पुणे जिल्ह्यात १३.३२ लाख मतदार SIRच्या ‘Unmapped–Anomaly’ श्रेणीत; आज Draft Roll, नाव तपासण्याचे आवाहन

पुणे : भारत निवडणूक आयोगाच्या (Election Commission of India) निर्देशांनुसार पुणे जिल्ह्यामध्ये राबवण्यात आलेल्या विशेष सखोल पुनरीक्षण (Special Intensive Revision - SIR) प्रक्रियेचा एक अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा पार पडला असून, जिल्ह्याची सुधारित प्रारूप मतदार यादी (Draft Roll) आज, ३१ ऑगस्ट २०२६ रोजी अधिकृतपणे प्रसिद्ध करण्यात येत आहे. या नव्या प्रारुप यादीच्या प्रसिद्धीसोबतच पुणे जिल्ह्यातील राजकीय आणि सामाजिक वर्तुळात मोठी खळबळ उडाली आहे. जिल्हाधिकारी तथा जिल्हा निवडणूक अधिकारी जितेंद्र डुडी यांनी पुणे जिल्ह्यातील सर्व नागरिक, राजकीय पक्ष आणि सामाजिक संस्थांना आपल्या कुटुंबातील सर्व पात्र सदस्यांची नावे या यादीत तपासण्याचे आणि आवश्यक त्या दुरुस्त्या करून घेण्याचे आक्रमक आवाहन केले आहे. ही प्रारूप मतदार यादी महाराष्ट्राच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या (CEO Maharashtra) संकेतस्थळावर तसेच केंद्रीय निवडणूक आयोगाच्या राष्ट्रीय मतदार सेवा पोर्टलवर (Voter Service Portal) डिजिटल स्वरूपात पाहण्यासाठी उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. याशिवाय स्थानिक तहसील कार्यालये, सर्व २१ विधानसभा मतदारसंघांतील मतदार नोंदणी अधिकारी (ERO) कार्यालये आणि मान्यताप्राप्त राजकीय पक्षांच्या स्थानिक कार्यालयांमध्ये छापील प्रतींच्या स्वरूपातही ही यादी नागरिकांच्या पाहणीसाठी खुली ठेवण्यात आली आहे.

या विशेष सखोल पुनरीक्षण प्रक्रियेच्या आकडेवारीचे अत्यंत बारीक आणि सखोल विश्लेषण केले असता पुणे जिल्ह्यातील मतदार नोंदणीमधील काही धक्कादायक बाबी उघडकीस आल्या आहेत. जिल्हा निवडणूक प्रशासनाने दिलेल्या अधिकृत माहितीनुसार, एकूण ७.५४ लाख मतदार हे 'अनमॅप्ड' (Unmapped - ज्यांचे जुन्या नोंदींशी किंवा पत्त्यांशी थेट मॅपिंग झालेले नाही) या वर्गात आढळले आहेत. तर ५.७७ लाख मतदारांच्या नोंदींमध्ये 'एनोमलीज' (Anomalistic Records - म्हणजेच नावातील तफावत, छायाचित्रातील त्रुटी, किंवा वयाशी संबंधित विसंगती) आढळून आल्या आहेत. या दोन्ही श्रेणींचा एकत्र विचार केल्यास पुणे जिल्ह्यातील सुमारे १३.३२ लाख मतदारांची नावे सध्या प्रसिद्ध होत असलेल्या प्रारूप मतदार यादीत थेट समाविष्ट नसण्याची किंवा तात्पुरती स्थगित राहण्याची मोठी शक्यता निर्माण झाली आहे. एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर मतदारांच्या नोंदी प्रलंबित राहिल्याने सर्वसामान्यांमध्ये काहीसे चिंतेचे वातावरण तयार झाले आहे.

मात्र, या तांत्रिक आणि कायदेशीर प्रक्रियेबाबत पसरणारे गैरसमज दूर करण्यासाठी महाराष्ट्राच्या मुख्य निवडणूक अधिकारी कार्यालयाने तात्काळ स्पष्टीकरण जारी केले आहे. प्रशासनाने अत्यंत ठामपणे सांगितले आहे की, एखाद्या मतदाराचे नाव 'अनमॅप्ड' किंवा विसंगत श्रेणीत असणे म्हणजे तो नागरिक मतदानासाठी अपात्र (Disqualified) ठरला असा त्याचा अजिबात अर्थ होत नाही. ही प्रारूप यादी अंतिम मतदार यादी नसून ती निवडणूक प्रक्रियेतील केवळ एक तात्पुरता किंवा संकलनात्मक टप्पा आहे. ज्या मतदारांचे गणक अर्ज (Enumeration Forms) वेळेत जमा होऊ शकले नव्हते किंवा ज्यांच्या नोंदी जुन्या विहित डेटाबेसशी जुळू शकल्या नाहीत, त्यांना आपले नागरिकत्व आणि स्थानिक रहिवासाचे पुरावे सादर करून अंतिम मतदार यादीत (Final Electoral Roll) आपले नाव सन्मानाने समाविष्ट करण्याची पूर्ण आणि पुरेशी कायदेशीर संधी उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.

