चित्रपट रसग्रहण व कथा (Movie Review & Narrative) : जंगलाचे रुदन, आदिवासींचे शोषण आणि निसर्गाच्या रक्षणासाठी एका प्रामाणिक वनअधिकाऱ्याचा लढा: 'आक्रोश' (१९८०)
मुंबई, ०३ नोव्हेंबर २०२६ - भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात जेव्हा जेव्हा जंगलांची लूट, निसर्गाच्या कुशीत राहणाऱ्या निष्पाप आदिवासींचे अमानुष शोषण आणि व्यवस्थेच्या क्रूर जाळ्यात अडकलेल्या एका शोषिताचा शब्दांविना घुमणारा मूक आक्रोश पडद्यावर मांडण्याचा विषय निघतो, तेव्हा १९८० मध्ये प्रदर्शित झालेला गोविंद निहलानी दिग्दर्शित 'आक्रोश' (Aakrosh) हा चित्रपट एका अद्वितीय, अस्वस्थ करणाऱ्या आणि ज्वलंत दीपस्तंभासारखा उभा राहतो. प्रख्यात नाटककार विजय तेंडुलकर यांच्या सखोल संशोधनातून आणि भेदक लेखणीतून साकारलेली ही कलाकृती आजच्या 'जागतिक बायोस्फीअर रिझर्व्ह दिनी' निसर्ग आणि मानवाच्या अस्तित्वातील संघर्षाचा सर्वात मोठा वास्तववादी दस्तऐवज ठरते.
१. चित्रपटाचे कथानक (Narrative & Storyline)
चित्रपटाची कथा महाराष्ट्राच्या आणि गुजरातच्या सीमेवरील एका दुर्गम, घनदाट जंगलाच्या परिसरातील एका लहान आदिवासी तालुक्यात घडते. स्थानिक जंगलांचे कंत्राटदार, भ्रष्ट पोलीस, वनअधिकारी आणि राजकारणी एकत्र येऊन आदिवासींचे शोषण करत असतात आणि जंगलातील मौल्यवान लाकूड व संपत्तीची तस्करी करत असतात.
या जंगलात राहणारा एक अत्यंत साधा, गरीब आदिवासी तरुण 'लाहण्या भिल्ल' (ओम पुरी) याच्यावर स्वतःच्या पत्नीच्या—'नागी'च्या (स्मिता पाटील)—खुनाचा खोटा आळ घालून त्याला तुरुंगात डांबले जाते. न्यायालयाकडून लाहण्याला कायदेशीर मदत देण्यासाठी एक तरुण, आदर्शवादी सरकारी वकील 'भास्कर कुलकर्णी' (नसीरुद्दीन शाह) याची नियुक्ती केली जाते.
भास्कर कुलकर्णी तुरुंगात जाऊन लाहण्याला भेटतो. परंतु, लाहण्या एकही शब्द बोलत नाही; तो केवळ शून्यात पाहत शांत बसून राहतो. त्याचे ते मूक, गोठलेले डोळे व्यवस्थेवरील त्याचा संपूर्ण अविश्वास दाखवून देत असतात. भास्कर कुलकर्णी या खुनाचा शोध घेण्यासाठी प्रत्यक्ष जंगलात आणि आदिवासी पाड्यावर जातो.
इथून सुरू होतो कथेचा थरारक आणि विदारक शोध! भास्करला समजते की लाहण्याच्या पत्नीवर त्या तालुक्यातील एका बड्या कंत्राटदाराने आणि अध्यक्षाने (मोहन आगाशे) बलात्कार केला होता, ज्यामुळे तिने विहिरीत उडी मारून आत्महत्या केली होती; आणि हे पाप लपवण्यासाठी पोलिसांनी खुनाचा आळ निष्पाप लाहण्यावर टाकला होता! सरकारी वकील दुसाने (अमरीश पुरी) हा भास्करचा वरिष्ठ मित्र असतो, जो भास्करला सावध करतो—"या दलदलीत जास्त उतरू नकोस, तुझाही जीव जाईल!"
चित्रपटाचा सर्वात अंगावर काटा आणणारा आणि भारतीय सिनेसृष्टीच्या इतिहासातील सर्वात थरारक परमोच्च प्रसंग (Climax) शेवटी येतो. तुरुंगात असताना लाहण्याच्या वृद्ध वडिलांचे निधन होते. पोलीस लाहण्याला हातकड्या घालून स्मशानात वडिलांच्या अंत्यविधीसाठी घेऊन येतात. तिथे त्याची लहान, निरागस बहीण उभी असते. कंत्राटदाराची गिधाडासारखी नजर त्या लहान बहिणीवरही पडल्याचे लाहण्या पाहतो!
