विनोदी लेख (Humorous Article) : बायकोची दिवाळी... नवऱ्याचे दिवाळे

जगाच्या पाठीवर असा एकही देश नसेल, जिथे संसाराची गाडी चालवताना नवरोबा नावाच्या प्राण्याला वर्षातून एकदा तरी संपूर्णपणे उध्वस्त झाल्यासारखे वाटत नाही. अर्थात, इतर देशांचे मला ठाऊक नाही; पण आपल्या महाराष्ट्रातल्या मध्यमवर्गीय घरात हा वार्षिक उध्वस्तपणा अगदी तिथी, वार, नक्षत्र आणि पंचांग पाहून अत्यंत शास्त्रोक्त पद्धतीने साजरा केला जातो. त्या सोहळ्याला आपण अत्यंत पवित्र आणि मंगल शब्दांत ‘दिवाळी’ असे म्हणतो. परंतु, या शब्दाची शास्त्रीय फोड जर एखाद्या गृहस्थाश्रमी पुरुषाला करायला सांगितली, तर तो एका क्षणात सांगेल.... ‘जिथे बायकोच्या डोळ्यांत उत्साहाची उजळ दीपमाळ लागते, तिथे नवऱ्याच्या पाकिटाचे संपूर्ण ‘दिवाळे’ निघते, त्या राष्ट्रीय आपत्तीचे नाव दिवाळी!’

दिवाळी हा प्रकाशाचा सण आहे, अंधाराकडून प्रकाशाकडे नेणारा आहे, वगैरे सुभाषितांचे फलक रस्त्यारस्त्यावर लागतात. हे फलक वाचून गृहस्थ फक्त एक थंड सुस्कारा सोडतो. कारण त्याला पक्के ठाऊक असते की, घरात एकीकडे पणत्यांचा झगझगाट सुरू होणार असला, तरी आपल्या बँक खात्यात मात्र कायमचा काळाकुट्ट अंधार दाटून येणार आहे. नवरा हा मुळातच दिवाळीच्या काळात ‘बळीराजा’च्या भूमिकेत असतो. वामनाने बळीराजाला पाताळात गाडले होते म्हणतात; पण तो वामन तरी परका होता. इथे घरातलीच साक्षात गृहलक्ष्मी, हातात खरेदीच्या याद्यांचे वज्र घेऊन, संथ हसत नवऱ्याला पाताळाच्या दिशेने ढकलत असते आणि बिचारा नवरा ‘इडा पिडा टळो’ म्हणत स्वतःच स्वतःच्या नावाने सुस्कारे टाकत असतो.

या महानाट्याची नांदी साधारणपणे अश्विन महिन्याच्या मध्यावर होते. एखाद्या संध्याकाळी नवरा ऑफिसमधून, लोकल ट्रेनच्या गर्दीत स्वतःचा खिसा आणि बरगड्या सांभाळत, घामाघूम होऊन घरी येतो. दारात पाऊल ठेवताच चहाचा कप हातात मिळण्याऐवजी, सौंच्या चेहऱ्यावर एक अलौकिक, गूढ आणि अत्यंत संशयजनक स्मितहास्य तरळताना दिसते. हे हास्य दिसले की अनुभवी नवऱ्याच्या पोटात खड्डा पडतो. इतिहासात जेव्हा जेव्हा औरंगजेबाने अचानक गोड हसून पत्राची सुरुवात केली होती, तेव्हा तेव्हा दक्षिणेत काहीतरी भयंकर घडले होते. बायकोच्या या स्मिताचाही तसाच अर्थ असतो.

ती अत्यंत हळूवार आवाजात म्हणते, “ऐकलंत का? आज शेजारच्या कुलकर्णीकाकूंनी पडदे बदलले. किती सुरेख दिसतात म्हणून सांगू! अगदी लिव्हिंग रूमचं रूपडंच पालटलंय. आणि आपले पडदे बघा... त्या पेशवेकालीन मखमलीसारखे लोंबकळतायत अजून!”

