"डीकॉलोनायझेशन म्हणजे इतिहास मिटवणे नव्हे!" केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांचा मुंबईतील एशियाटिक सोसायटीतून थेट संदेश

मुंबई: "देशात अनेकदा इतिहास मिटवला जात असल्याची चर्चा केली जाते. मात्र, या विद्वत्तापूर्ण वादांशी मी अजिबात सहमत नाही. 'डीकॉलोनायझेशन' (वसाहतवादमुक्ती) म्हणजे इतिहास मिटवणे किंवा पुसून टाकणे नव्हे, तर तो संपूर्ण प्रामाणिकपणे आणि भारतीय दृष्टिकोनातून जगासमोर ठेवणे हा त्याचा खरा अर्थ आहे," असे ठाम प्रतिपादन भारताचे गृह आणि सहकार मंत्री अमित शाह यांनी केले. मुंबईतील ऐतिहासिक एशियाटिक सोसायटी ऑफ मुंबई येथे आयोजित एका विशेष कार्यक्रमात ते बोलत होते.

या महत्त्वपूर्ण सोहळ्याला महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, उच्च व तंत्रशिक्षण मंत्री चंद्रकांत पाटील आणि एशियाटिक सोसायटी ऑफ मुंबईचे अध्यक्ष डॉ. विनय सहस्रबुद्धे यांच्यासह विविध क्षेत्रांतील मान्यवर उपस्थित होते.

आंदोलनकारी म्हणून एशियाटिक सोसायटीत आगमन

आपल्या भाषणाची सुरुवात करताना गृहमंत्री अमित शाह म्हणाले, "एशियाटिक सोसायटीच्या इमारतीत प्रवेश करताना अध्यक्षांनी टिप्पणी केली की, देशाचे गृहमंत्री पहिल्यांदाच येथे येत आहेत. मी येथे गृहमंत्री म्हणून आलेलो नाही, तर भारतीय ज्ञान परंपरा हजारो वर्षांपासून पुढे नेणाऱ्या एका आंदोलनाचा आंदोलनकारी म्हणून उपस्थित राहिलो आहे. ज्या राष्ट्राला आपली स्मृती, इतिहास, संस्कार, भाषा, अभिलेख आणि परंपरांचे रक्षण करता येत नाही, ते राष्ट्र कितीही शक्तिशाली असले तरी नष्ट होण्यास वेळ लागत नाही. याउलट, जो देश आपल्या परंपरा आणि ज्ञानाचे रक्षण करतो, तो कितीही वर्षे गुलाम राहिला तरी त्याची मूळ अस्मिता कोणीही नष्ट करू शकत नाही. भारत याचे सर्वोत्कृष्ट उदाहरण आहे."

त्यांनी प्राचीन नालंदा विद्यापीठाचा संदर्भ देत सांगितले की, "नालंदाचे ग्रंथालय महिने न् महिने धुराचे लोट निघतील अशा पद्धतीने जाळले गेले. परंतु, लोकांच्या चित्तात, स्मृतींमध्ये आणि श्रुतींमध्ये वसलेले ज्ञान कोणीही नष्ट करू शकले नाही. जेव्हा आपण पराभूत होतो तेव्हा धैर्याने पुढे जातो आणि जेव्हा विजयी होतो तेव्हा पराजितांच्या स्मृती नष्ट न करता त्यांना आपल्या परंपरेत सामावून घेतो, हा भारताचा मूळ संस्कार आहे."

ज्ञान हे विचारसरणीचे बंधक असू शकत नाही

इंडोलॉजी (भारतीय विद्याशास्त्र) संकल्पनेवर प्रकाश टाताना गृहमंत्री म्हणाले, "खरे ज्ञान कधीही विशिष्ट विचारसरणीचे बंधक असू शकत नाही. ज्ञान हे स्वतःच एक विचारधारा आहे. त्याला चौकटीत बांधले की ज्ञानाचा मूळ अर्थच बदलून जातो. भूतकाळात ब्रिटिशांनी जेव्हा इंडोलॉजीची रचना केली, तेव्हा त्याचा उद्देश विश्वकल्याण हा नव्हता; तर येथील व्यवस्था समजून घेऊन दीर्घकाळ राज्य करणे हा होता. जेव्हा एखादी परकीय शक्ती दुसऱ्या संस्कृतीचा अभ्यास करते, तेव्हा ती स्वीकारण्यासाठी नव्हे तर व्याख्यायित करण्यासाठी अभ्यास करते. त्यामुळे भारताचे ज्ञान भारताच्या आवाजात न लिहिता औपनिवेशिक (कॉलोनियल) दृष्टिकोनातून लिहिले गेले, ज्यामुळे समाजात न्यूनगंड निर्माण झाला."

