“चित्रपटातून विचार मांडला, मैदानावर बदल घडवला; तरीही सरकारी प्रतिसादाची प्रतीक्षा का?”; ‘अवकारिका’च्या निर्मात्याची व्यथा

पिंपरी चिंचवड: सार्वजनिक ठिकाणी कचरा साफ करण्यासाठी हजारो हात आणि यंत्रणा काम करत असतात; परंतु कचरा टाकणाऱ्या माणसाची मानसिकता बदलण्यासाठी आपण काय करतो, या साध्या प्रश्नातून आकाराला आलेल्या 'अवकारिका' या मराठी व हिंदी चित्रपटाच्या निर्मात्यांनी प्रशासकीय अनास्थेबद्दल तीव्र खंत व्यक्त केली आहे. चित्रपटातून स्वच्छतेचा विचार मांडण्यासोबतच पिंपरी चिंचवडमधील डॉ. हेडगेवार मैदानावर सलग १० महिने काम करून ते ९९ टक्के स्वच्छ ठेवून दाखवले, तरीही केंद्रीय स्वच्छ भारत मिशन आणि संबंधित विभागांकडून अपेक्षित ठोस सहकार्य किंवा संवाद होत नसल्याची व्यथा 'अवकारिका'चे निर्माते, लेखक व दिग्दर्शक सीए अरविंद भोसले यांनी मांडली आहे.

पाच मिनिटांच्या लघुपटापासून पूर्ण लांबीच्या चित्रपटापर्यंतचा प्रवास

नद्या, समुद्रकिनारे, पर्यटनस्थळे, रस्ते आणि नाल्यांच्या आजूबाजूला पडलेला कचरा आपण रोज पाहतो. सफाई कर्मचारी आणि स्वयंसेवक तो साफ करतात; मात्र काही वेळातच तेथे पुन्हा कचरा पडतो. यावर कायमस्वरूपी उपाय म्हणजे लोकांच्या सवयी आणि विचार बदलणे, याच विचारातून सुरुवातीला ५ मिनिटांच्या लघुपटाची कल्पना सुचली. पुढे हा विषय अधिक विस्तारत गेला आणि 'रेडबड मोशन पिक्चर'च्या बॅनरखाली 'अवकारिका' हा पूर्ण लांबीचा व्यावसायिक चित्रपट तयार झाला.

मोठ्या बॅनरचे पाठबळ किंवा अफाट आर्थिक साधनसंपत्ती नसताना केवळ विषयावरील विश्वासापोटी काही सहकाऱ्यांच्या मदतीने हा चित्रपट पूर्ण झाला. चित्रपटातील संगीताने आणि विशेषतः प्रसिद्ध गायक कैलास खेर यांच्या आवाजातील गाण्याने प्रेक्षकांची मने जिंकली. भारतात स्वच्छता करणाऱ्या जपानी नागरिकांच्या व्हिडिओमध्ये तसेच समाजमाध्यमांवरील शेकडो रील्समध्ये हे गाणे वापरले गेले.

मोशी कचरा डेपोत खडतर चित्रीकरण आणि प्रेक्षकांची पसंती

विषयाचे वास्तव आणि सफाई कर्मचाऱ्यांच्या जगण्यातील संघर्ष पडद्यावर प्रामाणिकपणे यावा, यासाठी कोणत्याही कृत्रिम सेटऐवजी पिंपरी चिंचवड येथील मोशी कचरा डेपोमध्ये प्रत्यक्ष जाऊन चित्रीकरण करण्यात आले. साठ ते ७० जणांच्या टीमसह दुर्गंधी आणि बिकट परिस्थितीत शूटिंग करणे हे मोठे आव्हान होते. त्याच वेळी चित्रपट रटाळ होऊ नये म्हणून संगीतासाठी आणि दृश्यात्मक सौंदर्यासाठी दक्षिण भारतात जाऊन चित्रीकरण करण्यात आले.

मराठीत चित्रपट प्रदर्शित झाल्यावर प्रेक्षकांनी या प्रयत्नाला डोक्यावर घेतले. चित्रपट पाहिल्यानंतर अनेकांनी स्वतःच्या कचरा टाकण्याच्या सवयींमध्ये बदल केल्याचे आवर्जून सांगितले. प्रसिद्ध अभिनेता आमीर खान यांनीही एका विशेष प्रदर्शनात हा चित्रपट पाहून त्यातील आशयाचे कौतुक केले होते.