इथेच पहिली तोफ डागली जाते. नवऱ्याला कळते की चालू वर्षी आपल्या खिशातली काही हजार रुपयांची फौज पडद्यांच्या खिंडीत मारली जाणार आहे. नवरा नेहमीप्रमाणे बचावात्मक पवित्रा घेत म्हणतो, “अगं, पण मागच्याच वर्षी तर घेतले होते ते निळे पडदे?” यावर सौ तात्काळ डोळे मोठे करून प्रतिहल्ला चढवतात, “मागच्या वर्षी? अहो, चार वर्षं झाली त्याला! माणसाला घराची जरा तरी चाड हवी की नाही? दिवाळीला लोक काय म्हणतील? ‘अमुक-तमुक गृहस्थ एवढ्या मोठ्या हुद्यावर आहेत, आणि घरात अजून तेच जुने पडदे!’ मला लोकांची पर्वा नाही हो, पण तुमच्या प्रतिष्ठेचं काय?”

‘तुमची प्रतिष्ठा’ हा असा एक ब्रह्मास्त्ररूपी शब्द आहे, जो उच्चारल्यानंतर नवऱ्याला थेट शरणागती पत्करावी लागते. स्वतःच्या इज्जतीचे रक्षण करण्यासाठी त्याने शेवटी माना डोलवायची असते. आणि तिथून पुढे संसाराच्या महाभारतातली दिवाळी पर्वाची लढाई सुरू होते.

दिवाळीची पहिली पायरी म्हणजे ‘घराची साफसफाई’. हा प्रकार म्हणजे जगातल्या कोणत्याही मिलिटरी ट्रेनिंगपेक्षा भयंकर असतो. ज्या घरात वर्षभर नवरा राजासारखा वावरत असतो, त्याच घरातल्या गाद्या, लोड, उशा आणि खुद्द तो स्वतः....सगळे काही एका झटक्यात उचलून बाल्कनीत टाकले जाते.

“जरा ते वरच्या माळ्यावरचं जाळं काढा ना,” इथून मोहिमेची सुरुवात होते. मग नवरोबा हातात झाडू घेऊन, नाकाला रुमाल बांधून, एखाद्या गुहेत शिरणाऱ्या अश्मयुगीन मानवासारखा माळ्यावर चढतो. माळ्यावरून पंधरा वर्षांपूर्वीचे तुटलेले डबे, प्लास्टिकची बादली, आणि स्वतःच्या लग्नात मिळालेली पण कधीही न वापरलेली पितळेची ताटे खाली येतात.

नवरा मोठ्या आशेने म्हणतो, “हे जुने डबे भंगारवाल्याला देऊन टाकू या का?”

सौंचा पारा चढतो, “छे हो! ते डबे किती उपयोगाचे आहेत! त्यात चकल्या ठेवायला होतात. तुम्ही जरा कामात हातभार लावा, उगाच डोकं चालवू नका.”

थोडक्यात काय, तर नको त्या वस्तू घरातच साठवून ठेवायच्या आणि त्या पुसून स्वच्छ करण्याचे बिनपगारी शारीरिक श्रम मात्र नवऱ्याने करायचे, हा या साफसफाईचा अलिखित नियम असतो. दिवसभर फडकी, साबणाचे पाणी, कोलिनच्या बाटल्या आणि झाडू यांच्याशी युद्ध करून जेव्हा नवरा संध्याकाळी कंबरेला हात लावून बसतो, तेव्हा त्याला वाटते की चला, मोहीम फत्ते झाली! पण तो त्याचा निव्वळ भाबडेपणा असतो. कारण ती तर फक्त अंगमेहनत होती; खरी ‘आर्थिक नरबळी’ अजून पुढच्या टप्प्यावर उभी असते.

पुढचा टप्पा असतो ‘फराळाची खरेदी आणि तयारी’. पूर्वीच्या काळी घराघरांतून दिवाळीच्या फराळाचा एक सुवास यायचा. आजकालच्या फ्लॅट संस्कृतीत सुवासापेक्षा ‘बजेट’चा धूर जास्त निघतो.