ज्या नागरिकांचे नाव आज जाहीर झालेल्या प्रारूप यादीमध्ये आढळणार नाही किंवा ज्यांची नावे तांत्रिक कारणास्तव वगळली गेली आहेत, त्यांच्यासाठी निवडणूक आयोगाने एक सुटसुटीत आणि पारदर्शक कायदेशीर कार्यपद्धती निश्चित केली आहे. जर एखाद्या पात्र नागरिकाचे नाव यादीत नसेल, तर त्याला 'फॉर्म ६' (Form 6) भरून नवीन मतदार नोंदणीसाठी किंवा नाव समाविष्ट करण्यासाठी तत्काळ अर्ज करता येईल. जर मतदारयादीतील एखाद्या दुबार किंवा अपात्र नावावर आक्षेप घ्यायचा असेल, तर त्यासाठी 'फॉर्म ७' (Form 7) चा वापर करावा लागेल. याव्यतिरिक्त, विद्यमान नोंदींमधील नावांचे चुकीचे स्पष्टीकरण, जन्मतारीख किंवा पत्त्यातील दुरुस्ती, आणि मतदार ओळखपत्राशी (EPIC - Electoral Photo Identity Card) संबंधित इतर बदल करण्यासाठी 'फॉर्म ८' (Form 8) भरण्याची सुविधा देण्यात आली आहे. जिल्हाधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे की, जर एखाद्या मतदार नोंदणी अधिकाऱ्याने दिलेला निर्णय मतदाराला अमान्य असेल, तर त्याविरोधात प्रथम जिल्हा निवडणूक अधिकाऱ्यांकडे आणि त्यानंतर महाराष्ट्राच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांकडे अपील (Appeal) करण्याची रीतसर कायदेशीर तरतूद उपलब्ध आहे.

या पुनरीक्षण प्रक्रियेदरम्यान केवळ मतदारांच्या नावाचीच छाननी झालेली नाही, तर जिल्ह्यातील मतदान केंद्रांच्या रचनेतही मोठे प्रशासकीय बदल आणि फेररचना (Rationalisation of Polling Stations) करण्यात आली आहे. पुणे जिल्ह्यातील एकूण २१ विधानसभा मतदारसंघांमध्ये आता एकूण ८,४१७ एवढी मतदान केंद्र निश्चित करण्यात आली आहेत. या पुनर्रचनेनंतर पुणे जिल्ह्यामध्ये निव्वळ ७ नवीन मतदान केंद्रांची भर पडली आहे. विशेष म्हणजे, एका बाजूला संपूर्ण महाराष्ट्र राज्यात प्रशासकीय समायोजनामुळे एकूण मतदान केंद्रांची संख्या ३७ ने कमी झाली असताना, पुण्यातील वाढत्या शहरीकरणामुळे आणि लोकसंख्येमुळे इथे केंद्रांची संख्या वाढवावी लागली आहे. तसेच निवडणूक आयोगाने प्रति मतदान केंद्र कमाल मतदारसंख्या १,२०० वरून वाढवून ती १,३०० अशी सुधारित केली आहे. ज्या विशिष्ट भागांत मतदारसंख्या या निर्धारित मर्यादेपेक्षा जास्त झाली होती, तिथे मतदारांना मतदानाच्या दिवशी त्रास होऊ नये यासाठी नवीन मतदान केंद्रे उभारण्यात आली आहेत.

एकंदरीत, भारत निवडणूक आयोगाच्या या विशेष सखोल पुनरीक्षण (SIR) प्रक्रियेमुळे आता पुणे जिल्ह्यातील प्रत्येक सजग नागरिकावर आणि विशेषतः शहरी भागातील मतदारांवर एक अत्यंत महत्त्वाची नागरिक कर्तव्य-जबाबदारी येऊन पडली आहे. ज्या नागरिकांचे गणना अर्ज जमा होऊ शकले नव्हते किंवा ज्यांच्या नोंदींमध्ये कायदेशीर विसंगती आहे, त्यांनी आळस न करता तात्काळ आपल्या भागातील मतदार नोंदणी केंद्रावर जाऊन अथवा ऑनलाईन पोर्टलवरून आपल्या नावाची खात्री केली पाहिजे. लोकशाही व्यवस्थेमध्ये मतदान हा केवळ एक हक्क नसून ते सर्वात मोठे कर्तव्य आहे. त्यामुळे प्रारूप यादीत नाव नसणे ही कोणतीही अंतिम शोकांतिका नसून, प्रशासनाने दिलेल्या निर्धारित वेळेत योग्य ते दावे आणि आक्षेप दाखल करून प्रत्येक पात्र नागरिकाने आपला पवित्र मतदानाचा अधिकार सुरक्षित करणे, ही काळाची गरज बनली आहे.

LABELS: Pune Voter List, SIR Process Pune, Draft Electoral Roll 2026, Election Commission of India, Jitendra Dudi Pune, Form 6 Voter Registration, Maharashtra CEO, Pune News, Indian Democracy, Polling Stations Rationalisation

SEARCH DESCRIPTION: 13.32 lakh voters in Pune district in 'Unmapped' category of SIR. Draft list released today; Name verification, form 6, 7, 8 information and call for election administration.

HASHTAGS: #PuneVoterList #SIRProcess #ElectionCommission #PuneNews #VoterRegistration #DraftRoll2026 #JitendraDudi #MaharashtraElections #Democracy #VotePune #VoterId #Gokulkhabar