एमआयडीसीत रासायनिक कारखान्यात भीषण स्फोट; दोन कामगार गंभीर जखमी, परिसराला हादरवणारी घटना

पालघर: पालघर जिल्ह्यातील बोईसर येथील तारापूर औद्योगिक वसाहतीत (MIDC) पुन्हा एकदा एक भीषण औद्योगिक अपघात घडला आहे. तारापूर एमआयडीसी मधील प्लॉट क्रमांक एन-७४/१ (N-74/1) वर स्थित असलेल्या 'केमेट इंडस्ट्रीज' (Kemet Industries) या रासायनिक कारखान्यामध्ये अचानक रिॲक्टरचा स्फोट झाला. या भीषण स्फोटामुळे संपूर्ण तारापूर आणि बोईसर परिसरात मोठी खळबळ उडाली असून नागरिकांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण झाले आहे. या दुर्दैवी घटनेत कारखान्यात काम करणारे दोन कामगार गंभीररीत्या जखमी झाले आहेत. स्फोटाची माहिती मिळताच अग्निशमन दल, आपत्कालीन यंत्रणा आणि स्थानिक पोलीस प्रशासनाने तात्काळ घटनास्थळी धाव घेत बचावकार्य सुरू केले आहे.

काय, कुठे आणि कधी घडले? 

बोईसर जवळील तारापूर एमआयडीसी हा महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा रासायनिक औद्योगिक पट्टा मानला जातो. याच भागात असलेल्या केमेट इंडस्ट्रीज कंपनीत रासायनिक प्रक्रियेदरम्यान हा अपघात झाला. प्राथमिक माहितीनुसार, कारखान्यातील मुख्य रिॲक्टरमध्ये अचानक दाबाचे किंवा तापमानाचे संतुलन बिघडल्याने हा मोठा स्फोट झाला. या स्फोटाची तीव्रता इतकी भीषण होती की, त्याचा आवाज आणि हादरे कारखान्यापासून तब्बल दीड ते दोन किलोमीटर परिसरातील गावांमध्ये आणि वस्त्यांमध्ये जाणवले. अचानक झालेल्या या मोठ्या आवाजामुळे स्थानिक नागरिक घाबरून घराबाहेर आले.

कसे झाले बचावकार्य? 

घटनेची माहिती मिळताच तारापूर अग्निशमन दलाच्या गाड्या आणि आपत्कालीन प्रतिसाद पथक (Emergency Response Team) तातडीने घटनास्थळी दाखल झाले. कारखान्यात रासायनिक द्रव्ये असल्याने आगीवर नियंत्रण मिळवणे आणि इतर रिॲक्टर्स सुरक्षित ठेवणे हे मोठे आव्हान अग्निशमन दलासमोर होते. सुदैवाने, जवानांनी अत्यंत वेगाने कारवाई करत परिस्थितीवर नियंत्रण मिळवले. या स्फोटात दोन कामगार गंभीर जखमी झाले असून, त्यांना तातडीने कारखान्यातून बाहेर काढून बोईसर येथील नजीकच्या रुग्णालयात उपचारासाठी दाखल करण्यात आले आहे. सध्या त्यांच्यावर अतिदक्षता विभागात (ICU) उपचार सुरू असून, वैद्यकीय पथक त्यांच्या प्रकृतीवर लक्ष ठेवून आहे. घटनास्थळी पोलीस प्रशासनाने कडक बंदोबस्त ठेवला असून, सुरक्षेच्या कारणास्तव कारखान्याचा परिसर सील करण्यात आला आहे.

अपघातांची मालिका आणि सुरक्षेचा प्रश्न 

तारापूर एमआयडीसीमध्ये औद्योगिक अपघात घडण्याची ही पहिलीच वेळ नाही. गेल्या काही वर्षांत या औद्योगिक वसाहतीत रासायनिक कारखान्यांमध्ये स्फोट होण्याच्या आणि वायुगळतीच्या घटनांमध्ये लक्षणीय वाढ झाली आहे. कारखाना व्यवस्थापनाची नफेखोरी आणि औद्योगिक सुरक्षा नियमांकडे (Industrial Safety Norms) होणारे दुर्लक्ष यामुळे निष्पाप कामगारांचे जीव धोक्यात येत आहेत. कारखान्यांमध्ये वेळोवेळी व्हायला हवे असलेले सेफ्टी ऑडिट (Safety Audit), यंत्रसामग्रीची देखभाल (Maintenance) आणि कामगारांना पुरवली जाणारी सुरक्षा साधने या सर्वच आघाड्यांवर कंपन्यांचे व्यवस्थापन उदासीन असल्याचे वारंवार समोर आले आहे. केमेट इंडस्ट्रीजमधील स्फोट हा याच कथित हलगर्जीपणाचा परिणाम असल्याची प्राथमिक चर्चा औद्योगिक वर्तुळात सुरू आहे.

