चित्रपट रसग्रहण व कथा (Movie Review & Narrative) : शंकर-जयकिशन यांचे सुवर्ण संगीत आणि शैलेंद्र-हसरत जयपुरी यांच्या अजरामर गीतांचे लेणे 'बूट पॉलिश' (१९५४)

 

  • मुंबई, २३ नोव्हेंबर २०२६ - भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात जेव्हा जेव्हा भिकारीपणाच्या दलदलीतून बाहेर पडून स्वतःच्या लहानशा हातांनी कष्ट करून स्वाभिमानाने जगण्याची जिद्द बाळगणाऱ्या दोन निरागस अनाथ भावंडांची काळीज पिळवटून टाकणारी कथा पडद्यावर मांडण्याचा विषय निघतो, तेव्हा १९५४ मध्ये प्रदर्शित झालेला राज कपूर निर्मित आणि प्रकाश अरोरा दिग्दर्शित 'बूट पॉलिश' (Boot Polish) हा चित्रपट एका अद्वितीय, प्रेरणादायी आणि अमर सुवर्ण शिखरावर उभा राहतो. प्रख्यात लेखक भानू प्रताप यांच्या मूळ कथेवर आणि बालकलाकार बेबी नाझ व रतन कुमार यांच्या हृदयस्पर्शी अभिनयाने सजलेली ही कलाकृती भारतीय सिनेसृष्टीतील स्वाभिमानाचा सर्वात मोठा अभिजात दस्तऐवज ठरते.

    १. चित्रपटाचे कथानक (Narrative & Storyline)

    चित्रपटाची कथा मुंबईतील झोपडपट्टीत राहणाऱ्या 'भोला' (रतन कुमार) आणि त्याची लहान बहीण 'बेलू' (बेबी नाझ) या दोन अनाथ भावंडांभोवती फिरते. त्यांच्या आईच्या मृत्यूनंतर त्यांचा सांभाळ त्यांची क्रूर, स्वार्थी आणि लोभी काकी 'कमला' (चांद बुर्के) करत असते. कमला या दोन्ही निरागस मुलांना दररोज रेल्वे स्थानकावर आणि मुंबईच्या रस्त्यांवर भीक मागायला पाठवते आणि त्यांनी आणलेले सर्व पैसे स्वतःच्या मौजेवर उडवते! जर मुलांनी पैसे कमी आणले, तर ती त्यांना अमानुष मारहाण करते आणि उपाशी ठेवते.

    परंतु, या अंधाऱ्या वस्तीत एक देवदूत राहत असतो. त्यांचे नाव असते 'जॉन चाचा' (डेव्हिड)! जॉन चाचा हे एक वृद्ध, अपंग पण अत्यंत स्वाभिमानी व प्रेमळ ख्रिश्चन गृहस्थ असतात, जे बेकायदेशीर दारू विकण्याच्या आरोपाखाली तुरुंगात जाण्यापूर्वी भोला आणि बेलू यांच्या मनात स्वाभिमानाची ज्योत पेटवतात! ते मुलांना समजावून सांगतात. "भीक मागणे हे पाप आहे; हात पसरण्यापेक्षा स्वतःच्या कष्टाने आणि घामाने मिळवलेली भाकरी खाण्यातच खरा देव असतो!"

    जॉन चाचांच्या शब्दांनी प्रेरित होऊन भोला आणि बेलू भीक मागणे कायमचे बंद करण्याचा निश्चय करतात! ते दोघे उपाशी राहून, पै-पै साठवून एक लाकडी पेटी, बूट पॉलिशचे डबे आणि ब्रश विकत घेतात! आणि मुंबईच्या रस्त्यांवर स्वाभिमानाने लोकांचे बूट पॉलिश करू लागतात "नन्हे मुन्ने बच्चे तेरी मुठ्ठी में क्या है..." हे गाणे गात ते जगाला स्वाभिमानाचा संदेश देतात.

    परंतु, नियती त्यांची कठीण परीक्षा घेते! मुंबईत मुसळधार पाऊस सुरू होतो. कोणीही बूट पॉलिश करून घेत नाही. भयंकर उपासमार सुरू होते. भूक सहन न झाल्याने एका क्षणी भोला आणि बेलू एकमेकांपासून रेल्वे स्थानकाच्या गर्दीत दुरावतात!

    चित्रपटाचा अत्यंत अंगावर काटा आणणारा आणि डोळ्यांतून अश्रूंच्या धारा वाहवणारा परमोच्च प्रसंग (Climax) शेवटी येतो! भुकेने व्याकूळ झालेली लहान बेलू एका श्रीमंत कुटुंबाला सापडते, जे तिला प्रेमाने दत्तक घेतात. इकडे तुरुंगातून सुटून आलेला भोला स्वतःच्या बहिणीचा शोध घेत घेत रेल्वे स्टेशनवर येतो. तिथे त्याला सुस्थितीत, सुंदर कपड्यांत असलेली बेलू दिसते; पण बेलूसाठी तिच्या नवीन आई-वडिलांचे सुख हिरावून घेऊ नये म्हणून भोला मागे सरकतो. परंतु, आपल्या लाडक्या भावाची हाक ऐकताच बेलू सर्व श्रीमंती सोडून धावत येते आणि भोलाच्या गळ्यात पडते! शेवटी ते श्रीमंत दाम्पत्य भोलालाही स्वीकारते. हा शेवट पाहताना प्रेक्षकांचे काळीज तृप्त होते.

    २. कलाकारांचा अद्भूत अभिनय (Star Cast & Performances)

    • बेबी नाझ (बेलू) आणि रतन कुमार (भोला): या दोन्ही बालकलाकारांनी भुकेची वेदना, स्वाभिमानाची चमक आणि बहीण-भावाचे अतुट प्रेम इतक्या अलौकिक सहजतेने पडद्यावर जिवंत केले की १९५५ च्या कान चित्रपट महोत्सवात (Cannes Film Festival) बेबी नाझ यांना 'विशेष ज्युरी उल्लेख' (Special Mention) या आंतरराष्ट्रीय सन्मानाने गौरवले गेले!

    • डेव्हिड अब्राहम (जॉन चाचा): एका करारी, प्रेमळ आणि तत्त्वनिष्ठ वृद्ध मार्गदर्शकाची भूमिका डेव्हिड यांनी इतक्या ताकदीने साकारली की या भूमिकेने त्यांना अमर केले. त्यांना 'सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्याचा फिल्मफेअर पुरस्कार' मिळाला.

    ३. कर्णमधुर संगीत आणि अजरामर गीते (Music, Lyrics & Singers)

    चित्रपटाला महान संगीतकार शंकर-जयकिशन यांनी संगीत दिले असून, शैलेंद्र आणि हसरत जयपुरी यांचे अमर शब्द लाभले आहेत: १. "नन्हे मुन्ने बच्चे तेरी मुठ्ठी में क्या है..." - (गायक: मोहम्मद रफी, आशा भोसले) : मुलांना भविष्य घडवण्याची प्रेरणा देणारे भारतातील सर्वात महान आणि अमर गीत! २. "तुम्हारे हैं तुमसे दया मांगते हैं..." - (गायक: मोहम्मद रफी, आशा भोसले) : काळजाला भिडणारी प्रार्थना. ३. "लपक झपक तू आ रे बदरवा..." - (गायक: मन्ना डे) : शास्त्रीय संगीताचा अद्वितीय आविष्कार.

    ४. राष्ट्रीय गौरव आणि सन्मान (Awards & Legacy)

    'बूट पॉलिश' या चित्रपटाला २ ऱ्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये 'सर्टिफिकेट ऑफ मेरिट' मिळाले, तसेच फिल्मफेअर पुरस्कारांमध्ये 'सर्वोत्कृष्ट चित्रपट' (Best Film) आणि सर्वोत्कृष्ट छायांकन (तारा दत्त) या पुरस्कारांनी सन्मानित केले गेले.

    ५. चित्रपटाचे सार (Conclusion)

    'बूट पॉलिश' हा चित्रपट आपल्याला शिकवतो की गरिबी ही लाजिरवाणी गोष्ट नसते; कोणतेही काम लहान नसते आणि स्वतःच्या कष्टाने व स्वाभिमानाने मिळवलेला घास हा जगातील सर्वात पवित्र प्रसाद असतो!

    • Labels: Movie Review, Boot Polish 1954, Baby Naaz, Ratan Kumar, David Abraham, Raj Kapoor, Prakash Arora, Shankar Jaikishan, Shailendra, Cannes Special Mention, Classic Bollywood

    • Search Description: Comprehensive Marathi review of Raj Kapoor's 1954 Filmfare Best Film and Cannes Special Mention winning classic masterpiece 'Boot Polish' starring Baby Naaz, Ratan Kumar, and David Abraham.

    • Hashtags: #BootPolish1954 #BabyNaaz #RatanKumar #DavidAbraham #RajKapoor #ShankarJaikishan #NanheMunneBachche #CannesWinner #ClassicCinema #MovieReviewMarathi

चित्रपट रसग्रहण व कथा (Movie Review & Narrative) : शंकर-जयकिशन यांचे सुवर्ण संगीत आणि शैलेंद्र-हसरत जयपुरी यांच्या अजरामर गीतांचे लेणे 'बूट पॉलिश' (१९५४) चित्रपट रसग्रहण व कथा (Movie Review & Narrative) : शंकर-जयकिशन यांचे सुवर्ण संगीत आणि शैलेंद्र-हसरत जयपुरी यांच्या अजरामर गीतांचे लेणे 'बूट पॉलिश'  (१९५४) Reviewed by ANN news network on ११/२२/२०२६ ०३:५०:०० PM Rating: 5

कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:

Blogger द्वारे प्रायोजित.
Do you have any doubts? chat with us on WhatsApp
Hello, How can I help you? ...
Click me to start the chat...
".