एमकेसीएलचा रौप्यमहोत्सव सोहळा मुंबईत उत्साहात; एआय आणि डिजिटल तंत्रज्ञानातून बुद्धिमान महाराष्ट्र घडवण्याचा संकल्प

 

मुंबई, दिनांक २३ ऑगस्ट २०२६: महाराष्ट्रातील युवा पिढीला आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून ज्ञान, कौशल्य आणि रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणाऱ्या महाराष्ट्र ज्ञान महामंडळ मर्यादित अर्थात एमकेसीएलच्या (MKCL) रौप्यमहोत्सव पूर्ती आणि कृतज्ञता सोहळा रविवारी मुंबईत अत्यंत उत्साहात पार पडला. मुंबईतील यशवंतराव चव्हाण सेंटर येथे आयोजित या सोहळ्यात डिजिटल साक्षरतेकडून कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि ज्ञानाधिष्ठित महाराष्ट्राकडे होणाऱ्या वाटचालीचा भव्य संकल्प करण्यात आला.

एमकेसीएलच्या २५ वर्षांच्या जडणघडणीत महत्त्वपूर्ण योगदान दिल्याबद्दल राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे अध्यक्ष शरद पवार आणि मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्याविषयी या सोहळ्यात विशेष कृतज्ञता व्यक्त करण्यात आली. कृषी क्षेत्रातील उत्पादकता वाढवण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) वापराला चालना देणाऱ्या दिशादर्शक कार्याबद्दल पद्मश्री प्रतापराव पवार यांचा विशेष सत्कार करण्यात आला. या प्रसंगी राज्याचे माजी उच्च शिक्षण मंत्री राजेश टोपे, ज्येष्ठ संगणकतज्ज्ञ पद्मभूषण डॉ. विजय भटकर प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित होते, तर ज्येष्ठ अणुशास्त्रज्ञ आणि एमकेसीएलचे अध्यक्ष पद्मविभूषण डॉ. अनिल काकोडकर यांनी कार्यक्रमाचे अध्यक्षस्थान भूषविले.

या सोहळ्याला डॉ. भालचंद्र मुणगेकर, कवयित्री बहिणाबाई चौधरी उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. व्ही. एल. माहेश्वरी, विलास शिंदे, डॉ. सी. डी. मायी, डॉ. अनंत सरदेशमुख, ओमजीवन गुप्ता आदी मान्यवर उपस्थित होते.

२ कोटी विद्यार्थ्यांनी पूर्ण केला एमएस-सीआयटी अभ्यासक्रम 

कार्यक्रमाच्या सुरुवातीला एमकेसीएलचे व्यवस्थापकीय संचालक समीर पांडे यांनी प्रास्ताविक करताना संस्थेच्या प्रगतीचा आणि २५ वर्षांच्या वाटचालीचा सविस्तर आढावा घेतला. ते म्हणाले, "राज्यात आतापर्यंत तब्बल २ कोटी विद्यार्थ्यांनी एमएस-सीआयटी (MS-CIT) अभ्यासक्रम यशस्वीरीत्या पूर्ण केला आहे. एमकेसीएल हे आता २५ हजार कर्मचाऱ्यांचे आणि केंद्रचालकांचे अफाट कुटुंब बनले आहे. काळाची गरज ओळखून सध्या एआयची १२५ पेक्षा जास्त टूल्स आणि २५० हून अधिक डिजिटल कौशल्ये शिकवली जात आहेत. महाराष्ट्रापुरते मर्यादित न राहता देशातील १७ राज्यांमध्ये आणि परदेशातही एमकेसीएलने आपल्या कामाचा विस्तार केला आहे."

अनेक महत्त्वाकांक्षी उपक्रम आणि पुस्तकांचे प्रकाशन 

या रौप्यमहोत्सव सोहळ्यात एमकेसीएलच्या विविध नव्या उपक्रमांचे आणि पुस्तकांचे अनावरण करण्यात आले:

• नवे डिजिटल उपक्रम: ‘एमकेसीएल क्रांती’, ‘एआय असिस्टेड इंटर्नशिप फ्रेमवर्क’, ‘लर्न लाइव्ह’, ‘पोस्ट ग्रॅज्युएशन डिप्लोमा इन ऍग्री आंत्रप्रेन्युअरशिप’ आणि ‘महा एआय मास्टरक्लास’ या क्रांतीकारी उपक्रमांचे उद्घाटन झाले.

• व्हिजन डॉक्युमेंट: उच्च शिक्षणासाठी तयार करण्यात आलेल्या ‘व्हिजन डॉक्युमेंट फॉर हायब्रीड फ्युचर ऑफ हायर एज्युकेशन’ (Hybrid Future of Higher Education) या विशेष संकल्पचित्राचे प्रकाशन करण्यात आले.