तारापूरमधील जुने आणि भीषण अपघात 

आजच्या या घटनेने तारापूर एमआयडीसीमध्ये यापूर्वी घडलेल्या काही अत्यंत भीषण आणि जीवघेण्या अपघातांच्या आठवणी पुन्हा ताज्या केल्या आहेत: 

१. भगेरिया इंडस्ट्रीज लिमिटेड: या रासायनिक कंपनीत काही काळापूर्वी रिॲक्टरचे तापमान अचानक वाढल्याने एक महाभयंकर स्फोट झाला होता. या दुर्दैवी घटनेत ३ निष्पाप कामगारांना आपला जीव गमवावा लागला होता, तर १० पेक्षा अधिक कामगार गंभीर जखमी झाले होते. 

२. नंदोलिया केमिकल कंपनी: या कंपनीमध्ये डिस्टिलेशन (Distillation) प्रक्रियेदरम्यान रिॲक्टरचा दाब अनियंत्रित झाल्याने स्फोट झाला होता. या स्फोटाची तीव्रता इतकी भयानक होती की, त्याचा धक्का तब्बल १० किलोमीटर परिघातील गावे आणि इमारतींना बसला होता. यामुळे मोठ्या प्रमाणावर वित्तहानी आणि जीवितहानी झाली होती. 

३. विषारी वायू गळती: तारापूर एमआयडीसी परिसरात स्फोटांसोबतच ओलियम (Oleum) आणि इतर घातक विषारी वायूंच्या गळतीच्या घटनाही अनेकदा घडल्या आहेत. यामुळे नागरिकांना श्वास घेण्यास त्रास होणे, डोळे जळजळणे यांसारख्या समस्यांना सामोरे जावे लागले होते. त्यावेळी प्रशासनाला नागरिकांना घरातच सुरक्षित राहण्याचे आणि काळजी घेण्याचे आवाहन करावे लागले होते.

प्रशासनाच्या भूमिकेवर प्रश्नचिन्ह 

वारंवार घडणाऱ्या या औद्योगिक दुर्घटनांमुळे आता स्थानिक नागरिक, कामगार संघटना आणि पर्यावरणवाद्यांनी प्रशासनाच्या भूमिकेवर गंभीर प्रश्न उपस्थित केले आहेत. औद्योगिक सुरक्षा आणि आरोग्य संचालनालय (DISH), तसेच महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ (MPCB) यांसारख्या सरकारी यंत्रणा केवळ अपघात घडल्यानंतर पाहणी करण्याचे सोपस्कार पार पाडतात का, असा संतप्त सवाल विचारला जात आहे. कारखान्यांचे नियमित सुरक्षा ऑडिट का होत नाही? दोषी व्यवस्थापनावर सदोष मनुष्यवधाचे गुन्हे दाखल करून कठोर कारवाई का केली जात नाही? असे प्रश्न आता विचारले जात आहेत.

केमेट इंडस्ट्रीजमधील या ताज्या स्फोटानंतर तरी सरकारी यंत्रणा जागी होणार का आणि तारापूर एमआयडीसीमधील कारखान्यांचे सखोल सुरक्षा परीक्षण करून कामगारांच्या तसेच स्थानिक नागरिकांच्या सुरक्षिततेची हमी देणार का, हे पाहणे आता महत्त्वाचे ठरणार आहे. या घटनेचा सविस्तर तपास पोलीस आणि औद्योगिक सुरक्षा विभागाकडून सुरू असून, अहवाल आल्यानंतरच स्फोटाचे नेमके तांत्रिक कारण आणि दोषींची नावे स्पष्ट होतील.

• Labels: Palghar News, Tarapur MIDC Blast, Chemical Factory Explosion, Boisar News, Industrial Accident, Maharashtra News, Safety Negligence.

• Search Description: A massive reactor explosion occurred at Kemet Industries in Boisar Tarapur MIDC, Palghar. The blast injured two workers and caused panic as tremors were felt up to 2 km away. Read full details about the ongoing industrial accidents in Tarapur.

• Hashtags: #Palghar #TarapurMIDC #BoisarBlast #IndustrialAccident #MaharashtraNews #ChemicalFactory #KemetIndustries