ट्रम्प विरुद्ध पुतिन: युक्रेन युद्धाचे बदलते समीकरण आणि अमेरिकेची कोंडी

 

 जागतिक राजकारणात आणि अर्थकारणात सध्या जी उलथापालथ सुरू आहे, तिने संपूर्ण जगाला अचंबित केले आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी भारतासह चीनवर रशियन तेल खरेदी करण्यावरून निर्बंध लादण्याची आणि शंभर टक्के आयात शुल्क आकारण्याची मोठी घोषणा केली होती. युक्रेन युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर रशियन अर्थव्यवस्थेला खिळखिळे करण्याचे आणि युक्रेनला वाचवण्याचे अमेरिकेचे उद्दिष्ट होते. मात्र, जागतिक बाजारपेठेतील इंधनाचे गणित आणि भू-राजकीय डावपेचांमुळे अमेरिकेला आपल्याच भूमिकेवरून माघार घ्यावी लागली आहे. या संपूर्ण घटनाक्रमाने एक मोठा प्रश्न निर्माण केला आहे की, जागतिक तेल बाजारावर आणि राजकारणावर नेमकी कोणाची पकड मजबूत आहे?

युक्रेन युद्धाला चार वर्षे उलटून गेली आहेत. या युद्धाच्या सुरुवातीपासूनच अमेरिकेसह पाश्चात्य देश रशियन राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्यावर दबाव आणत आहेत. युक्रेनला सतत लष्करी आणि आर्थिक मदत पुरवून रशियाला आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत करण्याचा अमेरिकेचा मनसुबा होता. अमेरिकेच्या दबावाखाली येऊन युरोपीय देशांनी रशियाकडून तेल आणि वायू खरेदी करणे बंद केले होते. अमेरिकेला असे वाटत होते की, भारत आणि चीन यांसारख्या प्रमुख देशांनी रशियन तेल खरेदी करणे थांबवले, तर रशियन अर्थव्यवस्था कोलमडेल आणि पुतिन गुडघ्यावर टेकतील. परंतु, आंतरराष्ट्रीय राजकारणातील सत्तेचे वास्तव वेगळेच निघाले आणि अमेरिकेचा हा डाव उलटा पडला.

या संपूर्ण संघर्षात इंधनाचा मुद्दा केंद्रबिंदू ठरला आहे. जगातील ऊर्जा पुरवठा नियंत्रित करणारे देश आणि त्यांचे भौगोलिक स्थान हा जागतिक अर्थव्यवस्थेचा कणा आहे. रशिया हा जागतिक बाजारातील तेल आणि डिझेलचा एक प्रमुख उत्पादक देश आहे. दुसरीकडे, सौदी अरेबिया, कुवैत, कतार आणि संयुक्त अरब अमिराती यांसारखे 'ओपेक' (OPEC) देश जगातील साठ टक्के तेलाचे नियंत्रण करतात. रशियाने आपल्या भू-राजकीय रणनीतीचा भाग म्हणून अमेरिकेला जेरीस आणण्यासाठी एक मोठा सापळा रचला. अमेरिकेने वेनेजुएलावर ताबा मिळवल्यानंतर आणि इतर देशांवर अनिर्बंध टॅरिफ लादल्यानंतर, पुतिन यांनी मध्यपूर्वेतील संघर्षाचा फायदा घेण्यास सुरुवात केली.

इराणच्या माध्यमातून अमेरिकेवर दबाव वाढवण्यात आला. होर्मुझची खाडी हा जागतिक तेल व्यापारातील अत्यंत संवेदनशील चोक पॉईंट मानला जातो. इराणने या खाडीवर आपले नियंत्रण अधिक मजबूत केले आणि तेलाची वाहतूक बाधित केली. दुसरीकडे, सौदी अरेबियामधून येणाऱ्या तेल पाइपलाइनवर आणि यानबू बंदरावर यमनमधील हुती बंडखोरांनी ड्रोन हल्ले सुरू केले. यामुळे जागतिक बाजारात तेलाचा पुरवठा मोठ्या प्रमाणावर कोलमडला. एका बाजूला ओपेक देशांचे तेल बाहेर पडणे बंद झाले आणि दुसरीकडे रशियाने स्वतःच आपल्या रिफायनरीवर हल्ल्यांचे कारण देत तेलाचे उत्पादन प्रति दिन दीड दशलक्ष बॅरलने कमी केले.