आपल्या पश्चात स्वतःच्या बहिणीचीही पत्नीसारखीच विटंबना होईल या भयानक जाणीवेने लाहण्याचे डोके सुन्न होते. तो अचानक लाकूडतोडीची कुऱ्हाड उचलतो आणि एका क्षणात आपल्या स्वतःच्या बहिणीचा गळा छाटतो, जेणेकरून ती त्या लांडग्यांच्या वासनेची शिकार होणार नाही! त्यानंतर तो कुऱ्हाड फेकून आकाशाकडे तोंड करून छाती फाटून जाईल अशी एक महाकाय, अमानुष किंचाळी फोडतो—तोच चित्रपटाचा 'आक्रोश'! ती किंचाळी संपूर्ण जंगलात आणि डोंगरदऱ्यांत प्रतिध्वनित होते आणि प्रेक्षकांचे काळीज अक्षरशः गोठवून टाकते.
२. कलाकारांचा अद्भूत अभिनय (Star Cast & Performances)
ओम पुरी (लाहण्या भिल्ल): संपूर्ण चित्रपटात एकही मोठा संवाद नसताना, केवळ डोळ्यांतील भय, हतबलता आणि शेवटी फोडलेली ती थरारक किंचाळी ओम पुरी यांनी ज्या अलौकिक ताकदीने साकारली, तिने त्यांना भारतीय सिनेसृष्टीतील महान अभिनेत्यांच्या पंक्तीत बसवले. यासाठी त्यांना 'सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्याचा फिल्मफेअर पुरस्कार' मिळाला.
नसीरुद्दीन शाह (भास्कर कुलकर्णी): सत्याचा शोध घेणारा आणि व्यवस्थेच्या क्रूरतेने हतबल झालेला तरुण वकील नसीरुद्दीन शाह यांनी कमालीच्या संवेदनशीलतेने जिवंत केला.
स्मिता पाटील आणि अमरीश पुरी: स्मिता पाटील यांची मूक उपस्थिती आणि अमरीश पुरी यांचा व्यवस्थेशी तडजोड करणारा वकील या कलाकारांनी चित्रपटाला परिपूर्णता दिली.
३. राष्ट्रीय गौरव आणि सन्मान (Awards & Legacy)
या चित्रपटाला २८ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये 'सर्वोत्कृष्ट हिंदी चित्रपटाचा राष्ट्रीय पुरस्कार' मिळाला. तसेच फिल्मफेअर पुरस्कारांमध्ये या चित्रपटाला सर्वोत्कृष्ट चित्रपट, सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक (गोविंद निहलानी), सर्वोत्कृष्ट पटकथा (विजय तेंडुलकर) यांसह तब्बल ६ पुरस्कार मिळाले.
४. चित्रपटाचे सार (Conclusion)
'आक्रोश' हा चित्रपट आपल्याला शिकवतो की निसर्गाचे आणि जंगलाचे रक्षण म्हणजे केवळ झाडे वाचवणे नव्हे, तर जंगलाच्या कुशीत पिढ्यानपिढ्या राहणाऱ्या दुर्बलांच्या मानवी हक्कांचे रक्षण करणे हाच खरा पर्यावरण समतोल आहे!
Labels: Movie Review, Aakrosh 1980, Om Puri, Naseeruddin Shah, Smita Patil, Amrish Puri, Govind Nihalani, Vijay Tendulkar, National Film Award Winner, Biosphere Day Special, Classic Parallel Cinema
Search Description: Comprehensive Marathi review of the 1980 National Award-winning classic masterpiece 'Aakrosh' directed by Govind Nihalani starring Om Puri and Naseeruddin Shah on World Biosphere Reserve Day. Narrative, performances, and IMDb fact-check.
Hashtags: #Aakrosh1980 #OmPuri #NaseeruddinShah #SmitaPatil #GovindNihalani #VijayTendulkar #NationalAwardWinner #ParallelCinema #ClassicCinema #MovieReviewMarathi
Reviewed by ANN news network
on
११/०३/२०२६ ०७:३९:०० AM
Rating:

कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत: