'ड्रग्ज फ्री मुंबई' अभियानाच्या धर्तीवर संपूर्ण महाराष्ट्रात व्यापक मोहीम; विद्यार्थ्यांचे वेळेवर होणार समुपदेशन

मुंबई | २८ जुलै २०२६ : केंद्र सरकारने २०२९ पर्यंत देशातून अमली पदार्थांचे संपूर्ण उच्चाटन करण्यासाठी हाती घेतलेल्या विशेष मोहिमेचा भाग म्हणून महाराष्ट्र शासनाच्या शालेय शिक्षण विभागाने एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण शासन निर्णय जारी केला आहे. राज्यातील सर्व शाळा आणि महाविद्यालयांमधील विद्यार्थ्यांना व्यसनाधीनतेच्या विळख्यातून दूर ठेवण्यासाठी तसेच त्यांच्यात जनजागृती निर्माण करण्यासाठी शाळा व्यवस्थापन समितीकडे (SMC) नशामुक्ती मार्गदर्शन आणि समुपदेशनाची जबाबदारी सोपवण्यात आली आहे. शालेय शिक्षण विभागाचे उप सचिव तुषार महाजन यांच्या स्वाक्षरीने २८ जुलै २०२६ रोजी यासंदर्भातील अधिकृत शासन निर्णय (जीआर) जारी करण्यात आला आहे.

राज्यातील शाळांमध्ये कार्यरत असणाऱ्या शाळा व्यवस्थापन समितीकडे नशामुक्ती मार्गदर्शन आणि समुपदेशन करण्याचे अतिरिक्त व महत्त्वाचे कार्य सोपवण्यात आले आहे. महाराष्ट्र राज्यातील सर्व प्राथमिक, माध्यमिक, उच्च माध्यमिक शाळा तसेच महाविद्यालयांमध्ये हा निर्णय लागू असेल.हा निर्णय २८ जुलै २०२६ रोजी अधिकृतपणे प्रसिद्ध करण्यात आला आहे. केंद्र सरकारच्या २०२९ पर्यंत देशातून अमली पदार्थांचे समूळ उच्चाटन करण्याच्या धोरणानुसार आणि शालेय वयात विद्यार्थ्यांमध्ये व्यसनांविषयी जागृती निर्माण करून त्यांना अमली पदार्थांच्या सेवनापासून रोखण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे. शाळा व्यवस्थापन समिती नियमित जनजागृती करेल, तज्ज्ञांची व्याख्याने आयोजित करेल, विद्यार्थ्यांच्या वर्तनातील बदल ओळखून पालकांशी समन्वय साधेल आणि आवश्यकतेनुसार तज्ज्ञ डॉक्टरांकडे किंवा समुपदेशकांकडे पाठवेल.

 
'ड्रग्ज फ्री मुंबई' च्या धर्तीवर राज्यभर उपक्रम
केंद्र आणि राज्य शासनाच्या विविध विभागांमध्ये परस्पर समन्वय साधून "A Whole-of-Government Approach to Narcotics" हे धोरण विकसित करण्यात आले आहे. गृह विभागाच्या २१ मे २०२६ च्या शासन निर्णयानुसार बृहन्मुंबई महानगरपालिका क्षेत्रात लोकसहभागातून "ड्रग्ज फ्री मुंबई" हे अभियान राबवण्यासाठी मुख्यमंत्र्यांच्या मान्यतेने उच्चस्तरीय समिती स्थापन करण्यात आली होती. या अभियानांतर्गत मुंबईतील शाळा व महाविद्यालयांमध्ये नशामुक्ती मार्गदर्शन व समुपदेशन समित्या स्थापन करण्यात आल्या.
त्याच धर्तीवर, संपूर्ण महाराष्ट्रातील शाळांमध्ये स्वतंत्र नवी समिती स्थापन न करता, आधीपासून कार्यरत असलेल्या शाळा व्यवस्थापन समितीकडेच हे काम सोपवण्याचा निर्णय शासनाने घेतला आहे. सध्या शाळा स्तरावर शाळा व्यवस्थापन समिती, सखी सावित्री समिती, महिला तक्रार निवारण समिती आणि विद्यार्थी सुरक्षा व भौतिक सुविधा विकसन समिती अशा समित्या कार्यरत आहेत. यापैकी शाळा व्यवस्थापन समितीकडे आधीपासूनच शालेय परिसर तंबाखूमुक्त करण्याची जबाबदारी असल्याने, त्यांच्याकडेच नशामुक्ती समुपदेशनाचे कार्य सोपवणे अधिक सोयीचे ठरणार असल्याचे शासनाने स्पष्ट केले.

 
शाळा व्यवस्थापन समितीची कार्ये आणि जबाबदाऱ्या
शासनाने जारी केलेल्या निर्णयानुसार शाळा व्यवस्थापन समितीला पुढील महत्त्वाची कामे पार पाडावी लागणार आहेत:

१. नियमित जनजागृती: विद्यार्थ्यांमध्ये विविध प्रकारच्या व्यसनांविषयी आणि अमली पदार्थांच्या घातक परिणामांविषयी नियमितपणे जनजागृती उपक्रम राबवणे.
२. तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन: नशामुक्तीच्या क्षेत्रात कार्यरत असणाऱ्या सेवाभावी संस्था, वैद्यकीय तज्ज्ञ, पोलीस अधिकारी आणि अनुभवी व्यक्तींशी संपर्क साधून शाळेत त्यांच्या विशेष मार्गदर्शनाचे सत्र (सेशन) आयोजित करणे.
३. वर्तनातील बदल ओळखणे व समुपदेशन: विद्यार्थ्यांच्या वागण्यातील किंवा वर्तनातील बदल वेळेत ओळखून त्यांचे योग्य प्रकारे समुपदेशन करणे आणि गरज भासल्यास पालकांशी थेट संवाद साधून परिस्थिती हाताळणे.
४. वैद्यकीय/तज्ज्ञ संदर्भ (Referral): तीव्र लक्षणे किंवा गंभीर परिस्थिती आढळल्यास संबंधित विद्यार्थ्यांना नशामुक्ती केंद्र किंवा तज्ज्ञ समुपदेशकांकडे उपचारासाठी व पुढील मार्गदर्शनासाठी संदर्भित करणे.

या निर्णयामुळे शाळा आणि महाविद्यालयांच्या परिसरात अंमली पदार्थांची विक्री किंवा वापर रोखण्यासाठी मोठा हातभार लागणार आहे. तसेच लहान वयातच विद्यार्थ्यांना व्यसनांच्या दुष्परिणामांची जाणीव झाल्यामुळे एक सुदृढ व व्यसनमुक्त पिढी घडण्यास मदत होईल, असा विश्वास शिक्षण विभागाने व्यक्त केला आहे.

• Labels: Maharashtra Education, School Management Committee, Drug Free Campaign, Maharashtra Government GR, Student Counseling, Anti Drug Drive

• Search Description: Maharashtra Education Department assigns drug de-addiction guidance and counseling responsibility to School Management Committees. Read official GR details and guidelines.

• Hashtags: #MaharashtraEducation #DrugFreeSchool #SchoolManagementCommittee #AntiDrugDrive #StudentCounseling #MahaGovtGR #DeAddiction