रशियाने घेतलेल्या या आक्रमक निर्णयामुळे जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किंमती प्रति बॅरल शंभर डॉलरच्या पार गेल्या. अमेरिकेमध्ये महागाईने उच्चांक गाठला आणि इंधनाच्या किंमती गगनाला भिडल्या. अमेरिकेत आगामी निवडणुका तोंडावर असताना वाढत्या महागाईमुळे ट्रम्प प्रशासनावर प्रचंड राजकीय दबाव निर्माण झाला. अमेरिकेतील जनतेचा रोष पत्करणे ट्रम्प यांच्यासाठी शक्य नव्हते. त्यामुळे युक्रेनला दिलेली वचने बाजूला सारत ट्रम्प यांना स्वतः पुतिन यांच्याशी संपर्क साधावा लागला. अमेरिकेचे विशेष प्रतिनिधी मॉस्कोमध्ये पाठवून तेलाचा पुरवठा पूर्ववत करण्याची विनंती करावी लागली.

या संपूर्ण घटनाक्रमातून जागतिक स्तरावर एक स्पष्ट संदेश गेला की, ऊर्जेच्या बाबतीत अमेरिका किंवा पाश्चात्य देश रशियावर पूर्णपणे मात करू शकले नाहीत. उलट, व्लादिमीर पुतिन यांनी अत्यंत धोरणीपणाने जागतिक तेल पुरवठ्याची चावी आपल्या हातात ठेवली आणि अमेरिकेला नमवले. यामुळे युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष  झेलेन्स्की आणि युरोपीय देशांमध्ये प्रचंड निराशा आणि संताप दिसून आला. युरोपियन देशांची अर्थव्यवस्था आधीच ऊर्जा संकटामुळे आणि वाढत्या कर्जामुळे कोलमडली आहे. फ्रान्स आणि जर्मनीसारख्या देशांमध्ये नागरिकांचे जीवन विस्कळीत झाले असून, त्यांना इंधनटंचाईचा सामना करावा लागत आहे.

रशियाने भारताला आणि चीनला तेल पुरवठा सुरूच ठेवला, ज्यामुळे भारत आणि चीनच्या अर्थव्यवस्थांना मोठा दिलासा मिळाला. भारताने आपल्या देशांतर्गत बाजारपेठेत तेलाचे दर नियंत्रणात ठेवण्यात यश मिळवले. परंतु, युरोपला मात्र रशियन गॅस आणि तेल मिळणे बंद झाल्यामुळे गंभीर संकटाचा सामना करावा लागला आहे. अमेरिकेच्या दबावाखाली येऊन युरोपियन देशांनी स्वतःची अर्थव्यवस्था संकटात लोटली, आणि शेवटी अमेरिकेलाच रशियासमोर नरमाईची भूमिका घ्यावी लागली.

या संपूर्ण परिस्थितीचे विश्लेषण केले असता हे स्पष्ट होते की, आंतरराष्ट्रीय राजकारणात कोणतीही मैत्री किंवा शत्रू नसते, केवळ राष्ट्रीय स्वार्थ महत्त्वाचा असतो. डोनाल्ड ट्रम्प यांना देशातील वाढती महागाई रोखण्यासाठी आणि राजकारण टिकवण्यासाठी रशियन तेलाची गरज भासली. पुतिन यांनी आपल्या अचूक रणनीतीमुळे हे सिद्ध करून दाखवले की, जागतिक ऊर्जा बाजारावर आणि राजकारणावर खरी पकड कोणाची आहे. हा घटनाक्रम जागतिक सत्तेच्या समीकरणांना पूर्णपणे बदलणारा ठरला आहे आणि यामुळे अमेरिकेच्या वर्चस्वाला मोठा धक्का बसला आहे.

LABELS: Trump vs Putin, Global Oil Game, Russia Ukraine War, Strait of Hormuz, OPEC Oil Crisis, US Foreign Policy, Global Economy, Energy Crisis

SEARCH DESCRIPTION: The Secret of the Oil War Between Trump and Putin. A detailed analysis of how Russia brought down America and established its dominance in the global market.

HASHTAGS: #TrumpVsPutin #GlobalOilGame #RussiaUkraineWar #StraitOfHormuz #OPECOil #EnergyCrisis #USPolitics #WorldNews #MarathiNews #Geopolitics #GlobalEconomy