आंदोलने आणि निदर्शनांचे वार्तांकन करताना पत्रकारांनी पाळावयाची मार्गदर्शक तत्वे जारी

नवी दिल्ली : नवी दिल्ली येथील सूचना भवन स्थित भारतीय प्रेस परिषदेच्या कार्यालयात १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी पार पडलेल्या बैठकीत आंदोलने आणि निदर्शनांचे वार्तांकन करणाऱ्या पत्रकारांसाठी अत्यंत महत्त्वाची मार्गदर्शक तत्त्वे मंजूर करण्यात आली आहेत. देशातील सद्यस्थिती आणि आंदोलनांचे कव्हरेज करताना येणाऱ्या अडचणी लक्षात घेऊन हा निर्णय घेण्यात आला आहे. पत्रकार आपली व्यावसायिक कर्तव्ये प्रभावीपणे पार पाडू शकवेत, माध्यम कर्मचाऱ्यांची सुरक्षा अबाधित राहावी तसेच पत्रकार, प्रसारमाध्यम संस्था आणि कायदा सुव्यवस्था राखणाऱ्या प्राधिकरणांमध्ये उत्तम समन्वय प्रस्थापित व्हावा, या त्रिसूत्रीवर ही नियमावली आधारित आहे.

पत्रकारांनी वार्तांकन करताना स्वतःची ओळख आणि व्यावसायिक आचारसंहिता कशी पाळावी, याबाबत सविस्तर मार्गदर्शक तत्त्वे जारी करण्यात आली आहेत. 

• प्रत्येक माध्यम कर्मचाऱ्याने आपल्या वृत्तसंस्थेने किंवा वृत्तपत्राने जारी केलेले कायदेशीर ओळखपत्र तसेच प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो (PIB) किंवा राज्य शासनाचे मान्याता प्राप्त अधिस्वीकृती कार्ड सोबत बाळगणे अनिवार्य आहे.
•  हे ओळखपत्र इतरांना स्पष्टपणे दिसेल अशा पद्धतीने लावले जावे. विशेषतः गर्दीच्या वेळी किंवा चेंगराचेंगरीची शक्यता असलेल्या ठिकाणी ओळखपत्र अडकवण्यासाठी वापरली जाणारी रिबीन किंवा लॅनयार्ड काळजीपूर्वक सुरक्षित ठेवावी, जेणेकरून कोणत्याही शारीरिक संघर्षात अडथळा निर्माण होणार नाही. 
• पोलिसांसोबत किंवा सुरक्षा रक्षकांसोबत संवाद साधताना शांतपणे स्वतःची पत्रकार म्हणून ओळख पटवून द्यावी. 
• आंदोलनांमध्ये कोणत्याही प्रकारचा पक्षपात न करता, स्वतः निष्पक्ष राहून व्यावसायिकता जोपासण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. आंदोलक किंवा विरोधात उभे राहिलेल्या गटांमध्ये हस्तक्षेप करणे, चिथावणी देणे किंवा निदर्शनांमध्ये सहभाग नोंदवणे यांसारख्या कृत्यांपासून पत्रकारांनी दूर राहावे.
• वार्तांकन करताना सुरक्षेची खबरदारी म्हणून आंदोलनांच्या ठिकाणापासून योग्य आणि सुरक्षित अंतर राखणे अत्यंत आवश्यक आहे. विशेषतः तणाव वाढल्यास किंवा पोलिसांकडून कारवाईची शक्यता असताना पत्रकारांनी स्वतःची सुरक्षितता डोळ्यांसमोर ठेवावी. 
• पोलीस बॅरिकेट्स किंवा सरकारी वाहनांवर स्वतःचे कॅमेरे किंवा रेकॉर्डिंग उपकरणे अशा प्रकारे अडकवू नयेत ज्यामुळे वाहतुकीस किंवा सुरक्षेला बाधा पोहोचेल. 
• गर्दीतून वाट काढताना सावधगिरी बाळगावी आणि परिसरातील धोक्यांचा सतत अंदाज घेत राहावा. अश्रुधूर सुटल्यास गर्दीच्या केंद्रस्थानी न जादा सुरक्षित मार्गाचा अवलंब करून बाहेर पडावे.
• पत्रकारांनी आपल्या सुरक्षेसाठी एक छोटी आपत्कालीन किट सोबत ठेवावी, ज्यामध्ये प्राथमिक उपचाराचे साहित्य, आवश्यक औषधे, पिण्याच्या पाण्याचे भांडे, उच्च प्रथिने असलेले अन्नपदार्थ, टॉर्च, हँड टॉवेल आणि डोळ्यांच्या संरक्षणासाठी गॉगल यांचा समावेश असावा. 
• धोक्याच्या तीव्रतेनुसार हेल्मेट किंवा बॉडी आर्मरसारख्या संरक्षणात्मक साधनांचा वापर करावा. अश्रुधुराचे नळकांडे किंवा स्फोटक वस्तूंकडे कधीही जाऊ नये, कारण ते उष्ण किंवा घातक असू शकतात.
•  वृत्तसंस्थांनी आपल्या प्रतिनिधींशी सातत्याने संपर्कात राहावे आणि स्वतंत्रपणे काम करणाऱ्या (फ्रीलान्स) पत्रकारांनी आपल्या विश्वासू व्यक्तीला आपल्या लोकेशनची माहिती द्यावी.
• वृत्तांकनात अचूकता आणि निष्पक्षता राखणे हा पत्रकारितेचा आत्मा आहे. सत्य पडताळणी केल्याशिवाय केवळ अफवांच्या आधारे कोणतीही बातमी प्रसारित करू नये. 
• पोलीस अधिकारी, आंदोलक आणि सरकारी प्रतिनिधी यांच्याकडील माहितीची समान पातळीवर छाननी करूनच ती लोकांसमोर आणावी. 
• सुरक्षेला बाधा पोहोचेल अशा लाइव्ह लोकेशन किंवा पोलिसांच्या सामरिक हालचाली प्रत्यक्ष प्रसारित करणे टाळावे. 
• लहान मुले, महिला, जखमी व्यक्ती किंवा असुरक्षित नागरिकांचे चित्रिकरण करताना त्यांच्या गोपनीयतेचा आणि सुरक्षेचा पूर्ण सन्मान ठेवावा, जेणेकरून कोणालाही कोणत्याही प्रकारचा त्रास होणार नाही. भारतीय प्रेस परिषदेने जारी केलेल्या या मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करणे सर्व माध्यम कर्मचाऱ्यांसाठी हिताचे ठरणार आहे असे पत्रकरिषदेने म्हटले आहे.

• Labels: Press Council of India, Journalist Guidelines, Protest Coverage, Media Safety, Journalistic Conduct, News Reporting Rules

• Search Description: The Press Council of India has issued comprehensive guidelines for journalists covering protests and demonstrations, focusing on safety, neutrality, and professional conduct.

• Hashtags: #PressCouncilOfIndia #JournalistSafety #ProtestCoverage #MediaEthics #Journalism #NewsUpdates