सौ एकदम गंभीर चेहऱ्याने डायरी आणि पेन घेऊन बसतात. “या वेळी बेसनचे लाडू घरी करायचे की तयार आणायचे?” हा एक अत्यंत तात्विक प्रश्न विचारला जातो. नवरा लगेच हिशोबी डोकं चालवून म्हणतो, “तयार आणलेले परवडतील गं. गॅस वाचेल, तुझा त्रास वाचेल.”

यावर सौ एका तिरक्या कटाक्षाने नवऱ्याचा पार चुराडा करतात, “तयार? त्या बाहेरच्या लाडवांना काय चव असते म्हणे! शुद्ध डालदा वापरतात ते. माझ्या हातचे लाडू खाऊन तुमचे सगळे मित्र किती कौतुक करतात विसरलात का? आपण घरीच करू. फक्त एक काम करा, जरा दुकानातून जाऊन सामान आणा.”

मग हातात जी यादी टेकवली जाते, ती वाचून नवऱ्याच्या तळपायाची आग मस्तकात जाते. ‘चार किलो हरभरा डाळ, साडेतीन किलो साखर, दोन डबे शुद्ध साजूक तूप, पाव किलो वेलदोडे, अर्धा किलो काजू, बदाम, चार किलो तेल, खसखस...’ ही यादी म्हणजे किराणा दुकानदाराच्या मुलीच्या लग्नाचा खर्च आपणच उचलल्यासारखा वाटतो. नवरा बाजारात जातो. किराणावाला दिवाळीच्या दिवसांत एका विशिष्ट हसऱ्या, पण लुबाडणाऱ्या चेहऱ्याने बसलेला असतो. तो प्रत्येक वस्तूचे भाव सांगताना असे काही भावुक होतो, जणू काही बदाम आणि साजूक तूप तो स्वतःच्या रक्ताचे पाणी करून आणतो आहे. किराणा दुकानातून बाहेर पडताना नवऱ्याच्या पाकिटाचा आकार इतका बारीक झालेला असतो, की ते पाकीट आहे की कागदाची चपटी घडी, हे ओळखणे कठीण जाते.

आणि घरात चकल्यांचा सोहळा सुरू होतो. चकलीचा सोऱ्या दाबताना नवऱ्याच्या दंडाचे स्नायू असे फुगतात, की ऑलिम्पिकमध्ये वेटलिफ्टिंगला गेला असता तर नक्की सुवर्णपदक मिळाले असते.

“अहो, तो सोऱ्या जरा जोरात दाबा ना! चकली तुटतेय मधेच. काटे कसे पडत नाहीत तिला?” अशी सौंची आज्ञा सुटते. नवरा जिवाच्या कराराने दाबत राहतो. चकलीला काटे पडतात की नाही ठाऊक नाही, पण नवऱ्याच्या नशिबाला मात्र नियतीने चांगलेच काटे टोचलेले असतात. अशा रीतीने तीन-चार दिवस घरात उकळत्या तेलाचा खमंग वास, पिठाचे थर आणि नवऱ्याचा घाम यांचे एक अभूतपूर्व मिश्रण तयार होते. जेव्हा डबे भरून फराळ तयार होतो, तेव्हा नवरा समाधानाने हात पुसतो. पण त्याला कुठे ठाऊक असते, की हा फराळ आपल्यासाठी नाहीच!

पहिला डबा शेजारच्या जोशीकाकूंना, दुसरा डबा पलीकडच्या सानेमामींना, तिसरा डबा सौंच्या माहेरच्या आप्तेष्टांना! आणि नवऱ्याच्या वाट्याला काय? तर चकलीचे तुटलेले तुकडे, करंजीचे करपलेले कान आणि लाडवाचा खाली पडलेला भुगा! “अहो, ते तुकडे आधी संपवा, पाहुण्यांसमोर नीट चकल्या ठेवायला नकोत का?” हे वाक्य ऐकताना जगातल्या कोणत्याही नवऱ्याला कार्ल मार्क्सच्या भांडवलशाही विरोधी सिद्धांताची तीव्रतेने आठवण आल्याशिवाय राहात नाही. सर्वहारा वर्ग म्हणजे कोण? तर दिवाळीत करंजीचे कान खाणारा नवरा!

