चित्रपट रसग्रहण व कथा (Movie Review & Narrative) : न्यायव्यवस्था, सामान्य माणसाचा स्वाभिमान आणि एका साध्या कामगाराची कोर्टातील अमर झुंज: 'मोहन जोशी हाझिर हो!' (१९८४)

 

  • मुंबई, १० नोव्हेंबर २०२६ - भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात जेव्हा जेव्हा मध्यमवर्गीय माणसाचे हक्काच्या घराचे स्वप्न, बिल्डर आणि धनदांडग्यांचे काळे साम्राज्य आणि न्यायालयाच्या पायऱ्या झिजवताना सामान्य माणसाच्या होणाऱ्या मानसिक व शारीरिक छळाचे विदारक वास्तव पडद्यावर मांडण्याचा विषय निघतो, तेव्हा १९८४ मध्ये प्रदर्शित झालेला सईद अख्तर मिर्झा दिग्दर्शित 'मोहन जोशी हाझिर हो!' (Mohan Joshi Hazir Ho!) हा चित्रपट एका अद्वितीय, अस्वस्थ करणाऱ्या आणि ज्वलंत दीपस्तंभासारखा उभा राहतो. थोर साहित्यिक भीष्म साहनी यांच्या सहज आणि काळजाला भिडणाऱ्या अभिनयाने सजलेली ही कलाकृती केवळ एक सिनेमा नसून, व्यवस्थेच्या संथ चक्रात भरडल्या जाणाऱ्या एका सामान्य वृद्धाचा अमर आक्रोश आहे.

    १. चित्रपटाचे कथानक (Narrative & Storyline)

    चित्रपटाची कथा मुंबईतील एका जुन्या, मोडकळीस आलेल्या आणि कोणत्याही क्षणी कोसळू शकणाऱ्या चाळीत घडते. 'मोहन जोशी' (भीष्म साहनी) हे आयुष्यभर क्लार्क म्हणून प्रामाणिकपणे नोकरी केलेले एक निवृत्त, वृद्ध गृहस्थ असतात. ते आपल्या पत्नीसोबत (दीना पाठक) त्या मोडक्या चाळीतील एका लहानशा खोलीत राहत असतात.

    चाळीची अवस्था अत्यंत दयनीय असते—भिंतींना तडे गेलेले असतात, छतातून पाणी गळत असते आणि जिना कधीही खाली येईल अशी स्थिती असते. चाळीचा मालक 'कुंदन कपाडिया' (अमजद खान) हा एक अत्यंत धूर्त आणि निर्दयी बिल्डर असतो. तो चाळ मुद्दाम दुरुस्त करत नसतो, जेणेकरून चाळ कोसळेल, भाडेकरू मरतील किंवा पळून जातील आणि त्या जागेवर त्याला आलिशान टॉवर बांधता येईल!

    मोहन जोशी चाळ दुरुस्त करण्यासाठी बिल्डरकडे वारंवार खेटे घालतात; परंतु बिल्डर त्यांना हाकलून देतो. शेवटी मोहन जोशी आपल्या पत्नीच्या विरोधाला न जुमानता बिल्डरविरुद्ध न्यायालयात खटला दाखल करण्याचा अत्यंत धाडसी निर्णय घेतात.

    इथून सुरू होतो कथेचा एक अतिशय भयानक, विदारक आणि उपरोधिक संघर्ष! मोहन जोशी यांची केस लढण्यासाठी 'मलकानी' (नसीरुद्दीन शाह) आणि 'गुप्ता' (सतीश शाह) नावाचे दोन तरुण, सुरुवातीला आदर्शवादी वाटणारे वकील पुढे येतात. खटला सुरू होतो. परंतु, न्याय मिळण्याऐवजी मोहन जोशी 'तारीख पे तारीख'च्या अशा काही दुष्टचक्रात अडकतात की त्यांची संपूर्ण पेन्शन आणि पुंजी वकिलांची फी भरण्यात संपून जाते!

    दुसऱ्या बाजूला बिल्डरचे मातब्बर वकील केवळ तारखा लांबवण्यासाठी क्षुल्लक कारणांवरून महिनान् महिना युक्तिवाद ताणत राहतात. दिवस जातात, वर्षे उलटतात; मोहन जोशी वृद्ध होतात, त्यांच्या पाठीत कुबड येते, डोळ्यांची दृष्टी मंदावते; तरीही न्यायाच्या आशेने ते दर तारखेला कोर्टाच्या लाकडी बाकावर येऊन बसतात.

