जलसंधारणात महाराष्ट्राचा देशभर डंका! खालापूरच्या खारीवली ग्रामपंचायतीला केंद्र सरकारचा प्रथम क्रमांकाचा राष्ट्रीय पुरस्कार जाहीर

खालापूर/रायगड, २७ जुलै २०२६: जलसंधारण आणि शाश्वत पाणी व्यवस्थापनाच्या क्षेत्रात उल्लेखनीय कामगिरी करत रायगड जिल्ह्यातील खालापूर तालुक्यातील ग्रुप ग्रामपंचायत खारीवलीने देशात इतिहास घडवला आहे. केंद्र सरकारच्या पंचायत राज मंत्रालयाच्या वतीने दिला जाणारा अत्यंत प्रतिष्ठेचा 'दीनदयाळ उपाध्याय पंचायत सतत विकास पुरस्कार' (जलसमृद्ध पंचायत श्रेणी) खारीवली ग्रामपंचायतीने पटकावला आहे. संपूर्ण देशात प्रथम क्रमांक पटकावून खारीवली ग्रामपंचायतीने रायगड जिल्ह्यासह महाराष्ट्राची मान अभिमानाने उंचावली आहे. लोकसहभाग आणि प्रशासकीय नियोजनाच्या जोरावर पाण्याचा थेंब अन् थेंब अडवून खारीवलीने समृद्धीचा नवा मार्ग दाखवून दिला आहे.

केंद्र सरकारच्या पंचायत राज मंत्रालयाने शाश्वत विकास उद्दिष्टांच्या (SDGs) आधारावर देशातील ग्रामपंचायतींचे मूल्यमापन करून राष्ट्रीय पुरस्कारांची घोषणा केली आहे. खालापूर तालुक्यातील खारीवली ग्रुप ग्रामपंचायतीने 'जलसमृद्ध पंचायत' (Water Sufficient Panchayat) या श्रेणीमध्ये देशात अव्वल स्थान पटकावले आहे. २७ जुलै २०२६ रोजी या पुरस्काराची अधिकृत घोषणा झाल्यानंतर संपूर्ण खालापूर तालुक्यात आणि रायगड जिल्ह्यात आनंदाचे वातावरण पसरले आहे.

कशी साध्य झाली ही ऐतिहासिक कामगिरी? 

खारीवली हे एक सामान्य ग्रामीण क्षेत्र असले तरी गेल्या काही वर्षांत ग्रामपंचायतीने पाण्याचे नियोजन आणि जलसंधारणाच्या कामात क्रांती घडवून आणली आहे. भौगोलिक परिस्थितीचा अभ्यास करून पाण्याचा टंचाईग्रस्त भाग ते 'जलसमृद्ध गाव' असा प्रवास या ग्रामपंचायतीने अत्यंत शिस्तबद्ध पद्धतीने पूर्ण केला.

खारीवली ग्रामपंचायतीच्या कार्याची ठळक वैशिष्ट्ये आणि मॉडेल:

• लोकसहभागातून जलसंधारण: केवळ शासकीय निधीवर अवलंबून न राहता ग्रामपंचायतीने ग्रामस्थांना एकत्र आणून जलसंधारणाच्या कामात मोठ्या प्रमाणावर लोकसहभाग मिळवला. गाळ काढणे, बंधारे बांधणे आणि नैसर्गिक स्रोतांचे पुनरुज्जीवन करण्यात नागरिकांनी श्रमदान व योगदान दिले.

• कूपनलिका व विहिरींचे पुनरुज्जीवन: भूगर्भातील पाण्याची पातळी वाढवण्यासाठी गावात ठिकठिकाणी पुनर्भरण (Recharge Shafts) पद्धतीचा अवलंब करण्यात आला. जुन्या कोरड्या पडलेल्या कूपनलिका आणि विहिरींचे वैज्ञानिक पद्धतीने पुनरुज्जीवन करण्यात आले, ज्यामुळे उन्हाळ्यातही पाण्याची पातळी कायम राहण्यास मदत झाली.

