चित्रपट रसग्रहण व कथा (Movie Review & Narrative) : भारतीय चित्रपटसृष्टीची जन्मकथा, ध्येयवेडेपण आणि एका अवलियाची जिद्द: 'हरिश्चंद्राची फॅक्टरी' (२००९)

• 
  
  मुंबई, ६ सप्टेंबर २०२६ - मराठी चित्रपटसृष्टीने जागतिक पटलावर आपला झेंडा ज्या कलाकृतींच्या बळावर फडकवला, त्यात २००९ मध्ये प्रदर्शित झालेला परेश मोकाशी दिग्दर्शित 'हरिश्चंद्राची फॅक्टरी' (Harishchandrachi Factory) हा चित्रपट एका सुवर्ण शिखरावर विराजमान आहे. हा केवळ एक ऐतिहासिक चरित्रात्मक चित्रपट नाही, तर भारतीय चित्रपटसृष्टीचे जनक धुंडिराज गोविंद फाळके उर्फ 'दादासाहेब फाळके' यांच्या अद्भूत ध्येयवेडेपणाची, कौटुंबिक त्यागाची आणि एका अथांग स्वप्नाच्या पूर्ततेची अत्यंत मिश्कील, सकारात्मक आणि रंजक गाथा आहे.

• १. चित्रपटाचे कथानक (Narrative & Storyline)

  चित्रपटाची कथा १९११ च्या मुंबईत सुरू होते. दादासाहेब फाळके (नंदू माधव) हे एक अत्यंत चतुर, कल्पक आणि विविध कलांमध्ये पारंगत असलेले गृहस्थ असतात. एके दिवशी ते मुंबईतील एका तंबूमध्ये 'द लाईफ ऑफ क्राईस्ट' हा परदेशी मूकपट पाहतात, आणि त्या क्षणी त्यांच्या डोक्यात एक विलक्षण वेड संचारते—"आपल्या पुराणातील राम आणि कृष्ण आपल्याला पडद्यावर जिवंत का दाखवता येणार नाहीत?"

  चित्रपट बनवण्याचे कोणतेही तंत्रज्ञान, कॅमेरे किंवा साधनसामग्री भारतात उपलब्ध नसताना दादासाहेब सर्व विरोध झुगारून लंडनला जाण्याचा निर्णय घेतात. घरात पत्नी सरस्वतीबाई (विभावरी देशपांडे) यांचे दागिने विकून ते लंडनला जाऊन कॅमेरा आणि तंत्रज्ञान शिकून भारतात परततात.

  भारतात आल्यावर खरी कसोटी सुरू होते. त्या काळात चित्रपटात काम करणे हे अत्यंत हीन दर्जाचे मानले जायचे. हरिश्चंद्राच्या पत्नीच्या भूमिकेसाठी एकही स्त्री तयार होत नाही, शेवटी एका हॉटेलमध्ये आचारी म्हणून काम करणाऱ्या 'साळुंके' नावाच्या पुरुषाला स्त्रीची वेशभूषा करून तारामतीची भूमिका दिली जाते! संपूर्ण कुटुंब, मुले आणि मित्र एकत्र येऊन चित्रपट निर्मितीच्या या महायज्ञात स्वतःला झोकून देतात. ऊन, वारा, पावसाची पर्वा न करता, दादासाहेब अंधत्वाचा धोका पत्करून १९१३ मध्ये भारताचा पहिला पूर्ण लांबीचा मूकपट 'राजा हरिश्चंद्र' तयार करतात. जेव्हा हा चित्रपट मुंबईच्या कोरोनेशन थिएटरमध्ये प्रदर्शित होतो आणि प्रेक्षक पडद्यावरील हालचाली पाहून थक्क होतात, तेव्हा भारतीय चित्रपटसृष्टीचा नवा इतिहास जन्माला येतो.

  २. कलाकारांचा अद्भूत अभिनय (Star Cast & Performances)

  • नंदू माधव (दादासाहेब फाळके): डोळ्यांतील ध्येयाची चमक, चेहऱ्यावरील बालसुलभ उत्साह आणि संकटातही न डगमगणारे हसू नंदू माधव यांनी इतके अप्रतिम साकारले की दादासाहेब फाळके प्रत्यक्ष पडद्यावर अवतरल्याचा भास होतो.

  • विभावरी देशपांडे (सरस्वतीबाई फाळके): पतीच्या प्रत्येक वेडेपणात पाठीशी खंबीरपणे उभी राहणारी, चित्रपटाची रिळे धुण्यापासून ते संपूर्ण युनिटचा स्वयंपाक करणाऱ्या आदर्श सहचारिणीची भूमिका विभावरी देशपांडे यांनी अत्यंत ताकदीने वठवली.

  • सहकलाकार: भालचंद्र कदम, संदीप पाठक आणि इतर कलाकारांनी चित्रपटातील हलकाफुलका विनोद आणि तत्कालीन वातावरण जिवंत केले.

  ३. राष्ट्रीय सुवर्णकमळ आणि ऑस्करचा सन्मान (Awards & Legacy)

  या चित्रपटाला ५६ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये 'सर्वोत्कृष्ट मराठी चित्रपटाचा राष्ट्रीय पुरस्कार' मिळाला. तसेच ८२ व्या ऑस्कर पुरस्कारांसाठी (Academy Awards) 'सर्वोत्कृष्ट परदेशी भाषा चित्रपट' विभागात भारताची अधिकृत प्रवेशिका (India's Official Entry to the Oscars) म्हणून या चित्रपटाची एकमुखाने निवड करण्यात आली होती.

  ४. चित्रपटाचे सार (Conclusion)

  'हरिश्चंद्राची फॅक्टरी' हा चित्रपट आपल्याला शिकवतो की जर तुमच्या स्वप्नात सत्यता असेल आणि मनात प्रामाणिक जिद्द असेल, तर शून्यातूनही विश्व निर्माण करता येते आणि जगाचा इतिहास बदलता येतो!

• • Labels: Movie Review, Harishchandrachi Factory 2009, Paresh Mokashi, Nandu Madhav, Dadasaheb Phalke, Vibhavari Deshpande, Classic Marathi Cinema, Oscar Entry India

  • Search Description: Comprehensive Marathi review of the 2009 historic award-winning classic Marathi movie 'Harishchandrachi Factory' directed by Paresh Mokashi. Narrative, cast performances, Oscar journey, and IMDb fact-check.

  • Hashtags: #HarishchandrachiFactory #DadasahebPhalke #PareshMokashi #NanduMadhav #MarathiCinema #OscarEntry #ClassicMovieReview