ते पुढे म्हणाले, "आज देश स्वतंत्र झाला आहे. इंग्रजांनी ज्ञान आणि सत्ता एकमेकांत गुंफली होती. आपले काम ज्ञान आणि सत्ता यांना वेगळे करून, ज्ञानाच्या आधारावर सत्तेची आणि देशाची रचना करणे हे आहे."

एशियाटिक सोसायटीसाठी ३ महत्त्वाच्या दिशा

एशियाटिक सोसायटीच्या नवनिर्वाचित समितीला आणि अध्यक्ष डॉ. विनय सहस्रबुद्धे यांना शुभेच्छा देताना गृहमंत्र्यांनी संस्थेच्या विस्तारासाठी तीन प्रमुख मार्ग सुचवले: १. अभ्यासकांना संधी: या इमारतीत असलेल्या ज्ञानाच्या महासागरात संशोधन करू इच्छिणाऱ्या महाराष्ट्र आणि देशातील संशोधकांना शोधून येथे आणणे व त्यांना सर्व सुविधा उपलब्ध करून देणे.

२. डिजिटायझेशन व माहितीची देवाणघेवाण: सर्व दुर्मिळ ग्रंथ आणि ज्ञान डिजिटल स्वरूपात उपलब्ध करून ते देशभरातील ग्रंथालये आणि संस्थांशी सामायिक करणे.

३. सामायिक मंच (Common Platform): देशातील सर्व ऐतिहासिक ग्रंथालये आणि वारसा जतन करणाऱ्या संस्थांना एकाच मंचावर आणण्यासाठी एशियाटिक सोसायटीने पुढाकार घेणे.

पांडुलिप्यांचे संवर्धन अन् 'ज्ञान भारतम मिशन'

महाराष्ट्राला 'सारस्वतांची भूमी' संबोधित करत शाह यांनी सांगितले की, भारत सरकारच्या 'ज्ञान भारतम राष्ट्रीय पांडुलिपि मिशन' अंतर्गत देशातील दुर्मिळ हस्तलिखितांचे जतन केले जात आहे. एशियाटिक सोसायटीने महाराष्ट्रातील गावागावांत जाऊन जुन्या घरांमध्ये, पंडितांकडे पडलेली पुश्तैनी कागदपत्रे आणि पांडुलिप्या (हस्तलिखिते) संकलित करण्याची मोहीम राबवावी. या पांडुलिप्यांमध्ये भारताला आर्थिक व जागतिक स्तरावर सर्वश्रेष्ठ बनवण्याचे ज्ञान दडलेले आहे, त्यावर सखोल संशोधन होणे गरजेचे आहे.

शेवटी, केंद्र सरकार आणि महाराष्ट्र सरकार एशियाटिक सोसायटीला सर्व प्रकारचे सहकार्य व ताकद देईल, अशी ग्वाही गृहमंत्र्यांनी दिली. डॉ. विनय सहस्रबुद्धे यांनी आभार मानले व कार्यक्रमाची सांगता झाली.

• Labels: Amit Shah, Asiatic Society of Mumbai, Devendra Fadnavis, Eknath Shinde, Delonization, Indian Knowledge System, Mumbai News, Politics

• Search Description: Union Home Minister Amit Shah addresses Asiatic Society of Mumbai alongside Devendra Fadnavis and Eknath Shinde. Speaks on delonization, Indian knowledge traditions, and historical research.

• Hashtags: #AmitShah #AsiaticSociety #Mumbai #DevendraFadnavis #EknathShinde #Delonization #IndianHistory #MaharashtraNews