अरुणाचलप्रदेश सीमेवर चिनी सैन्याच्या हालचालींवर व तणावावर नजर ठेवण्यासाठी भारत-तिबेट सीमा पोलिसांच्या प्रत्येक बटालियनमध्ये 'शौर्य कमांडो'

नवी दिल्ली:  भारत आणि चीन दरम्यानची वास्तविक नियंत्रण रेषा (LAC) व विशेषतः पूर्वोत्तर राज्यातील अरुणाचल प्रदेशच्या सीमावर्ती भागांत गेल्या काही दिवसांपासून चिनी सैन्यासोबत (पीपल्स लिबरेशन आर्मी) सुरू असलेली तणावाची परिस्थिती पुन्हा एकदा ऐरणीवर आली आहे. पूर्व लद्दाखपासून अरुणाचल प्रदेशपर्यंतच्या सीमाभागात चीनच्या कुरापती सुरू असल्याच्या चर्चा असतानाच, देशाच्या सीमा सुरक्षेबाबत एक अत्यंत दिलासादायक आणि अभिमानास्पद माहिती समोर आली आहे. भारत-तिबेट सीमा पोलिसांचे (ITBP) महानिदेशक शत्रुजीतसिंह कपूर यांनी देशाच्या सीमा सुरक्षा व्यवस्थेबाबत अत्यंत महत्त्वपूर्ण खुलासे केले आहेत. सीमासुरक्षेला अधिक बळकट करण्यासाठी आणि चिनी सैन्याच्या कोणत्याही आगळीकीला जशास तसे प्रत्युत्तर देण्यासाठी प्रत्येक बटालियनमध्ये 'शौर्य कमांडो' (Shaurya Commandos) यांची विशेष नियुक्ती सुरू करण्यात आली आहे. राजस्थानमधील अलवर येथील भारत-तिबेट सीमा पोलिसांच्या बेसकॅम्पवर जवानांना संबोधित करताना त्यांनी या नव्या आणि आक्रमक धोरणाची सविस्तर माहिती दिली.

आधुनिक युद्धाचे स्वरूप आणि आव्हाने बदलत असून, केवळ पारंपरिक शस्त्रांच्या जोरावर मोठ्या शत्रूचा सामना करणे आता पुरेसे ठरत नाही, यावर भर देत कपूर यांनी स्पष्ट केले की, चीनसारख्या तांत्रिकदृष्ट्या प्रगत आणि आक्रमक शेजाऱ्याचा मुकाबला करण्यासाठी दलाला अधिक वेगवान, चाणाक्ष आणि तंत्रज्ञानात निपुण बनवले जात आहे. चीनच्या सीमेला लागून असलेल्या ३,४८८ किलोमीटर लांबीच्या दुर्गम आणि डोंगराळ सीमाभागात तैनात असलेल्या प्रत्येक बॉर्डर बटालियनकडे आता स्वतःचे खास 'शौर्य कमांडो' असणार आहेत. हे कमांडो उच्च पर्वतीय युद्धकला (High-Altitude Warfare) आणि दुर्गम भागातील प्रत्यक्ष लढाऊ कौशल्यांमध्ये अत्यंत निपुण आहेत, जे कोणत्याही आणीबाणीच्या प्रसंगी काही मिनिटांतच शत्रूला धूळ चारण्यास सक्षम आहेत. सीमेवर मानवी कौशल्यासोबतच तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर करण्यासाठी सर्व सीमावर्ती बटालियनमध्ये स्वतंत्र 'ड्रोन प्लॅटून'चे गठन करण्यात आले असून, २४ तास आकाशातून लक्ष ठेवण्याची व्यवस्था करण्यात आली आहे.

