबाबदारी': राहुल कलाटे

उद्घाटनप्रसंगी उपस्थितांशी संवाद साधताना नगरसेवक राहुल कलाटे म्हणाले, "कचरा व्यवस्थापन ही केवळ महापालिकेची किंवा स्थानिक प्रशासनाची एकतर्फी जबाबदारी नसून शहरातील प्रत्येक नागरिक आणि गृहनिर्माण संस्थेचीही तितकीच नैतिक आणि नागरी जबाबदारी आहे. कॉस्टारिका सोसायटीने सीएसआरच्या माध्यमातून सुरू केलेला हा उपक्रम कौतुकास्पद असून वाकड आणि संपूर्ण पिंपरी-चिंचवड शहरातील इतर सोसायट्यांसाठी तो एक आदर्श वस्तुपाठ ठरेल."

ते पुढे म्हणाले, "कचरा निर्माण होतो तिथेच जर त्याचे योग्य वर्गीकरण आणि शास्त्रीय प्रक्रिया झाली, तर डम्पिंग यार्डवरील आणि महापालिकेच्या वाहतूक यंत्रणेवरील ताण मोठ्या प्रमाणावर कमी होईल. गणेशोत्सवासारख्या पवित्र सणाच्या काळात सुरू झालेला हा उपक्रम खऱ्या अर्थाने पर्यावरणपूरक जीवनशैलीचा संदेश देणारा आहे." शहरातील इतर नागरी वस्त्यांनी आणि सोसायट्यांनी अशा उपक्रमांमध्ये उत्स्फूर्त सहभाग नोंदवावा, असे आवाहनही त्यांनी केले.

या शानदार उद्घाटन प्रसंगी रोहित सावंत, प्रवीण छेत्री, गौरव सूर्यवंशी, दिगंबर बोडके, प्रसाद आने, सोनाली तेंबे, गिरीश शिंदे, सुदीप कार गुप्ता, राजू शर्मा, समीर पावट, निलेश घिनमिने यांच्यासह कॉस्टारिका सोसायटीतील अनेक महिला व पुरुष रहिवाशी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

• Labels: Pimpri Chinchwad, Wakad News, Zero Waste Initiative, Costa Rica Society, Rahul Kalate, CSR Project, Waste Management Pune

• Search Description: Costa Rica Society in Wakad launches Zero Waste Initiative with CSR support from Mothers Company. Inaugurated by Rahul Kalate, focusing on wet & dry waste processing.

• Hashtags: #Wakad #PimpriChinchwad #ZeroWaste #WasteManagement #CSR #GreenPune #CostaRicaSociety #Environment