मक्केमधील हज यात्रेकरूंचा मृत्यू: उष्णता आणि गर्दी व्यवस्थापनाचे आव्हान

 

अलीकडेच मक्का येथे हज यात्रेदरम्यान भयंकर उष्णतेमुळे 600 हून अधिक हज यात्रेकरूंचा मृत्यू झाल्याची माहिती समोर आली आहे. प्रचंड उष्मा आणि गर्दी व्यवस्थापनातील अडचणी ही या मृत्यूंची प्रमुख कारणे असल्याचे सांगण्यात येत आहे. मक्केतील तापमान 50 अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त पोहोचल्याने उष्माघात आणि इतर आरोग्य समस्या निर्माण झाल्या. या घटनेत काही भारतीय हज यात्रेकरूंचाही समावेश आहे.

फ्रेंच वृत्तसंस्था एएफपीने हे वृत्त सर्वप्रथम प्रसिद्ध केले. एएफपीच्या म्हणण्यानुसार, मक्कामध्ये 500 ते 900 हज यात्रेकरूंचा मृत्यू झाला आहे, तर या संदर्भात सौदी अरेबिया सरकारकडून कोणतेही अधिकृत वक्तव्य आलेले नाही. छायाचित्रे आणि स्थानिक अहवालांच्या आधारे हा आकडा आणखी जास्त असू शकतो.

यावेळी मक्केतील तापमान 50 अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त पोहोचल्याने उष्माघात आणि आरोग्याच्या इतर समस्या निर्माण झाल्या. याशिवाय गर्दी व्यवस्थापनातही अडचणी आल्या, कारण अंदाजे 18 लाखांच्या तुलनेत सुमारे 20 लाख लोक येथे पोहोचले होते. यापैकी बरेच लोक परवानगीशिवाय येथे आले होते, त्यापैकी बहुतेक इजिप्तचे होते.

या घटनेत ६८ भारतीय हज यात्रेकरूंचा मृत्यू झाल्याचीही बातमी आहे. सौदी अरेबियातील भारतीय दूतावासाने या घटनेला दुजोरा दिला असून ते मृतांच्या कुटुंबीयांच्या संपर्कात आहेत. भारत सरकार आणि सौदी अरेबिया सरकार या प्रकरणाची चौकशी करत असून मृतांच्या कुटुंबीयांना मदत पुरवत आहेत.

या घटनेने हज यात्रेदरम्यान गर्दीचे व्यवस्थापन आणि आरोग्य सुरक्षेची गरज पुन्हा एकदा अधोरेखित झाली आहे. भविष्यात अशा घटना घडू नयेत यासाठी सौदी अरेबिया सरकारला अधिक कडक बंदोबस्त आणि योजना आखावी लागणार आहेत. तसंच अशी दुर्घटना पुन्हा घडू नये यासाठी सर्व हज यात्रेकरूंना आरोग्य आणि सुरक्षिततेबाबत जागरुक राहावं लागेल.

या घटनेने हज यात्रेच्या व्यवस्थापनात येणाऱ्या आव्हानांवरही प्रकाश टाकला आहे. 

हज यात्रेचे महत्त्व आणि प्रक्रिया

हज हा इस्लामच्या पाच स्तंभांपैकी एक आहे, जो प्रत्येक मुस्लिमाने त्याच्या आयुष्यात एकदा तरी केला पाहिजे. इहराम, उमराह, मीना, अराफतचे मैदान, जमरा आणि शेवटी बकरीद यासह अनेक टप्प्यांत तीर्थयात्रा पूर्ण होते. यावर्षी १२ ते १९ जून दरम्यान या यात्रेचे आयोजन करण्यात आले होते, ज्यामध्ये जगभरातून सुमारे १८ लाख यात्रेकरूंचा समावेश होता.