फराळाचे महाभारत संपते न संपते, तोच कपड्यांची महाभीषण लाट दारावर येऊन धडकते. जगातला कोणताही पुरुष कपडे विकत घेण्यासाठी फार तर वीस मिनिटे खर्च करतो. दुकानात जायचे, दोन शर्ट पाहायचे, एकाचा रंग बरा वाटला की तो अंगावर लावूनही न बघता पॅक करायला सांगायचे आणि बाहेर पडायचे. पण बायकांचे तसे नसते. त्यांच्यासाठी कपडे खरेदी ही एक कला आहे, एक तपश्चर्या आहे, आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे नवऱ्याच्या संयमाची आणि बँक बॅलन्सची घेतलेली ‘अग्निपरीक्षा’ आहे.

दिवाळीच्या आदल्या रविवारी कपड्यांच्या दुकानात प्रवेश करताना नवऱ्याची अवस्था फाशीच्या तक्त्याकडे जाणाऱ्या कैद्यासारखी असते.

दुकानदार मोठ्या उत्साहाने एकेक साडी उलगडून दाखवायला लागतो.

“मॅडम, हा बघा नवा पॅटर्न. याला कांजीवरम-पैठणी-सिल्क-फ्युजन म्हणतात.”

सौ साडीच्या पदराला बोटांनी स्पर्श करतात, जणू काही हिऱ्याची परीक्षा चालली आहे.

“नाही हो, यात जरा वेगळा शेड दाखवा ना. हा रंग जरा डल वाटतोय. जरा असा मोरपिसासारखा, पण थोडासा राखाडी झुकणारा, आणि उन्हात धरल्यावर हलकासा किरमिजी भासणारा रंग हवाय मला!”

दुकानदार बिचारा चक्रावून जातो. तो गोदामातून पन्नास साड्या काढून नवऱ्याच्या समोर थप्पी लावतो. नवरा एका कोपऱ्यातल्या स्टूलवर बसून घड्याळाकडे आणि स्वतःच्या मोबाईलमधील बँक ॲपवरच्या ‘अव्हेलेबल बॅलन्स’कडे आलटून-पालटून पाहत असतो. प्रत्येक साडी उलगडली जाते, तेव्हा त्याच्या हृदयाचा एक ठोका चुकतो. तासाभराने, शेकडो साड्यांचे ढीग उपसल्यानंतर, सौ अत्यंत निरागसपणे म्हणतात, “छे हो, एकही साडी मनासारखी नाहीये. चला, आपण दुसऱ्या दुकानात जाऊ!”

दुकानदाराच्या चेहऱ्यावर जे भाव असतात, तेच भाव नवऱ्याच्याही मनात असतात; फरक एवढाच की दुकानदार मनातल्या मनात शिव्या घालू शकतो, नवऱ्याला तेवढेही स्वातंत्र्य नसते.

दुसऱ्या, तिसऱ्या, चौथ्या दुकानात भटकून शेवटी एक साडी पसंत पडते. साडीची किंमत ऐकून नवऱ्याच्या डोळ्यांसमोर अंधारी येते. त्या किमतीत एखादा छोटा शेतकरी महिनाभराचा संसार चालवू शकला असता! पण इलाज नसतो. कार्ड स्वॅप होते. मशिनमधून निघणारी ती लहानशी पावती म्हणजे नवऱ्याच्या आर्थिक स्वातंत्र्याचे मरणपत्रच असते.

साडी झाली की मग मॅचिंग ब्लाउज, मॅचिंग फॉल-पिको, मॅचिंग बांगड्या, मॅचिंग टिकल्या, मॅचिंग सँडल... जगातल्या प्रत्येक गोष्टीचे ‘मॅचिंग’ शोधण्याच्या या प्रक्रियेत नवऱ्याच्या आयुष्याचे मात्र कसलेच मॅचिंग उरत नाही.

घरी येताना सौ अगदी तृप्त, उल्हसित चेहऱ्याने विचारतात, “अहो, पण तुमच्यासाठी काही घेतलंच नाही आपण? घ्यायचा होता ना एखादा साधा कुर्ता?”

नवरा मनातल्या मनात म्हणतो, ‘आता अंगात फक्त अंतर्वस्त्र शिल्लक राहिलंय, त्यावर कुठला कुर्ता घालू?’ पण तो वरकरणी हसून म्हणतो, “नाही ग, मला कशाला हवाय? मागच्या वर्षीचा तो खादीचा कुर्ता आहे ना, तो अगदी छान आहे अजून. इस्त्री केली की नवा वाटेल!” या त्यागाला भारतीय संस्कृतीत ‘पतीधर्म’ म्हणतात, आणि व्यावहारिक भाषेत ‘नाइलाज’ म्हणतात!

आता येते दिवाळीची मुख्य रात्र.....नरक चतुर्दशीची पहाट!

शास्त्र सांगते की या दिवशी नरकासुराचा वध झाला होता. पण प्रत्येक मध्यमवर्गीय घरात या पहाटे नवऱ्याचा जो वध होतो, त्याचे वर्णन कोणत्याही पुराणात सापडत नाही. पहाटे साडेपाच वाजता, जेव्हा संपूर्ण सृष्टी गाढ झोपेत असते, तेव्हा सौ नवऱ्याच्या अंगावरची चादर ओढून त्याला उठवतात.

“उठा, उठा, दिवाळीची पहाट झाली! आज सूर्योदयापूर्वी अभ्यंगस्नान करायचं असतं.”

नवरा डोळे चोळत बाथरुमच्या दिशेने निघतो, तोच त्याला एका पाटावर बसवले जाते. अंगाला उटणे, तेल आणि सुगंधी द्रव्यांचा असा लेप लावला जातो, जणू काही एखाद्या कुस्तीच्या आखाड्यात त्याला मल्लाशी लढायला पाठवायचे आहे. डोळ्यांत उटणे जाते, नाकात तेलाचा वास भरतो.

सौ पाठीवर इतक्या जोराने उटणे घासतात की नवऱ्याला वाटते, आपल्या मागच्या सात जन्मांची पापे आणि अंगावरची कातडी एकदमच सोलून काढण्याचा हा विचार आहे.

त्यात भर म्हणून सौंचे उद्गार, “बघा, किती टॅन झालाय तुमचा हात! रोज उन्हातून फिरता, जरा स्वतःकडे लक्ष देत जा ना!”

नवऱ्याला मनात वाटते, ‘अगं बाई, हे उन्हाने टॅन झालेलं अंग नाही, हे तुझ्या खरेदीच्या बिलांनी जळालेलं शरीर आहे!’

त्यानंतर गरम पाण्याच्या बादल्या अंगावर उपसल्या जातात. स्नानानंतर अंगात नवीन कपडे (म्हणजे तोच मागच्या वर्षीचा इस्त्री केलेला खादीचा कुर्ता) घालून नवरा दिवाणखान्यात येतो. तिथे सौ पाट मांडून, हातात चांदीचे निरांजन घेऊन ओवाळायला तयार असतात.

हा ओवाळणीचा क्षण म्हणजे नवऱ्याच्या दिवाळखोरीवर मारलेला अधिकृत सरकारी शिक्का असतो!

सौ अत्यंत गोड हसून आरती ओवाळतात. त्या निरांजनाच्या ज्योतीत नवऱ्याला स्वतःचा भविष्यकाळ लख्ख दिसतो. ओवाळणी संपताच सौ एकही शब्द न बोलता निरांजनाचे ताट नवऱ्याच्या अगदी नाकासमोर धरतात. तो ताटात पडलेला खणखणीत रुपयांचा आवाज नवऱ्याच्या काळजाला घरे पाडतो.

पाकिटातून काय काढावे? पाचशेची नोट काढली, तर सौंचे तोंड कडू कारल्यासारखे होते. “इतकीच किंमत आहे का माझी?” असा एक मूक, पण भेदक प्रश्न त्या डोळ्यांतून नवऱ्याच्या दिशेने फेकला जातो. अखेर थरथरत्या हाताने, पुढच्या महिन्यातील दूध, पेपर आणि सोसायटी मेंटेनन्सचा बळी देऊन, एक दोन हजारांची गुलाबी किंवा दोन पाचशेच्या करकरीत नोटा त्या ताटात टाकाव्या लागतात. त्या नोटा पडताच सौंच्या चेहऱ्यावर जो एक विजयी भाव येतो, त्याला जगातल्या कोणत्याही विजेत्याच्या चेहऱ्यावरचा आनंद तोकडा पडेल.