या सर्व सुरक्षा उपायांसाठी आणि आधुनिकीकरणासाठी केंद्र सरकारने तिजोरी खुली केली असून, भारत-तिबेट सीमा पोलिसांना ४०० कोटी रुपयांचा विशेष निधी उपलब्ध करून देण्यात आला आहे. या निधीपैकी सुमारे ७० टक्के रक्कम (अंदाजे २८० कोटी रुपये) केवळ ड्रोन तंत्रज्ञान आणि मानवरहित हवाई प्रणाली विकसित करण्यासाठी खर्च केली जात आहे. याशिवाय, केंद्रीय गृह मंत्रालयाने भारत-तिबेट सीमा पोलिसांसाठी तब्बल ४,००० कोटी रुपयांच्या एका मोठ्या आधुनिकीकरण योजनेला मंजुरी दिली आहे. या योजनेअंतर्गत विशेषतः ड्रोन आणि अँटी-ड्रोन सिस्टीम खरेदी करण्यावर भर दिला जात आहे, जेणेकरून सीमेवर होणाऱ्या ड्रोन हालचाली किंवा कुरापती हवेतच निष्प्रभ करता येतील. जून २०२० मध्ये पूर्व लद्दाखमधील गलवान घाटीत भारतीय आणि चिनी सैनिकांमध्ये झालेल्या हिंसक झटक्यातून मोठा बोध घेत, जवानांसाठी विशेष ‘स्ट्राइक कोर्स’ सुरू करण्यात आला आहे. याद्वारे हातात शस्त्र नसताना वा विषम परिस्थितीत शत्रूचा सामना कसा करावा, याचे कठोर प्रशिक्षण दिले जात असून, २०२७ च्या अखेरपर्यंत दलातील प्रत्येक जवान या कोर्समध्ये पारंगत करण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे.

सीमेवरील भौगोलिक आणि हवामानाची आव्हाने लक्षात घेऊन पायाभूत सुविधांमध्येही आमूलाग्र बदल करण्यात आले आहेत. उंचावरील भागात होणारी प्रचंड बर्फवृष्टी आणि उणे ३० ते ४० अंश सेल्सिअस तापमानात जवानांचे रक्षण करण्यासाठी जमिनीखाली सुरक्षित 'अंडरग्राउंड बंकर' तयार करण्यात येत आहेत, जेणेकरून शत्रूच्या तोफखान्याच्या माऱ्यापासून संरक्षण मिळून तिथूनच प्रभावी प्रतिहल्ला करता येईल. याशिवाय, तीव्र थंडीत जवानांना गरम पाण्याची सोय व्हावी यासाठी सोलर वॉटर हीटर, वीज पुरवठा अखंडित राखण्यासाठी उच्च क्षमतांचे जनरेटर आणि उणे तापमानामध्ये वाहने व शस्त्रास्त्रांचे इंजन गोठू नये म्हणून विशेष 'कोल्ड-स्टार्ट किट' पुरवल्या गेल्या आहेत. १४,००० ते १९,००० फुटांपेक्षा अधिक उंचीवर ऑक्सिजनची कमतरता असतानाही देशरक्षणासाठी अहोरात्र पहारा देणारे हे जवान आज जगातील सर्वोत्तम माउंटेन फायटिंग फोर्स म्हणून उदयाला आले आहेत.

दुसऱ्या बाजूला, सीमा सुरक्षेच्या या लष्करी तयारीवरून देशांतर्गत राजकारण देखील चांगलेच तापले आहे. काँग्रेस पक्षाचे वरिष्ठ नेते आणि खासदार जयराम रमेश यांनी केंद्र सरकारवर थेट हल्लाबोल करत गंभीर आरोप केले आहेत. लद्दाखप्रमाणेच अरुणाचल प्रदेशातही भारतीय सैन्याचे अनेक पारंपरिक पेट्रोलिंग पॉइंट्स संपल्याचा दावा त्यांनी केला आहे. तसेच चीनकडून अरुणाचल प्रदेशमधील विविध भागांचे नामांतरण करण्याचे प्रयत्न सुरू असल्यावर आणि सीमेच्या नजीक  महाकाय धरण बांधले जात असल्यावर केंद्र सरकारने मौन बाळगल्याचा आरोप त्यांनी केला. संसदेत या विषयावर सविस्तर चर्चा घडवून आणली जावी, अशी मागणीही विरोधी पक्षांकडून सातत्याने केली जात आहे. असे असले तरी, जमिनी वास्तवाचा विचार करता १९६२ चे काय किंवा आजचे काय, भारताचे सैन्य आणि विशेषतः भारत-तिबेट सीमा पोलीस दल कोणत्याही आक्रमक आव्हानाचा सामना करण्यासाठी पूर्णपणे सज्ज आणि समर्थ असल्याचे यावरून स्पष्ट होते.

• Labels: ITBP, Shaurya Commandos, Arunachal Pradesh Border, India China Standoff, LAC Security, Shrutjit Singh Kapoor, Indian Defense, Modernization Plan

• Search Description: Read the detailed news report on ITBP deploying Shaurya Commandos along the Arunachal Pradesh border to counter Chinese aggression, backed by a 4000 crore modernization plan and new combat strategies.

• Hashtags: #ITBP #ShauryaCommandos #IndiaChinaBorder #ArunachalPradesh #LAC #IndianArmy #DefenseNews #NationalSecurity