• रेन वॉटर हार्वेस्टिंगचा अवलंब: गावातील प्रत्येक सार्वजनिक इमारत, शाळा आणि खासगी घरांच्या गच्चीवर 'रेन वॉटर हार्वेस्टिंग' (पावसाचे पाणी साठवणे व जमिनीत जिरवणे) सक्तीचे व प्रोत्साहनपर पद्धतीने राबवण्यात आले.

• ग्रीन एनर्जी आणि सोलर सिस्टीमचा वापर: पाणी पुरवठा योजना आणि ग्रामपंचायतीच्या सार्वजनिक दिव्यांसाठी सौर ऊर्जेचा (Solar Energy) मोठ्या प्रमाणावर वापर सुरू करण्यात आला. यामुळे विजेच्या बिलात मोठी बचत झाली आणि ही बचत जलसंधारणाच्या इतर कामांसाठी वापरण्यात आली.

• शेतीत आधुनिक सिंचन तंत्रज्ञान: पाण्याचा अपव्यय टाळण्यासाठी शेती क्षेत्रात ठिबक सिंचन (Drip Irrigation) आणि तुषार सिंचन (Sprinkler Irrigation) पद्धतीचा योग्य वापर करण्यास शेतकऱ्यांना प्रोत्साहित करण्यात आले. यामुळे कमी पाण्यात अधिक उत्पादन घेणे शक्य झाले.

• स्वच्छ व शाश्वत पिण्याचे पाणी: गावातील प्रत्येक कुटुंबाला नळाद्वारे शुद्ध आणि स्वच्छ पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देण्यात आले आहे. जल गुणवत्ता तपासणीसाठी नियमित चाचण्या केल्या जातात.

प्रशासकीय समन्वय आणि लोकप्रतिनिधींचे कष्ट

खारीवली ग्रामपंचायतीचे सरपंच, उपसरपंच, सर्व सदस्य, ग्रामविकास अधिकारी आणि संपूर्ण ग्रामस्थांनी एकत्र येऊन हे ध्येय गाठले आहे. रायगड जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी, गट विकास अधिकारी आणि इतर प्रशासकीय अधिकाऱ्यांचे वेळोवेळी मिळालेले मार्गदर्शन या यशात मोलाचे ठरले आहे. या राष्ट्रीय पुरस्कारामुळे खारीवली ग्रामपंचायतीला केंद्र सरकारकडून विशेष विकास निधी मिळणार असून, या निधीचा वापर गावाच्या पुढील सर्वांगीण विकासासाठी केला जाणार आहे.

महाराष्ट्रातील इतर गावांसाठी प्रेरणादायी आदर्श 

हवामान बदलाच्या काळात अनेक गावांना उन्हाळ्यात तीव्र पाणीटंचाईचा सामना करावा लागतो. अशा परिस्थितीत खारीवली ग्रामपंचायतीने उभारलेले हे 'जलसमृद्ध मॉडेल' संपूर्ण महाराष्ट्रातील इतर ग्रामपंचायतींसाठी एक दिशादर्शक मार्गदर्शक ठरणार आहे. लोकप्रतिनिधींची इच्छाशक्ती, नागरिकांची साथ आणि योग्य तंत्रज्ञानाचा वापर केल्यास कोणतेही गाव पाण्याच्या बाबतीत आत्मनिर्भर बनू शकते, हे खारीवलीने सिद्ध करून दाखवले आहे.

• Labels: Kharivali Gram Panchayat, Khalapur News, Raigad News, Deen Dayal Upadhyay Panchayat Puraskar, Maharashtra Water Conservation, National Panchayat Awards 2026, Maharashtra Success Story

• Search Description: Kharivali Gram Panchayat in Khalapur, Raigad wins 1st rank in India for Deen Dayal Upadhyay Panchayat Satat Vikas Puraskar under Water Sufficient Panchayat category.

• Hashtags: #KharivaliGramPanchayat #Khalapur #RaigadNews #NationalPanchayatAward #WaterConservation #MaharashtraPride #DeenDayalUpadhyayPuraskar #MarathiNews