सकाळी नऊ वाजता पाहुण्यांची रीघ सुरू होते.

घरात येणारा प्रत्येक जण म्हणतो, “वाह! वहिनी, काय सुरेख रांगोळी काढलीय दारात!”

सौ नम्रपणे मान झुकवून म्हणतात, “कुठलं हो, वेळच मिळत नाही आजकाल. कशीतरी उरकली!” (हीच रांगोळी काढण्यासाठी आदल्या रात्री नवऱ्याला तीन तास कंदील आणि मोबाईलची बॅटरी धरून उभे राहावे लागले होते, हे जगाला कधीच कळत नाही.)

पाहुणे फराळावर ताव मारतात. चकलीचे कौतुक होते, करंजीची प्रशंसा होते. नवरा एका कोपऱ्यात बसून चहाचे घोट घेत असतो. पाहुण्यांमधला एखादा मित्र नवऱ्याच्या खांद्यावर हात ठेवून हळूच विचारतो, “काय मग, कशी चाललीय दिवाळी?”

नवरा त्याच्या डोळ्यांत पाहतो. त्या दोन मित्रांच्या नजरा जेव्हा एकमेकांना भिडतात, तेव्हा शब्दांची गरज उरत नाही. दोघांच्याही नजरेत एकच मूक आक्रंद असतो.....‘मित्रा, माझंही दिवाळं निघालंय, तुझंही तेच झालंय ना?’ तो एक मौन संवाद असतो, जो जगातला कोणताही शास्त्रज्ञ डिकोड करू शकत नाही.

आणि मग येते ‘पाडवा’.....पती-पत्नीच्या नात्याचा सर्वोच्च सण!

या दिवशी पत्नी पतीला ओवाळते. पुन्हा एकदा तेच ताट, पुन्हा एकदा तेच निरांजन, आणि पुन्हा एकदा नवऱ्याच्या उरल्यासुरल्या पतपेढीवर दरोडा!

“या वेळी पाडव्याला काय गिफ्ट देणार आहात?” हा प्रश्न दिवाळी सुरू झाल्यापासूनच हवेत लटकत असतो.

नवरा लाडात येऊन म्हणतो, “अगं, माझं सगळं आयुष्यच तुला अर्पण केलंय, अजून काय देऊ?”

सौ तात्काळ व्यवहारी भाषेत उत्तर देतात, “ते तत्त्वज्ञान राहू द्या. त्या सर्राफ कट्ट्यावर एक छान मोत्याची नथ बघून ठेवलीये मी. तेवढीच एक छोटीशी भेट!”

‘छोटीशी भेट’ या शब्दाचा अर्थ बायकांच्या डिक्शनरीत किती अथांग असतो, हे फक्त सोनाराच्या दुकानात बिल चुकवताना नवऱ्याला समजते. सोन्याच्या भावाचा आलेख आणि नवऱ्याच्या रक्तदाबाचा आलेख या दोन्ही गोष्टी एकाच वेळी गगनाला भिडतात. नथ गळ्यात किंवा नाकात पडते, आणि नवऱ्याच्या गळ्याभोवती मात्र कर्जाचा आणि ओव्हरड्राफ्टचा फास आणखी आवळला जातो.

भाऊबीज येते, तेव्हा तर नवऱ्याची अवस्था ‘घरचा ना घाटचा’ अशी होते.

सौंचे बंधुराज घरात पदार्पण करतात. त्यांच्या स्वागतासाठी काजू-बदामाचे हलवे, पुरणपोळ्या आणि खास पक्वान्ने झडतात. सौ आपल्या भावाला ओवाळतात. भाऊराया मोठ्या दिमाखात बहिणीच्या हातात एक पाकीट ठेवतात.