'माझं मैदान, स्वच्छ मैदान' उपक्रमातून प्रत्यक्ष कृती

केवळ चित्रपटातून संदेश देऊन न थांबता, निर्माते आणि त्यांच्या टीमने प्रत्यक्ष मैदानावर उतरून काम करण्याचा निर्णय घेतला. पिंपरी चिंचवड महानगरपालिकेच्या सहकार्याने आणि स्थानिक प्रायोजकांच्या मदतीने 'माझं मैदान, स्वच्छ मैदान' हा प्रकल्प सुरू करण्यात आला.

पिंपरी चिंचवडमधील डॉ. हेडगेवार मैदानावर गेली १० महिने सातत्याने नागरिकांशी संवाद साधून, 'मैदान आपले आहे आणि ते स्वच्छ ठेवणे आपली जबाबदारी आहे' ही भावना रुजवण्यात आली. या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांमुळे आज हे मैदान तब्बल ९९ टक्के स्वच्छ राहण्यात यश आले आहे. लोकांची मानसिकता बदलली की सार्वजनिक जागा कायमस्वरूपी स्वच्छ राहू शकतात, हे या प्रयोगाने सिद्ध करून दाखवले.

प्रशासकीय उदासीनतेवर निर्मात्यांचा रोकडा सवाल

पुणे महानगरपालिका आणि पिंपरी चिंचवड महानगरपालिकेने या उपक्रमाला आणि प्रदर्शनाला सहकार्य केले. मात्र, हा विषय संपूर्ण देशात पोहोचवण्यासाठी केंद्राच्या स्वच्छ भारत मिशनकडे सातत्याने पाठपुरावा करूनही अद्याप ठोस प्रतिसाद मिळालेला नाही. केंद्रीय अधिकाऱ्यांच्या सूचनेनुसार चित्रपट हिंदीतही डब करण्यात आला, दिल्लीत जाऊन भेटी घेण्यात आल्या, ई-मेल आणि स्मरणपत्रे पाठवली गेली. तसेच या संपूर्ण मैदानाच्या यशस्वी प्रयोगाचा अहवाल सादर केला गेला, तरीही पुढील कार्यवाहीबाबत कोणतीही स्पष्टता मिळालेली नाही.

आपली खंत व्यक्त करताना सीए अरविंद भोसले म्हणाले, "मी आमीर खान, सलमान खान, शाहरुख खान किंवा अक्षय कुमार नाही. माझ्यामागे प्रसिद्ध नावाचे वलय नाही. पण निर्मात्याचे नाव मोठे नाही म्हणून त्याने मांडलेल्या राष्ट्रीय हिताच्या विषयाचे महत्त्व कमी होते का? सामान्य नागरिकाने देशहितासाठी केलेल्या प्रयत्नांची दखल घेतली जावी, ही अपेक्षा चुकीची आहे का?"

प्रस्तावात काही त्रुटी असतील किंवा सहकार्य शक्य नसेल तर तसे स्पष्ट कळवावे, मात्र संवादाचा अभाव असणे ही अत्यंत खेदजनक बाब आहे, असे त्यांनी नमूद केले. या संदर्भात पंतप्रधान कार्यालयालाही (PMO) पत्र पाठवण्यात आले असून करसवलतीबाबत निवेदन देण्यात आले आहे. प्रशासनाकडून सकारात्मक प्रतिसाद मिळून या प्रयोगाला व्यापक स्वरूप दिले जाईल, अशी आशा अवकारिका टीमने व्यक्त केली आहे.

• Labels: Avkarika Movie, Swachh Bharat Mission, Arvind Bhosale, Pimpri Chinchwad News, Pune News, Waste Management India, Marathi Cinema

• Search Description: Makers of Marathi movie Avkarika highlight their effort of cleaning Dr Hedgewar ground by 99% and question administrative apathy from Swachh Bharat Mission.

• Hashtags: #AvkarikaMovie #SwachhBharatMission #PimpriChinchwad #WasteManagement #ArvindBhosale #MarathiFilm #CleanIndia