डॉ. सुमंत पांडे यांना यंदाचा प्रतिष्ठित 'वसंतराव नाईक जलसंवर्धन पुरस्कार' जाहीर

१ जुलै रोजी मुंबईत उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या हस्ते होणार गौरव

पुणे, दि. २७ जून २०२६ (प्रतिनिधी): महाराष्ट्रातील जलसाक्षरता, नदी पुनरुज्जीवन, पाणलोट क्षेत्र विकास आणि लोकसहभागाच्या माध्यमातून शाश्वत जलव्यवस्थापन क्षेत्रात गेल्या तीन दशकांहून अधिक काळ अत्यंत क्रांतिकारी आणि उल्लेखनीय कार्य करणारे ज्येष्ठ अभ्यासक डॉ. सुमंत पांडे यांची यंदाच्या प्रतिष्ठित 'वसंतराव नाईक जलसंवर्धन पुरस्कारासाठी' अधिकृत निवड करण्यात आली आहे. वसंतराव नाईक कृषी संशोधन व ग्रामीण विकास प्रतिष्ठानच्या वतीने या पुरस्काराची घोषणा करण्यात आली आहे. हा सर्वोच्च सन्मान माजी मुख्यमंत्री वसंतराव नाईक यांच्या ११३ व्या जयंतीनिमित्त आयोजित 'कृषीदिन' कार्यक्रमाचे औचित्य साधून येत्या सोमवार, दि. १ जुलै २०२६ रोजी मुंबईतील नरिमन पॉईंट येथील यशवंतराव चव्हाण सेंटरमध्ये प्रदान केला जाणार आहे. राज्याचे उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या हस्ते शाल, श्रीफळ, स्मृतिचिन्ह आणि ३५ हजार रुपये रोख रक्कम अशा स्वरूपात डॉ. सुमंत पांडे यांना हा गौरव प्रदान करण्यात येईल, अशी अधिकृत माहिती प्रतिष्ठानच्या नियामक मंडळाने दिली आहे.

या राज्यस्तरीय जलसंवर्धन पुरस्काराची अंतर्गत तांत्रिक आणि सामाजिक पार्श्वभूमी अतिशय महत्त्वाची आहे. महाराष्ट्रात सातत्याने उद्भवणाऱ्या दुष्काळी परिस्थितीवर मात करण्यासाठी आणि भूगर्भातील पाण्याची पातळी वाढवण्यासाठी केवळ सरकारी योजना पुरेशा नसून लोकसहभाग (Public Participation) किती अनिवार्य आहे, हे डॉ. सुमंत पांडे यांनी आपल्या प्रदीर्घ कार्यातून तांत्रिकदृष्ट्या सिद्ध केले आहे. त्यांनी राज्याच्या पशुसंवर्धन विभागात तीन दशकांहून अधिक काळ विविध प्रशासकीय आणि तांत्रिक जबाबदाऱ्या यशस्वीपणे सांभाळल्या आहेत. या शासकीय सेवेदरम्यान त्यांनी ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा आणि पाण्याच्या टंचाईचा अतिशय सूक्ष्म अभ्यास केला. त्यानंतर, यशदा (YASHADA) या राज्याच्या सर्वोच्च प्रशासकीय प्रशिक्षण संस्थेमधील जलसाक्षरता केंद्राचे कार्यकारी संचालक म्हणून काम करताना त्यांनी राज्यातील हजारो ग्रामसेवक, सरपंच आणि जलसेवकांना शाश्वत जलव्यवस्थापनाचे शास्त्रीय धडे दिले.

डॉ. सुमंत पांडे यांच्या प्रत्यक्ष क्षेत्रीय (Fieldwork) कार्याचा विस्तार संपूर्ण महाराष्ट्रात पसरलेला आहे. ते सध्या 'नदीकी पाठशाला फाउंडेशन'चे संस्थापक-संचालक म्हणून कार्यरत असून, या माध्यमातून ते नद्यांच्या नैसर्गिक प्रवाहांचे पुनरुज्जीवन करण्यासाठी वैज्ञानिक आणि स्थानिक ज्ञानाचा सुरेख संगम घडवून आणत आहेत. त्यांनी कोकणातील काजळी नदी (रत्नागिरी), मराठवाड्यातील मन्याड व लेंडी नदी (नांदेड), पश्चिम महाराष्ट्रातील वेळ नदी (शिरूर, पुणे), छत्रपती संभाजीनगरमधील ढेकू नदी, बीडमधील सिंदफणा नदी आणि उत्तर महाराष्ट्रातील अतिदुर्गम आदिवासी भागातील उदई नदी (धडगाव, नंदुरबार) यांसह राज्यातील अत्यंत आव्हानात्मक अशा अनेक नदीखोऱ्यांमध्ये प्रत्यक्ष जमिनीवर उतरून लोकसहभागातून जलसंधारणाची कामे केली आहेत. पाण्याच्या तीव्र टंचाईमुळे होणारे ग्रामीण भागातील स्थलांतर थांबवून गावे जलसुरक्षित व स्वयंपूर्ण करणे हाच त्यांच्या संपूर्ण तांत्रिक अभियानाचा मुख्य गाभा राहिला आहे.

प्रशासकीय आणि सामाजिक कार्यासोबतच डॉ. सुमंत पांडे यांचे वैचारिक व वाङ्मयीन योगदानही तितकेच मोठे आहे. दैनिक 'अ‍ॅग्रोवन'मध्ये गेल्या चार वर्षांपासून त्यांचे "दिशा ग्रामविकासाची" हे साप्ताहिक सदर ग्रामीण भागात अत्यंत लोकप्रिय असून, या माध्यमातून ते शाश्वत शेती आणि जलसुरक्षेचे नवे तांत्रिक आयाम मांडत आहेत. याशिवाय, निसर्गातील विविध घटकांच्या संरक्षणासाठी त्यांनी लिहिलेले 'ज जैवविविधतेचा' हे पुस्तकही प्रकाशित झाले असून ते पर्यावरण अभ्यासकांसाठी मार्गदर्शक ठरत आहे. १ जुलै रोजी मुंबईत होणाऱ्या या सोहळ्याला राज्याचे कृषी, जलसंधारण आणि महसूल विभागाचे वरिष्ठ अधिकारी, राज्यातील कृषी विद्यापीठांचे कुलगुरू, प्रगतशील शेतकरी आणि वारकरी संप्रदायातील मान्यवर मोठ्या संख्येने उपस्थित राहणार आहेत. या पुरस्कारामुळे महाराष्ट्रातील लोकसहभागावर आधारित जलसंवर्धनाच्या चळवळीला आणखी तांत्रिक गती आणि राष्ट्रीय स्तरावर मोठी प्रतिष्ठा लाभणार आहे.

• Labels: Vasantrao Naik Jalsandhavan Award 2026, Dr Sumant Pandey Water Conservation, Dy CM Eknath Shinde Mumbai, River Rejuvenation Maharashtra, Yashada Water Literacy Center

• Search Description: Dr. Sumant Pandey has been selected for the prestigious Vasantrao Naik Water Conservation Award 2026, to be presented by Deputy CM Eknath Shinde on July 1 in Mumbai.

• Hashtags: #WaterConservation #SumantPandey #VasantraoNaikAward #EknathShinde #MaharashtraAgriculture #AstraNewsNetwork