त्यानंतर सौ आपल्या भावाचे कौतुक करताना नवऱ्याकडे बघून म्हणतात, “बघा, माझ्या भावाला बहिणीची किती माया आहे! कसा न चुकता दर दिवाळीला अगदी आठवणीने माझ्या आवडीची साडी आणतो.”

नवऱ्याला मनातल्या मनात ओरडून सांगावेसे वाटते, ‘अरे पण गृहस्था, त्या साडीचे पैसे माझ्या खिशातून गेलेत! कारण तुझ्या बहिणीने तुझ्यासाठी जो पाच हजारांचा सूट घेतलाय, तो माझ्याच क्रेडिट कार्डवरून स्वाइप झालाय!’ पण हे सत्य उच्चारण्याची हिंमत जगातल्या कोणत्याही नवऱ्यात नसते. तो फक्त लाळघोटेपणाने हसतो आणि मेहुण्याला म्हणतो, “अहो, घ्या ना, अजून एक चकली घ्या!”

दिवाळीचे चार-पाच दिवस असे वाऱ्यासारखे उडून जातात. पणत्या विझतात, आकाशकंदील हळूहळू वाऱ्याने फाटू लागतो, फटाक्यांचा धूर हवेत विरून जातो. उरतो तो फक्त घराच्या कोपऱ्यात पडलेला कचरा, रिकामे झालेले फराळाचे डबे आणि नवऱ्याचे संपूर्णपणे उद्ध्वस्त झालेले बँक पासबुक!

दिवाळी संपल्याच्या दुसऱ्या दिवशी नवरा जेव्हा शांतपणे दिवाणखान्यात बसतो, तेव्हा सौ चहाचा कप घेऊन येतात. त्या स्वतः नवीन साडी नेसून, अंगावर नवीन दागिने घालून, समाधानाने चमकत असतात.

त्यांच्या चेहऱ्यावरचा तो आनंद पाहून, नवऱ्याच्या मनातली सगळी जळजळ, सगळा संताप आणि सर्व तक्रारी एका क्षणात वितळून जातात. तो विचार करतो, ‘असो! खिसा रिकामा झाला तरी काय बिघडले? घरातली लक्ष्मी जर अशी समाधानाने हसत असेल, तर त्या हसण्यापुढे आपल्या दिवाळखोरीची काय किंमत आहे?’

तो चहाचा घोट घेतो. तितक्यात सौ अत्यंत लाडिक आवाजात म्हणतात, “ऐकलंत का? दिवाळी तर छान झाली. आता पुढच्या महिन्यात तुळशीचं लग्न आहे... आणि माझ्या चुलत बहिणीच्या मुलाचं मुंजसुद्धा आहे! आपण काय आहेर करायचा, आत्ताच ठरवून टाकू या का?”

नवऱ्याच्या हातातला चहाचा कप थरथरतो. नवऱ्याच्या अंगावर पुन्हा एकदा रोमांच उभे राहतात. त्याला जाणीव होते की, दिवाळीचे दिवाळे हे काही तात्पुरते नसते; तो तर हिंदू संस्कृतीतील संसाराचा एक अखंड, अविरत आणि चिरंतन चालणारा यज्ञ आहे, ज्यामध्ये नवऱ्याच्या खिशाची आहुती ही दर महिन्याला कोणत्या ना कोणत्या सणाच्या रूपाने पडतच राहणार आहे!

आणि मग तो शांतपणे स्मितहास्य करतो, कारण शेवटी तो एक ‘भारतीय नवरा’ असतो......ज्याला दिवाळखोरीतही जगण्याचा एक अनामिक, स्वर्गीय आनंद घेण्याची सवय जडलेली असते!

Labels / CategoriesMarathi Humour, Pu La Deshpande Style, Diwali Special, Satire, Lifestyle, Editorial Column

Search DescriptionThe enthusiasm of the wife's purchase and the loss of the husband! P.L. A special Diwali article in Deshpande's crisp, humorous style.

Hashtags#DiwaliHumour #PULaDeshpande #MarathiLekh #DiwaliSatire #MarathiHasya