राष्ट्रवादीमध्ये विलिनीकरणाची चर्चा?; काँग्रेसमध्ये विलीनीकरणावरून २ मतप्रवाह!

मुंबई: महाराष्ट्राच्या राजकारणात पुन्हा एकदा एका अत्यंत मोठ्या आणि भूकंप घडवून आणणाऱ्या राजकीय घडामोडीची चर्चा रंगू लागली आहे. ज्येष्ठ नेते शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष हा राष्ट्रीय काँग्रेसमध्ये विलीन केला जाऊ शकतो, या शक्यतेवरून सध्या पक्षांतर्गत दोन अत्यंत तीव्र मतप्रवाह समोर आले आहेत. सूत्रांकडून मिळालेल्या  माहितीनुसार, शरद पवार यांच्या राष्ट्रवादीमधील एका मोठ्या गटाने पक्षाचे अस्तित्व आणि भविष्य सुरक्षित ठेवण्यासाठी थेट काँग्रेसमध्ये विलीनीकरण (Merger) करावे, अशी आग्रही मागणी केली आहे. तर दुसऱ्या बाजूला, मूळ राष्ट्रवादीच्या विचारसरणीशी आणि प्रादेशिक अस्मितेशी जोडलेल्या दुसऱ्या गटाने या विलीनीकरणाच्या प्रस्तावाला जाहीर आणि ठाम विरोध दर्शवला आहे. केंद्रीय निवडणूक आयोग आणि सर्वोच्च न्यायालयाने यापूर्वी पक्षाचे मूळ नाव आणि 'घड्याळ' हे चिन्ह अजित पवार यांच्या गटाला बहाल केल्यानंतर शरद पवार यांच्या पक्षाला अनेक कायदेशीर आणि राजकीय संकटांचा सामना करावा लागला होता. लोकसभेच्या आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकीत झालेल्या राजकीय गणितांच्या प्रभावानंतर आता हा अंतर्गत वाद चव्हाट्यावर आला आहे. गांधी घराण्यातील एका सर्वोच्च नेत्याशी या विलीनीकरणाच्या संदर्भात प्राथमिक बोलणी झाल्याची माहिती राजकीय वर्तुळातून समोर येत असली, तरी पक्षातील अंतर्गत मतभेदांमुळे या प्रक्रियेला सध्या ब्रेक लागल्याचे चित्र आहे.

विलीनीकरणाची पार्श्वभूमी आणि पक्षांतर्गत दोन तट

महाराष्ट्राच्या राजकारणात गेल्या काही वर्षांत अनेक अभूतपूर्व उलथापालथी झाल्या आहेत. शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस या दोन प्रमुख प्रादेशिक पक्षांमध्ये उभी फूट पडल्यानंतर राज्यातील राजकीय समीकरणे पूर्णपणे बदलली. तत्कालिन उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या गटाने सरकारमध्ये सामील होत मूळ पक्षावर दावा ठोकला आणि निवडणूक आयोगाच्या निकालानंतर शरद पवार यांच्या गटाला नवीन नाव आणि चिन्हासह रिंगणात उतरावे लागले होते. मधल्या काळात दोन्ही राष्ट्रवादीचे पुन्हा एकत्र विलीनीकरणाच्या चर्चा सुरू होत्या, परंतु दोन्ही बाजूंच्या प्रमुख नेत्यांनी त्या शक्यता पूर्णपणे फेटाळून लावल्या.

आता समोर आलेल्या माहितीनुसार, थेट मुख्य राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षासोबत विलीनीकरणाचा विचार शरद पवार यांच्या पक्षात सुरू आहे. या प्रस्तावाच्या बाजूने असलेल्या पहिल्या गटाचे म्हणणे आहे की, प्रादेशिक पातळीवर नवीन चिन्हासह प्रत्येक निवडणूक लढवणे आणि पक्ष संघटना तळागाळापर्यंत टिकवून ठेवणे अत्यंत आव्हानात्मक आणि खर्चिक ठरत आहे. जर काँग्रेसमध्ये पक्ष विलीन केला, तर राष्ट्रीय स्तरावरील एका मोठ्या पक्षाची ताकद आणि पारंपरिक मतदार थेट पाठीशी उभा राहील, ज्यामुळे भाजप आणि विरोधकांचा सामना करणे सोपे जाईल. याउलट, दुसऱ्या विरोधी गटाचे मत आहे की, शरद पवार यांनी १९९९ मध्ये स्वाभिमानाच्या मुद्द्यावरूनच काँग्रेसमधून बाहेर पडून राष्ट्रवादीची स्थापना केली होती. आता पुन्हा त्याच काँग्रेसमध्ये विलीन होणे म्हणजे पक्षाच्या २५ वर्षांच्या राजकीय प्रवासावर पाणी फेरण्यासारखे आहे. यामुळे कार्यकर्त्यांचे मनोधैर्य खचू शकते, असा दावा या गटाने केला आहे.

