आरोग्य लेख (Health Tips) : मान्सून संपताना अचानक वाढणारी 'मुतखडा आणि लघवीतील जळजळ' (Kidney Stones & Renal Colic): कारणे आणि ५ सोपे उपाय!

• 
  
  नागपूर, २५ सप्टेंबर २०२६ - पावसाळा संपताना हवेतील गारवा आणि दमटपणामुळे लोकांना तहान कमी लागते. परिणामी, नकळतपणे दिवसभरात पाण्याचे सेवन खूप कमी होते. पाणी कमी पिल्यामुळे मूत्रपिंडात (Kidneys) तयार होणारी लघवी अत्यंत घट्ट आणि आम्लयुक्त बनते. लघवीतील कॅल्शियम, ऑक्झालेट, युरिक ॲसिड आणि फॉस्फेट यांसारखे क्षार पूर्णपणे विरघळत नाहीत आणि त्यांचे बारीक स्फटिक मूत्रपिंडाच्या नलिकेत साचून खडे तयार होतात. या समस्येला वैद्यकीय भाषेत 'रेनल कॅल्क्युली' (Kidney Stones / Nephrolithiasis) किंवा आयुर्वेदात 'मूत्राश्मरी' (Mutrashmari) म्हटले जाते.

• जेव्हा हा खडा मूत्रपिंडातून खाली सरकून मूत्रवाहिनीत (Ureter) अडकतो, तेव्हा कमरेच्या एका बाजूला पाठीमागून सुरू होऊन जांघेकडे जाणारी अशी असह्य आणि तीव्र कळ (Renal Colic) मारते, जी माणसाला जमिनीवर लोळायला भाग पाडते.

  मुतखड्याची मुख्य लक्षणे: १. कंबरेच्या एका बाजूला पाठीमागून तीव्र, लहरीसारखी कळ सुरू होऊन ओटीपोटाकडे आणि जांघेकडे पसरणे. २. लघवी करताना तीव्र जळजळ, आग होणे आणि लघवी थेंब थेंब येणे. ३. लघवीचा रंग लालसर किंवा तपकिरी होणे (लघवीतून रक्त जाणे - Hematuria). ४. तीव्र वेदनेसोबत मळमळ होणे, उलटी येणे आणि घाम फुटणे.

  मुतखड्यावर मात करण्यासाठी ५ आयुर्वेदिक व सोपे घरगुती नियम: १. कुळथाचे औषधी कढण (Horse Gram Decoction): आयुर्वेदात कुळीथ हे मुतखड्यावरील सर्वोत्तम औषध मानले आहे. २ चमचे कुळीथ १ ग्लास पाण्यात उकळून त्याचा अर्क तयार करावा. हे पाणी गाळून सकाळी कोमट प्यावे. कुळथातील अश्मरीभेदक घटक खड्याचे बारीक तुकडे करून लघवीवाटे बाहेर काढतात. २. पाषाणभेद आणि गोक्षुर चूर्ण: अर्धा चमचा गोक्षुर आणि अर्धा चमचा पाषाणभेद पावडर कोमट पाण्यातून सकाळी घेतल्यास मूत्रमार्गाची सूज उतरते आणि लघवीचा प्रवाह मोकळा होतो. ३. नारळ पाणी आणि लिंबू पाण्याचे सेवन: रोज १ ताजे नारळ पाणी प्यावे. १ ग्लास पाण्यात १ संपूर्ण लिंबाचा रस पिळून प्यावा. लिंबातील 'सायट्रेट' कॅल्शियम खड्यांची निर्मिती रोखतो आणि असलेले खडे विरघळवण्यास मदत करतो. ४. दिवसभरात किमान ३ ते ४ लिटर पाणी प्या: लघवीचा रंग नेहमी पांढरा राहील इतके भरपूर पाणी नियमित अंतराने प्यावे, जेणेकरून क्षारांचे स्फटिक साचू शकत नाहीत. ५. ऑक्झालेटयुक्त पदार्थ टाळा: मुतखड्याचा त्रास असताना पालक, टोमॅटो, वांगे, काजू, चॉकलेट, शीतपेये आणि अतिरिक्त मीठ खाणे पूर्णपणे मर्यादित ठेवावे.

• • Labels: Health Tips, Kidney Stone Relief, Renal Colic Monsoon, Mutrashmari Ayurveda, Horse Gram Kulthi, Hydration Care

  • Search Description: Comprehensive Marathi health guide on managing kidney stones, renal colic, and urinary burning during monsoon using Kulthi (horse gram), lemon water, and Ayurvedic tips.

  • Hashtags: #HealthTips #KidneyStones #RenalColic #Mutrashmari #KulthiRemedy #MonsoonHealth #MarathiHealth #AyurvedicRemedies #Hydration