येत्या वर्षापासून चलनात येणार प्लास्टिकच्या नोटा; १० आणि २० रुपयांपासून सुरुवात

मुंबई: भारतीय रिझर्व्ह बँक देशातील चलन व्यवस्थेत एक मोठा आणि आधुनिक बदल करण्याच्या तयारीत असून, कागदी नोटांना पर्याय म्हणून प्लास्टिकच्या (पॉलिमर) नोटा चलनात आणण्याचा निर्णय घेतला आहे. या उपक्रमाची सुरुवात १० आणि २० रुपयांच्या नोटांच्या पायलट प्रोजेक्टद्वारे केली जाणार आहे. हा प्रयोग यशस्वी ठरल्यास, २०२७ पासून देशभरात प्लास्टिकच्या नोटा मोठ्या प्रमाणावर वापरल्या जाण्याची शक्यता आहे.

प्रकल्पाचे स्वरूप आणि अंमलबजावणी 

भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या नोट मुद्रण शाखेने पॉलिमर सबस्ट्रेट शीट्स (प्लास्टिक नोटा बनवण्यासाठी लागणारा कच्चा माल) मिळवण्यासाठी जागतिक स्तरावर टेंडर (ग्लोबल टेंडर) काढले आहे. या टेंडरद्वारे आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांना पॉलिमर सबस्ट्रेट बनवण्यासाठी आणि त्याचा पुरवठा करण्यासाठी आमंत्रित केले आहे. या बोली सादर करण्याची अंतिम तारीख १८ ऑगस्ट निश्चित करण्यात आली आहे. सुरुवातीला फक्त १० आणि २० रुपयांच्या नोटा प्लास्टिकमध्ये छापल्या जातील आणि त्यानंतर टप्प्याटप्प्याने इतर मूल्यवर्गाच्या नोटांचा विचार केला जाईल.

प्लास्टिक नोटांची वैशिष्ट्ये आणि गरज 

पारंपरिक भारतीय नोटा कापसापासून बनवलेल्या विशेष कागदावर छापल्या जातात, ज्या घाम, पाणी किंवा सततच्या वापरामुळे लवकर खराब होतात. याउलट, प्लास्टिक नोटा विशेष सिंथेटिक पॉलिमर साहित्यापासून तयार केल्या जातात, ज्यामुळे त्या अधिक टिकाऊ आणि वॉटरप्रूफ असतात. प्लास्टिक नोटांचा वापर करण्यामागे दोन प्रमुख कारणे आहेत:
टिकाऊपणा: या नोटा सहज फाटत नाहीत आणि कागदी नोटांपेक्षा जास्त काळ टिकतात, ज्यामुळे दरवर्षी नोटा छापण्यासाठी लागणारा मोठा खर्च कमी होण्यास मदत होईल.
सुरक्षा: प्लास्टिक नोटांमध्ये पारदर्शक विंडो आणि अत्याधुनिक होलोग्राफिक घटक यांसारखे सुरक्षा फीचर्स जोडणे सोपे असते, ज्याची नक्कल करणे किंवा बनावट नोट बनवणे अत्यंत कठीण असते.

कागदी नोटांचे भविष्य 

प्लास्टिक नोटा चलनात आल्या तरी सध्या बाजारात असलेल्या कागदी नोटा बंद होणार नाहीत, असे भारतीय रिझर्व्ह बँकेने स्पष्ट केले आहे. सध्या वापरात असलेल्या सर्व कागदी नोटा कायदेशीर राहतील. प्लास्टिक नोटा हा केवळ ग्राहकांसाठी एक अतिरिक्त पर्याय म्हणून उपलब्ध करून दिला जात आहे.

जरी या प्रकरणावर भारतीय रिझर्व्ह बँकेकडून अद्याप अधिकृत प्रतिक्रिया आलेली नसली तरी, या आधुनिक बदलानंतर भारतीय चलन व्यवस्था अधिक सुरक्षित आणि सक्षम होईल, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे.

• Labels: Reserve Bank of India, RBI, Plastic Currency, Polymer Notes, Indian Currency, Financial News

• Search Description: RBI plans to introduce plastic (polymer) notes starting with ₹10 and ₹20 denominations to enhance durability and prevent counterfeiting.

• Hashtags: #RBI #PlasticNotes #IndianCurrency #FinancialInnovation #PolymerNotes #EconomicUpdate