गांधी घराण्याशी थेट चर्चा आणि काँग्रेसची भूमिका

या विलीनीकरणाच्या वावड्या केवळ स्थानिक पातळीवर उठलेल्या नसून त्याला राष्ट्रीय राजकारणाचे संदर्भ असल्याचे सांगितले जात आहे. काही दिवसांपूर्वी शरद पवार यांनी दिल्ली दौऱ्यादरम्यान गांधी घराण्यातील एका अत्यंत महत्त्वाच्या आणि प्रभावशाली नेत्याशी वैयक्तिक पातळीवर थेट संवाद साधल्याची माहिती सूत्रांनी दिली आहे. या गुप्त बैठकीत विलीनीकरणाच्या बदल्यात शरद पवार यांच्या पक्षातील प्रमुख नेत्यांना काँग्रेसमध्ये संघटनात्मक पातळीवर कोणती पदे दिली जावीत, तसेच महाराष्ट्रातील आगामी विधानसभा आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकीत जागावाटपाचे सूत्र कसे असावे, यावर प्राथमिक चर्चा झाल्याचे बोलले जात आहे.

काँग्रेस पक्षाच्या केंद्रीय नेतृत्वाने या प्रस्तावाचे स्वागत केले असून, जर शरद पवार यांचा गट काँग्रेसमध्ये सामील झाला, तर महाराष्ट्रात काँग्रेस हा सर्वात मोठा आणि अजिंक्य पक्ष म्हणून पुढे येईल, असा विश्वास काँग्रेस नेत्यांना आहे. मात्र, जोपर्यंत शरद पवार स्वतः आपल्या संपूर्ण पक्षाला एका मतावर आणत नाहीत, तोपर्यंत काँग्रेसकडून कोणताही अधिकृत शब्द दिला जाणार नाही, अशी रणनीती दिल्लीतून आखली गेल्याचे समजते.

चिन्ह आणि नावाच्या वादामुळे झालेल्या नुकसानीचे आत्मपरीक्षण

पक्षांतर्गत विलीनीकरणाला पाठिंबा देणाऱ्या नेत्यांनी गेल्या काही निवडणुकांच्या आकडेवारीचा आणि कामगिरीचा दाखला दिला आहे. निवडणूक आयोगाच्या निर्णयानंतर सामान्य मतदारांपर्यंत नवीन पक्षचिन्ह पोहोचवण्यात अनेक अडचणी आल्या होत्या. लोकसभा आणि विधानसभेच्या मागील निवडणुकांमध्ये अनेक जागांवर पक्षाला अत्यंत कमी फरकाने पराभव स्वीकारावा लागला होता. पक्षाच्या काही रणनीतीकारांच्या मते, जर काँग्रेसचे 'हात' हे चिन्ह सोबत असते, तर निकाल आणखी वेगळे आणि अधिक जागा जिंकणारे आले असते. २४ तारखेला झालेल्या महत्त्वाच्या निवडणुकांमध्ये आणि त्यानंतरच्या स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांमध्ये पक्षाला अपेक्षित यश न मिळाल्याने अंतर्गत असंतोष वाढला आहे आणि याच कारणामुळे विलीनीकरणाचा मार्ग अधिक सोपा आणि फायदेशीर असल्याचा सूर या गटात उमटत आहे.

एनडीए प्रवेशाच्या चर्चा आणि सद्यस्थिती

मधल्या कालखंडात राजकीय वर्तुळात अशीही एक जोरदार चर्चा होती की, शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष हा भाजपच्या नेतृत्वाखालील एनडीए (NDA) आघाडीमध्ये सामील होऊ शकतो. परंतु, अजित पवार यांच्या गटासोबत असलेल्या तीव्र राजकीय मतभेदांमुळे आणि राज्यातील बदललेल्या सामाजिक समीकरणांमुळे ती चर्चा प्राथमिक पातळीवरच थंडावली. आता दोन्ही राष्ट्रवादींचे एकत्र येणे अशक्य असल्याचा निर्वाळा दोन्ही बाजूंच्या नेत्यांनी दिल्यामुळे, शरद पवार यांच्या गटासमोर महाविकास आघाडीमध्ये राहून स्वतःचे अस्तित्व टिकवणे किंवा काँग्रेसमध्ये विलीन होणे हे दोनच पर्याय उरले आहेत. सध्या या दुसऱ्या पर्यायावर म्हणजेच काँग्रेस विलीनीकरणावर पक्षाच्या कोअर कमिटीमध्ये पडद्यामागे मोठ्या घडामोडी घडत असून, अंतिम निर्णय शरद पवार यांच्या राजकीय चातुर्यावर आणि दोन्ही गटांमधील समन्वय साधण्याच्या क्षमतेवर अवलंबून असेल.

• Labels: Maharashtra Politics, Sharad Pawar, NCP Congress Merger, MVA Alliance, Internal Rift, Political Updates, Ajit Pawar, Indian National Congress

• Search Description: Speculations rise in Maharashtra politics as Sharad Pawar's NCP factions divide over a potential merger with the Congress party due to symbol and identity losses.

• Hashtags: #SharadPawar #NCPCongressMerger #MaharashtraPolitics #PoliticalCrisis #MVA #CongressNews #BreakingNews