पश्चिम महाराष्ट्रात मुसळधार पाऊस पण धरणांमध्ये अद्याप 'कोरडेपणा'; खडकवासला साखळीत गतवर्षीच्या तुलनेत तब्बल ४१ टक्क्यांची मोठी घट, उजनी अजूनही उणे २७ टक्क्यात

पुणे: महाराष्ट्र जलसंपदा विभागाने ५ जुलै २०२६ रोजी सकाळी ८.०० वाजता जाहीर केलेल्या अधिकृत पूरनियंत्रण आणि जलसाठा अहवालानुसार, संपूर्ण पश्चिम महाराष्ट्र आणि भीमा-कृष्णा खोऱ्यात गेल्या २४ तासांत अतिवृष्टी झाली असली, तरी धरणांमधील उपयुक्त पाणीसाठा अजूनही चिंताजनक पातळीवर आहे. कोयना, राधानगरी, मुळशी आणि पानशेत या प्रमुख धरणांच्या पाणलोट क्षेत्रात मुसळधार पाऊस कोसळत असूनही, धरणांमधील पाणी साठवणुकीची टक्केवारी गतवर्षीच्या तुलनेत अत्यंत संथ गतीने वाढत आहे. विशेषतः पुणे शहराला पाणीपुरवठा करणाऱ्या खडकवासला धरणांच्या साखळीत गेल्या वर्षीच्या तुलनेत तब्बल ४१.३६ टक्क्यांची मोठी घट नोंदवली गेली आहे. सोलापूर जिल्ह्याची जीवनवाहिनी समजले जाणारे उजनी धरण अजूनही उणे २७.९६ टक्के अशा भीषण पातळीवर अडकले आहे. जलसंपदा विभागाच्या या ताज्या अहवालावरून राज्यातील पाणी नियोजनाचे गंभीर आव्हान समोर आले आहे.

भीमा खोऱ्यातील धरण साखळीची भीषण वास्तवता: पुणेकरांच्या चिंतेत वाढ

पुणे शहर आणि परिसराला पाणीपुरवठा करणाऱ्या खडकवासला धरण प्रकल्पाच्या साखळीत (पानशेत, वरसगाव, टेमघर आणि खडकवासला) सध्या केवळ १७.४७ टक्के उपयुक्त साठा शिल्लक आहे. गेल्या वर्षी याच दिवशी म्हणजेच ५ जुलै रोजी या धरण साखळीमध्ये तब्बल ५८.८३ टक्के उपयुक्त साठा उपलब्ध होता. गेल्या २४ तासांत धरण क्षेत्रात कोसळलेल्या मुसळधार पावसानंतरही धरणांमधील पाणी पातळी अत्यंत हळूहळू वाढत आहे.

धरणनिहाय स्थिती खालीलप्रमाणे आहे:

• पानशेत धरण: या धरणाच्या पाणलोट क्षेत्रात गेल्या २४ तासांत तब्बल ३०६ मि.मी. इतका विक्रमी पाऊस नोंदवला गेला आहे. यामुळे १ जूनपासूनचा एकूण पाऊस ३७८ मि.मी.वर पोहोचला आहे. मात्र, इतक्या मुसळधार पावसानंतरही धरणात केवळ २२.९९ टक्के उपयुक्त पाणीसाठा आहे.

• वरसगाव धरण: या ठिकाणी ६८ मि.मी. पावसाची नोंद झाली असून उपयुक्त साठा १७.६७ टक्के आहे.

• टेमघर धरण: टेमघर धरण क्षेत्रात ११५ मि.मी. पाऊस पडला असून येथे केवळ २.३१ टक्के उपयुक्त साठा शिल्लक आहे.

• खडकवासला धरण: साखळीतील शेवटच्या खडकवासला धरणात सध्या ८.३७ द.ल.घ.मी. म्हणजेच १४.९७ टक्के पाणी शिल्लक आहे. या धरणातून सध्या नवीन पाईपलाईनद्वारे २३१ क्युसेक आणि कालव्याद्वारे १८१ क्युसेक पाण्याचा विसर्ग सुरू आहे.

