चित्रपट रसग्रहण व कथा (Movie Review & Narrative) : कलेचा ध्यास, तमाशा संस्कृती आणि एका कलावंताचा अमर आत्मसंघर्ष: 'नटरंग' (२०१०)

• 
  
  

•  मुंबई, ८ सप्टेंबर २०२६ - मराठी चित्रपटसृष्टीच्या नव्या शतकातील वाटचालीत ज्या एका चित्रपटाने ग्रामीण तमाशा संस्कृती, एका कलावंताची टोकाची निष्ठा आणि समाजाच्या क्रूर मानसिकतेचा पर्दाफाश करून संपूर्ण महाराष्ट्राला अंतर्मुख केले, तो चित्रपट म्हणजे २०१० मध्ये प्रदर्शित झालेला रवी जाधव दिग्दर्शित 'नटरंग' (Natarang)! ज्येष्ठ साहित्यिक डॉ. आनंद यादव यांच्या याच नावाच्या प्रसिद्ध कादंबरीवर आधारित असलेला हा चित्रपट केवळ एक संगीतप्रधान कलाकृती नाही, तर कलेच्या वेडापायी स्वतःचे सर्वस्व, स्वाभिमान आणि पुरुषत्व पणाला लावणाऱ्या एका अभागी कलाकाराची धगधगती जीवनगाथा आहे.

  १. चित्रपटाचे कथानक (Narrative & Storyline)

  चित्रपटाची कथा कोल्हापूर भागातील एका खेड्यात राहणाऱ्या 'गुणा कागलकर' (अतुल कुलकर्णी) या एका बलदंड, पहिलवानी शरीरयष्टीच्या आणि शेतात काम करणाऱ्या शेतमजुराभोवती फिरते. गुणा हा शरीराने पैलवान असला तरी त्याचे मन कलेने, नाटकाने आणि शाहिरीने झपाटलेले असते. गावात लोककलेची नवी लाट आणण्यासाठी तो स्वतःचा तमाशाचा फड सुरू करण्याचे स्वप्न पाहतो.

  आपल्या मित्रांच्या साथीने तो तमाशाचा फड उभा करतो. त्याला 'नयना कोल्हापूरकरीण' (सोनाली कुलकर्णी) ही सुंदर नर्तकी साथीला मिळते. परंतु, तमाशाच्या नाटकासाठी (वगनाट्य) एक अत्यंत महत्त्वाचे पात्र आवश्यक असते—ते म्हणजे 'नाच्या' (स्त्रीसुलभ हावभाव करणारा पुरुष पात्र)! अनेक शोध घेऊनही कोणीही नाच्याची भूमिका करायला तयार होत नाही. शेवटी आपल्या स्वप्नाचा तमाशा बंद पडू नये म्हणून, स्वतःच्या भरदार छातीचा आणि दांडग्या पिळदार शरीरयष्टीचा गुणा स्वतःच 'नाच्या'ची भूमिका करण्याचे ठरवतो.

  गुणा स्त्रीसुलभ देहबोली आणि हावभाव शिकतो. त्याचा नाच्या रंगभूमीवर प्रचंड यशस्वी होतो आणि तमाशाला अफाट लोकप्रियता मिळते. परंतु, या यशाची त्याला अत्यंत भीषण आणि क्रूर किंमत चुकवावी लागते. त्याचा स्वतःचा समाज, गावकरी आणि शेवटी स्वतःचे कुटुंबही त्याला 'हिजडा' म्हणून नाकारते. त्याची पत्नी त्याला सोडून जाते. समाजकंटक त्याच्यावर शारीरिक आणि मानसिक अत्याचार करतात. तरीही, कलेची ज्योत मनात तेवत ठेवून, शेवटी संपूर्ण समाजाच्या विरोधाला पुरून उरत गुणा पुन्हा रंगमंचावर उभा राहतो आणि कलेचा सर्वोच्च सन्मान मिळवतो.

  २. कलाकारांचा अद्भूत अभिनय (Star Cast & Performances)

  • अतुल कुलकर्णी (गुणा कागलकर): एका पिळदार पैलवानापासून ते अंगात लास्य उतरवणाऱ्या नाच्यापर्यंतचा अविश्वसनीय शारीरिक आणि मानसिक बदल अतुल कुलकर्णी यांनी ज्या पराकोटीच्या समर्पणाने केला, त्याला भारतीय सिनेमात तोड नाही.

  • सोनाली कुलकर्णी (नयना कोल्हापूरकरीण): आपल्या नृत्यातील नजाकत, लावण्य आणि अभिनयाने सोनालीने 'अप्सरा' हे नाव खऱ्या अर्थाने सार्थ केले.

  • सहकलाकार: किशोर कदम (पांडूबा), विभावरी देशपांडे (गुणाची पत्नी) आणि प्रिया बेर्डे यांनी आपापल्या भूमिकांतून ग्रामीण वातावरणाला कमालीचा जिवंतपणा मिळवून दिला.

  ३. कर्णमधुर संगीत आणि अजरामर गीते (Music, Lyrics & Singers)

  चित्रपटाला अजय-अतुल या महान संगीतकार बंधूंनी दिलेले संगीत हा मराठी संगीतातील सुवर्णकाळ मानला जातो. गुरू ठाकूर यांनी लिहिलेली गीते आजही प्रत्येकाच्या ओठांवर आहेत: १. "अप्सरा आली, इंद्रपुरीतून खाली..." - (गायिका: बेला शेंडे) : लावणीच्या इतिहासातील सर्वात लोकप्रिय आणि अजरामर गाणे. २. "नटरंग उभा, नटरंग उभा..." - (गायक: अजय गोगावले) : कलेची आर्त साद घालणारे अंगावर शहारे आणणारे शीर्षकगीत. ३. "खेळ मांडला..." - (गायक: अजय गोगावले) : नियतीपुढे हतबल झालेल्या माणसाचे काळीज चिरून टाकणारे अमर गीत.

  ४. राष्ट्रीय पुरस्कार आणि सन्मान (Awards & Legacy)

  या चित्रपटाला ५७ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये 'अप्सरा आली' या गाण्यासाठी बेला शेंडे यांना सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. तसेच दिग्दर्शक रवी जाधव यांना अनेक प्रतिष्ठित पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले.

  ५. चित्रपटाचे सार (Conclusion)

  'नटरंग' हा चित्रपट आपल्याला शिकवतो की समाजाने लादलेल्या पुरुषी किंवा स्त्रीसुलभ चौकटींपेक्षा माणसाची कला आणि त्याची निष्ठा कितीतरी पटीने विशाल असते; कलेच्या वेड्यापुढे जगाची सर्व बंधने खुजी ठरतात!

• • Labels: Movie Review, Natarang 2010, Atul Kulkarni, Ravi Jadhav, Ajay Atul, Sonalee Kulkarni, Classic Marathi Cinema, National Award Winner

  • Search Description: Comprehensive Marathi review of the 2010 landmark classic Marathi movie 'Natarang' directed by Ravi Jadhav. Narrative, music, cast performance, and IMDb fact-check.

  • Hashtags: #Natarang2010 #AtulKulkarni #RaviJadhav #AjayAtul #ApsaraAali #KhelMandla #MarathiCinema #ClassicMovieReview