चित्रपट रसग्रहण व कथा (Movie Review & Narrative) : जुगल हंसराज आणि उर्मिला मातोंडकर यांच्या बालसुलभ अभिनयाने सजलेली भावस्पर्शी जीवनकथा 'मासूम' (१९८३)

• मुंबई, ११ ऑक्टोबर २०२६ - भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात जेव्हा जेव्हा वैवाहिक नात्यातील विश्वासघात, एका निष्पाप मुलाचे भावविश्व आणि आईच्या हृदयातील क्षमाशीलतेचा संघर्ष पडद्यावर मांडण्याचा विषय निघतो, तेव्हा १९८३ मध्ये प्रदर्शित झालेला शेखर कपूर दिग्दर्शित 'मासूम' (Masoom) हा चित्रपट एका अद्वितीय दीपस्तंभासारखा उभा राहतो. एरिक सेगल यांच्या प्रसिद्ध कादंबरीवर आधारित असलेला हा चित्रपट केवळ एक सिनेमा नाही, तर कोणत्याही भडक नाटकाशिवाय नात्यांमधील सूक्ष्म जखमा आणि त्या जखमांवर प्रेमाने फुंकर घालणारी एक अत्यंत हळुवार, काळीज हेलावून टाकणारी अजरामर कलाकृती आहे.

  १. चित्रपटाचे कथानक (Narrative & Storyline)

  चित्रपटाची कथा दिल्लीत राहणारे एक सुशिक्षित आणि सुखी दांपत्य 'डी. के. मल्होत्रा' (नसीरुद्दीन शाह) आणि त्याची पत्नी 'इंद्राणी' ऊर्फ 'इंदू' (शबाना आझमी) यांच्याभोवती फिरते. त्यांना पिंकी आणि मिन्नी नावाच्या दोन गोड लहान मुली असतात. त्यांचा संसार अतिशय आनंदी आणि परिपूर्ण चालू असतो.

  एके दिवशी डी. के. यांच्या आयुष्यात नैनीतालहून एक तार येते, ज्यामुळे त्यांच्या पायाखालची जमीन सरकते. लग्नापूर्वीच्या एका जुन्या, विस्मृतीत गेलेल्या संबंधातून 'राहुल' (जुगल हंसराज) नावाचा नऊ वर्षांचा मुलगा जन्मलेला असतो. राहुलची आई मरण पावलेली असते आणि अनाथ झालेला राहुल आपल्या वडिलांचा शोध घेत असतो. डी. के. आपल्या पत्नीला सत्य सांगण्याची हिंमत गोळा करतो.

  हे सत्य ऐकताच इंदूच्या मनातील संसाराचा डोलारा क्षणात कोसळतो. एका निष्पाप मुलाच्या अस्तित्वामुळे तिच्या मनावर पतीच्या विश्वासघाताची भळभळती जखम होते. राहुलला काही दिवसांसाठी त्यांच्या घरात आणले जाते. राहुल हा अत्यंत निष्पाप, गोड आणि आपल्या वडिलांच्या प्रेमासाठी आसुसलेला मुलगा असतो. दोन्ही बहिणी त्याच्याशी खेळू लागतात; परंतु इंदू मात्र त्याच्याकडे पाहताना स्वतःच्या दुःखाचा आरसा पाहते. ती राहुलला स्वीकारू शकत नाही.

  चित्रपटाचा अत्यंत हृदयद्रावक परमोच्च बिंदू (Climax) तेव्हा येतो, जेव्हा राहुलला बोर्डिंग स्कूलमध्ये पाठवण्याची तयारी केली जाते. रेल्वे स्टेशनवर जात असताना राहुलला नकळत समजते की डी. के. हेच त्याचे खरे वडील आहेत. स्टेशनवर राहुल गाडीत बसण्यापूर्वी इंदूच्या पाया पडतो आणि तिच्या डोळ्यात डोळे घालून निरागसपणे पाहतो. त्या मुलाच्या डोळ्यांतील निष्पापपणा, अनाथपणा आणि स्वतःच्या अस्तित्वाबद्दलची क्षमा पाहून इंदूच्या मनातील सर्व कटुतेचा बर्फ वितळतो. ती धावत जाऊन त्या मुलाला घट्ट कुशीत घेते आणि त्याला घरी परत घेऊन येते. हा शेवट प्रेक्षकांच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहिल्याशिवाय ठेवत नाही.

  २. कलाकारांचा अद्भूत अभिनय (Star Cast & Performances)

  • नसीरुद्दीन शाह (डी. के.): एका अपराधी पित्याची असहाय्यता, पत्नीसमोर झुकलेली मान आणि मुलाबद्दलचे मूक वात्सल्य नसीरुद्दीन शाह यांनी ज्या अलौकिक संयमाने साकारले, तो भारतीय अभिनयाचा सर्वोच्च मापदंड मानला जातो.

  • शबाना आझमी (इंदू): विश्वासघाताने दुखावलेली स्वाभिमानी पत्नी आणि शेवटी मातृत्वाच्या करुणेने जिंकलेली आई शबाना आझमी यांनी अभिनयाच्या परमोच्च शिखरावर नेऊन ठेवली. यासाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला.

  • जुगल हंसराज (राहुल) आणि उर्मिला मातोंडकर (पिंकी): डोळ्यांत निरागसता साठवून जुगल हंसराज यांनी केलेला अभिनय आजही प्रेक्षकांच्या डोळ्यांत पाणी आणतो.

  ३. कर्णमधुर संगीत आणि अजरामर गीते (Music, Lyrics & Singers)

  चित्रपटाला आर. डी. बर्मन (पंचमदा) यांनी दिलेले संगीत आणि गुलजार यांनी लिहिलेली गीते आजही भारतीय संगीतातील सुवर्ण पाने मानली जातात: १. "तुझसे नाराज नहीं जिंदगी हैरान हूँ मैं..." - (गायक: अनूप घोषाल / गायिका: लता मंगेशकर) : मानवी अस्तित्वाची आणि दुःखाची अमर गझल. २. "दो नैना और एक कहानी..." - (गायिका: आरती मुखर्जी) : वात्सल्याची गोड अंगाई (या गाण्यासाठी आरती मुखर्जी यांना सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेचा फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला). ३. "लकडी की काठी, काठी पे घोडा..." - (गायक: वनिता मिश्रा, गुरप्रीत कौर, गौरी बापट) : भारतातील प्रत्येक बालपणावर कोरलेले अजरामर बालगीत.

  ४. चित्रपटाचे सार (Conclusion)

  'मासूम' हा चित्रपट आपल्याला शिकवतो की मोठ्यांच्या चुकांची शिक्षा निष्पाप मुलांना भोगावी लागू नये; संसारातील सर्वात मोठी ताकद ही चुका शोधण्यात नसून प्रेमाने आणि करुणेने त्यांना पोटात सामावून घेण्यात असते!

• • Labels: Movie Review, Masoom 1983, Naseeruddin Shah, Shabana Azmi, Jugal Hansraj, Shekhar Kapur, RD Burman, Gulzar, Classic Bollywood

  • Search Description: Comprehensive Marathi review of the 1983 classic Bollywood masterpiece 'Masoom' directed by Shekhar Kapur. Narrative, unforgettable music, and IMDb fact-check.

  • Hashtags: #Masoom1983 #NaseeruddinShah #ShabanaAzmi #ShekharKapur #RDBurman #Gulzar #TujhseNaraazNahiZindagi #ClassicCinema #MovieReviewMarathi