पुणे जिल्ह्यातील इतर प्रमुख धरणांमध्ये पिंपळगाव जोगे धरण अद्याप शून्य टक्के उपयुक्त साठ्यावर आहे, तर माणिकडोह धरणात अवघा ७.४६ टक्के साठा आहे. कुकडी प्रकल्पांतर्गत येणाऱ्या येडगाव धरणात २५.५५ टक्के आणि वडज धरणात २४.१६ टक्के पाणी आहे. पिंपरी-चिंचवड शहराला पाणीपुरवठा करणाऱ्या पवना धरण क्षेत्रात ९६ मि.मी. पाऊस झाला असून सध्या तेथे २३.९० टक्के उपयुक्त साठा आहे. मुळशी धरणाच्या क्षेत्रात गेल्या २४ तासांत तब्बल ३५८ मि.मी. पाऊस पडल्याने तेथील एकूण पाऊस १०११ मि.मी.वर गेला आहे, परंतु तेथील साठा १७.५२ टक्क्यांवरच मर्यादित आहे.

उजनी धरणाची चिंताजनक स्थिती: सोलापूरवर पाण्याचे संकट

भीमा खोऱ्यातील सर्वात मोठे आणि सोलापूर जिल्ह्याची संपूर्ण शेती आणि पिण्याच्या पाण्याची भिस्त असणारे उजनी धरण अजूनही मृत साठ्याच्या विळख्यात अडकलेले आहे. जलसंपदा विभागाच्या अहवालानुसार, उजनी धरणाचा उपयुक्त साठा सध्या उणे २७.९६ टक्के (-२७.९६%) इतका अत्यंत खालावलेला आहे. धरण क्षेत्रात १ जूनपासून केवळ ७८ मि.मी. पाऊस पडला आहे. उजनी धरणात सध्या जिवंत पाणीसाठा शून्य असून थेट मृत साठ्यातून पाण्याचा उपसा सुरू आहे. सीना कोळेगाव धरणाची स्थितीही अशीच असून तेथील उपयुक्त साठा उणे ४.७६ टक्के आहे. जर पुढील काही दिवसांत उजनीच्या ऊर्ध्व भागातील म्हणजेच पुण्यातील धरणांमधून मोठा विसर्ग सुरू झाला नाही, तर सोलापूर जिल्ह्यातील पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न अधिक तीव्र होण्याची दाट शक्यता आहे.

कृष्णा खोऱ्यातील कोयना आणि इतर धरणांची स्थिती: मुसळधार पावसाने दिलासा

महाराष्ट्राचे नंदनवन आणि मुख्य वीजनिर्मिती केंद्र असलेल्या कोयना धरण क्षेत्रात पावसाने रौद्र रूप धारण केले आहे. कोयना धरण क्षेत्रात गेल्या २४ तासांत ११६ मि.मी. पावसाची नोंद झाली असून १ जूनपासूनचा एकूण पाऊस ७३८ मि.मी.वर पोहोचला आहे. कोयना धरणाची एकूण क्षमता २८३५.५४ द.ल.घ.मी. असून सध्या धरणात ४४६.६८ द.ल.घ.मी. म्हणजेच १५.७५ टक्के उपयुक्त पाणीसाठा जमा झाला आहे. महाबळेश्वरमध्ये सर्वाधिक १७९ मि.मी. पाऊस पडला असून तेथील एकूण पाऊस १०५१ मि.मी. झाला आहे, तर नवजा पर्जन्यमापन केंद्रावर १६१ मि.मी. पावसाची नोंद झाली आहे.

कृष्णा खोऱ्यातील इतर धरणांची स्थिती:

• राधानगरी धरण: कोल्हापूर जिल्ह्यातील या ऐतिहासिक धरणाच्या क्षेत्रात तब्बल २३८ मि.मी. पावसाची नोंद झाली आहे. यामुळे १ जूनपासून येथील पाऊस ८६१ मि.मी.वर पोहोचला असून धरणात ३२.४९ टक्के उपयुक्त साठा आहे.