    चित्रपटाचा सर्वात अंगावर काटा आणणारा आणि थरारक परमोच्च बिंदू (Climax) शेवटी येतो. तब्बल दहा वर्षांच्या लढ्यानंतर न्यायालय चाळीची प्रत्यक्ष पाहणी (Site Inspection) करण्याचे आदेश देते! न्यायाधीश, वकील आणि पोलिसांचे पथक चाळीत येते. न्यायालयीन प्रक्रियेचा तो बडेजाव आणि बिल्डरच्या वकिलांची तीच चालढकल पाहून मोहन जोशी यांच्या अंतर्मनातील संतापाचा स्फोट होतो!

    मोहन जोशी स्वतःच्या हाताने त्या चाळीच्या एका कमकुवत लाकडी खांबाला लाथा मारू लागतात आणि तो खांब तोडतात! संपूर्ण चाळ पत्त्याच्या बंगल्यासारखी धडधडून कोसळू लागते! ढिगाऱ्याखाली स्वतःला गाडून घेताना मोहन जोशी त्या भ्रष्ट व्यवस्थेच्या तोंडावर एक महाकाय उपरोधिक हास्य फेकतात. हा शेवट पाहताना थिएटरमधील प्रत्येक प्रेक्षकाचे काळीज अक्षरशः गोठून जाते.

    २. कलाकारांचा अद्भूत अभिनय (Star Cast & Performances)

    • भीष्म साहनी (मोहन जोशी): प्रसिद्ध लेखक भीष्म साहनी यांनी एका साध्या, लाचार पण स्वाभिमानी वृद्धाची भूमिका इतक्या पराकोटीच्या प्रामाणिकतेने साकारली की पडद्यावर अभिनय नसून साक्षात वास्तव उभे असल्याचा भास होतो.

    • दीना पाठक (मिसेस जोशी): संसाराची चिंता वाहणारी, नवऱ्याच्या हट्टाला साथ देणारी आणि दारिद्र्यातही सोशिक राहणारी पत्नी दीना पाठक यांनी अत्यंत हळुवारपणे जिवंत केली.

    • नसीरुद्दीन शाह, सतीश शाह आणि अमजद खान: वकिलांमधील व्यावसायिक स्वार्थ आणि बिल्डरची थंड गुंडगिरी या कलाकारांनी कमालीच्या ताकदीने उभी केली.

    ३. राष्ट्रीय गौरव आणि सन्मान (Awards & Legacy)

    या चित्रपटाला ३२ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये 'कुटुंब कल्याणाव्यतिरिक्त इतर सामाजिक विषयांवरील सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा राष्ट्रीय पुरस्कार' (National Film Award for Best Film on Other Social Issues) मिळाला.

    ४. चित्रपटाचे सार (Conclusion)

    'मोहन जोशी हाझिर हो!' हा चित्रपट आपल्याला शिकवतो की न्याय मिळण्यास झालेला उशीर हा न्यायाचा नकार करण्यासारखाच असतो; व्यवस्थेने सामान्य माणसाच्या संयमाची आणि विश्वासाची इतकी परीक्षा घेऊ नये की त्याचा उद्रेक संपूर्ण इमारतीचा पायाच हादरवून टाकेल!

    • Labels: Movie Review, Mohan Joshi Hazir Ho 1984, Bhisham Sahni, Dina Pathak, Naseeruddin Shah, Saeed Akhtar Mirza, Amjad Khan, Satish Shah, National Film Award Winner, Classic Parallel Cinema

    • Search Description: Comprehensive Marathi review of the 1984 National Award-winning classic court drama masterpiece 'Mohan Joshi Hazir Ho!' directed by Saeed Akhtar Mirza starring Bhisham Sahni and Dina Pathak.

    • Hashtags: #MohanJoshiHazirHo #BhishamSahni #DinaPathak #NaseeruddinShah #SaeedAkhtarMirza #AmjadKhan #ParallelCinema #NationalAwardWinner #ClassicCinema #MovieReviewMarathi

चित्रपट रसग्रहण व कथा (Movie Review & Narrative) : न्यायव्यवस्था, सामान्य माणसाचा स्वाभिमान आणि एका साध्या कामगाराची कोर्टातील अमर झुंज: 'मोहन जोशी हाझिर हो!' (१९८४) चित्रपट रसग्रहण व कथा (Movie Review & Narrative) : न्यायव्यवस्था, सामान्य माणसाचा स्वाभिमान आणि एका साध्या कामगाराची कोर्टातील अमर झुंज: 'मोहन जोशी हाझिर हो!' (१९८४) Reviewed by ANN news network on ११/१०/२०२६ ०७:१४:०० AM Rating: 5

कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:

Blogger द्वारे प्रायोजित.
Do you have any doubts? chat with us on WhatsApp
Hello, How can I help you? ...
Click me to start the chat...
".