आरोग्य लेख (Health Tips) : मान्सूनमध्ये अचानक उद्भवणारा 'गुडघेदुखी आणि ऑस्टिओआर्थरायटिस' (Knee Osteoarthritis): कारणे आणि ५ सोपे उपाय!

 

•  नागपूर, १२ सप्टेंबर २०२६ - पावसाळ्याच्या दिवसांत हवेतील अति-गारवा आणि आद्रता वाढल्यामुळे वातावरणाचा दाब (Barometric Pressure) कमी होतो. याचा थेट परिणाम मानवी सांध्यांमधील ऊतींवर (Tissues) होतो आणि त्या प्रसरण पावतात. वयाच्या चाळिशीनंतर गुडघ्याच्या सांध्यातील कुर्च्यांची (Cartilage) झीज झाल्यामुळे आणि सांध्यांचे नैसर्गिक वंगण (Synovial Fluid) सुकल्यामुळे दोन हाडे एकमेकांवर घासली जातात. पावसाळ्यात गारव्यामुळे ही झीज अधिक तीव्र वेदना देऊ लागते. या समस्येला वैद्यकीय भाषेत 'ऑस्टिओआर्थरायटिस' (Knee Osteoarthritis) किंवा आयुर्वेदात 'जानुसंधिवात' (Janu Sandhivata) म्हटले जाते.

  गुडघेदुखीचा त्रास सुरू झाला की जमिनीवर बसणे, मांडी घालणे, पायऱ्या चढणे-उतरणे आणि सकाळी उठून चालणे अत्यंत वेदनादायी होऊन बसते.

  गुडघेदुखी आणि सांध्यांच्या झिजेची मुख्य लक्षणे: १. गुडघा वाकवताना किंवा सरळ करताना 'कट-कट' असा हाडे घासल्याचा आवाज (Crepitus) येणे. २. गुडघ्यावर हलकी सूज येणे आणि सांध्याला स्पर्श करताच वेदना जाणवणे. ३. पायऱ्या चढताना किंवा जास्त वेळ उभे राहिल्यास गुडघ्यात तीव्र कळ मारणे. ४. सकाळी झोपेतून उठल्यावर गुडघे कडक आखडलेले असणे आणि हालचाल करताना त्रास होणे.

  गुडघेदुखीवर मात करण्यासाठी ५ आयुर्वेदिक व सोपे घरगुती नियम: १. मेथी दाणे आणि सुंठ पावडरचे सेवन: १ चमचा मेथी दाणे रात्री अर्धा कप पाण्यात भिजत ठेवावेत. सकाळी ते दाणे चावून खावेत आणि ते पाणी कोमट करून त्यात पाव चमचा सुंठ पावडर टाकून प्यावे. मेथीमधील नैसर्गिक घटक सांध्यांमधील दाह कमी करतात. २. दशमूल किंवा एरंडेल तेलाने हलकी मालिश: एरंडेल तेल (Castor Oil) किंवा दशमूल तेल कोमट करून गुडघ्याभोवती गोलाकार दिशेने हलक्या हाताने मालिश करावी. (टीप: गुडघ्यावर कधीही जास्त जोराने दाब देऊ नये). त्यानंतर गरम पाण्याच्या पिशवीने १० मिनिटे शेक द्यावा. ३. हळदीचे औषधी दूध (Golden Milk): रात्री झोपण्यापूर्वी १ कप गरम दुधात अर्धा चमचा शुद्ध हळद आणि चिमूटभर काळी मिरी पूड टाकून प्यावे. हळदीमधील 'कर्क्युमिन' हाडांमधील दाह आणि सूज वेगाने कमी करतो. ४. जमिनीवर खाली मांडी घालून बसणे टाळा: गुडघेदुखीचा त्रास असताना खाली जमिनीवर बसणे किंवा भारतीय पद्धतीचे शौचालय वापरणे टाळावे. नेहमी खुर्चीवर बसावे आणि वेस्टर्न टॉयलेटचा वापर करावा. ५. गुडघ्याचे हलके स्नायू व्यायाम (Quadriceps Strengthening): खुर्चीवर बसून पाय सरळ हवेत उचलून ५ सेकंद रोखून धरावा आणि सावकाश खाली आणावा. असे दिवसातून १०-१० वेळा केल्याने गुडघ्याला आधार देणारे स्नायू मजबूत होतात.

• 
  

  • Labels: Health Tips, Knee Pain Relief, Osteoarthritis Monsoon, Janu Sandhivata, Joint Care Ayurveda, Fenugreek Remedies

  • Search Description: Comprehensive Marathi health guide on managing knee joint pain, cartilage stiffness, and osteoarthritis during monsoon using fenugreek, turmeric milk, and gentle exercises.

  • Hashtags: #HealthTips #KneePainRelief #Osteoarthritis #JointHealth #MonsoonHealth #MarathiHealth #AyurvedicRemedies #Fenugreek