• दुधगंगा धरण: येथे १६९ मि.मी. मुसळधार पाऊस पडला असून उपयुक्त साठा ८.३० टक्क्यांवर आहे.

• पाटगाव धरण: पाटगाव धरण क्षेत्रात १८५ मि.मी. पाऊस पडला असून एकूण पाऊस ११३३ मि.मी.वर गेला आहे. धरणातील साठा ३४.८२ टक्क्यांवर पोहोचला आहे.

• तुळशी धरण: येथे २६० मि.मी. पावसाची नोंद झाली असून उपयुक्त साठा ३७.२६ टक्के आहे.

नद्यांच्या पातळीत वाढ; कोल्हापूर आणि सांगलीत सतर्कतेचा इशारा

मुसळधार पावसामुळे कृष्णा आणि पंचगंगा नद्यांच्या पाणीपातळीत झपाट्याने वाढ होत आहे. कोल्हापूर येथील राजाराम बंधाऱ्याची आजची पातळी ५३८.६७ मीटरवर पोहोचली आहे. या बंधाऱ्याची चेतावणी पातळी ५४२.०७ मीटर असून धोका पातळी ५४३.२९ मीटर आहे. सध्या या बंधाऱ्यावरून २५,८५९ क्युसेक इतक्या मोठ्या प्रमाणात पाण्याचा विसर्ग सुरू आहे. सांगलीतील आयर्विन पुलाजवळ कृष्णा नदीची पातळी ५३२.०० मीटरवर आहे, जी चेतावणी पातळीपेक्षा (५४१.९६ मीटर) अजूनही खाली आहे.

राजापूर बंधाऱ्याजवळ तब्बल ४२,६२५ क्युसेक वेगाने पाण्याचा विसर्ग सुरू असून नदीकाठच्या गावांना जलसंपदा आणि जिल्हा आपत्ती व्यवस्थापन विभागाकडून सतर्क राहण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. सातारा जिल्ह्यातील वारुंजी विसर्ग मापन केंद्राजवळ नदीची पातळी ५५५.२३ मीटर असून ती धोका पातळीपेक्षा (५६५.२० मीटर) सुरक्षित अंतरावर आहे.

जलसंपदा विभागाचे पाणी नियोजनाचे आव्हान

जून महिन्यातील पावसाची संथ सुरुवात आणि जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात सुरू झालेली अतिवृष्टी या पार्श्वभूमीवर जलसंपदा विभागाच्या अभियंत्यांनी पाणी वापराबाबत अत्यंत काळजीपूर्वक नियोजन करण्याचे ठरवले आहे. धरणांमध्ये जरी पाणी वाढत असले तरी भविष्यातील संभाव्य टंचाई टाळण्यासाठी आत्तापासूनच सिंचन आणि पिण्याच्या पाण्याचे काटेकोर वाटप केले जात आहे. भीमा आणि कृष्णा खोऱ्यातील पूर नियंत्रण कक्षाकडून दर तासाला पाण्याच्या पातळीचा आणि प्रवाहाचा आढावा घेतला जात असून पुढील ४८ तास धरणांच्या सुरक्षिततेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहेत.

• Labels: Maharashtra Dam Water Levels, Koyna Dam Storage, Khadakwasla Dam Chain, Ujani Dam Solapur, Pune Water Crisis, Radhanagari Dam, Maharashtra Monsoon 2026

• Search Description: Comprehensive water storage report of Maharashtra dams as of July 5, 2026. Khadakwasla dam chain is down by 41% compared to last year, while Ujani dam remains critical at -27.96%.

• Hashtags: #MaharashtraDams #KoynaDam #PuneWaterCrisis #UjaniDam #Khadakwasla #Monsoon2026 #WaterStorageReport #BreakingNews