• ग्रंथ प्रकाशन: ‘जीवघेण्या शेतीकडून समृद्ध शेतीकडे’ आणि ‘संगणक साक्षरतेकडून सार्थकतेकडे’ या दोन विशेष पुस्तकांचे विमोचन करण्यात आले.

• कला व पेटंट्स: ‘इंडियन डिजिटल फाईन आर्टस्’ या उपक्रमाचे अनावरण करण्यात आले तसेच एमकेसीएलने प्राप्त केलेल्या विविध पेटंट्सची अधिकृत घोषणा करण्यात आली.

कर्तृत्वसंपन्न वर्ग एमकेसीएलने निर्माण केला: 

शरद पवार सोहळ्यात उपस्थितांना संबोधित करताना शरद पवार म्हणाले, "एमकेसीएलने आपला नावलौकिक केवळ महाराष्ट्रातच नव्हे, तर संपूर्ण जगात वाढवला आहे. डिजिटल विश्व महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात पोहोचवण्याचे काम या संस्थेने केले आहे. डॉ. राम ताकवले, डॉ. विजय भटकर आणि डॉ. विवेक सावंत यांचे यातील योगदान ऐतिहासिक आहे."

पुढे बोलताना पवार यांनी कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या उपयुक्ततेवर भर दिला. "भारतासारख्या शेतीप्रधान देशात एआय आधारित तंत्रज्ञान शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचले पाहिजे. एआय या शब्दाबद्दल समाजात केवळ औत् उत्सुकता नसून त्याबद्दल आस्था आणि विश्वास निर्माण झाला पाहिजे. ऊस, फळे, कडधान्ये यांसारख्या पिकांचे उत्पादन वाढवण्यासाठी एआयचा मोठा उपयोग होऊ शकतो. एमकेसीएलमध्ये जरी सरकारची गुंतवणूक असली, तरी वेळ पडल्यास सरकारमध्ये गुंतवणूक करण्याची आर्थिक ताकद एमकेसीएलने निर्माण करावी. मिशन मोडवर काम करून एक कर्तृत्वसंपन्न वर्ग या संस्थेने निर्माण केला आहे," असे प्रतिपादन त्यांनी केले.

बुद्धिमान महाराष्ट्र घडवण्यासाठी सरकार पावले उचलेल: मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस 

ध्वनीचित्रफित (Video Message) संदेशाद्वारे शुभेच्छा देताना मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस म्हणाले, "महाराष्ट्रातील युवक आणि महिलांना सक्षम करण्यात एमकेसीएलचे योगदान अतुलनीय आहे. संगणक प्रशिक्षकांना रोजगाराच्या आणि व्यवसायाच्या हजारो संधी यामुळे मिळाल्या. एआयच्या मदतीने डिजिटल विषमता दूर करण्याचे मिशन एमकेसीएलने हाती घेतले आहे."

मुख्यमंत्री पुढे म्हणाले, "एमकेसीएलने पुढील २५ वर्षांसाठी मांडलेले 'हायब्रीड फ्युचर ऑफ हायर एज्युकेशन इकोसिस्टिम' हे व्हिजन डॉक्युमेंट अत्यंत महत्त्वाकांक्षी आणि काळाची गरज ओळखणारे आहे. राष्ट्रीय शिक्षण धोरणाची (NEP) प्रभावी अंमलबजावणी करण्यासाठी ही एक योग्य दिशा आहे. बाल वयोगटासाठी एमकेसीएलने शासनासोबत 'विकास घर' हा पथदर्शी प्रकल्प कोल्हापुरातील करवीर येथे १०० जिल्हा परिषद शाळांमध्ये सुरू केला आहे. या प्रकल्पाचा विस्तार संपूर्ण राज्यभरात करून बुद्धिमान महाराष्ट्र घडवण्यासाठी सरकार ठोस पावले उचलेल. डिजिटल महाराष्ट्राकडून एआय-सक्षम विकसित महाराष्ट्राकडे आपली ही सामूहिक वाटचाल राहील."

कृषी क्षेत्रात एआयमुळे ३० हजार कोटींचे परकीय चलन वाचेल: प्रतापराव पवार 

विशेष सत्काराला उत्तर देताना आणि ‘कृषी क्षेत्रात एआय तंत्रज्ञानाचे उपयोजन’ या विषयावर बोलताना पद्मश्री प्रतापराव पवार म्हणाले, "प्रशिक्षण, निधी आणि राजकीय इच्छाशक्ती या तिन्हींची सांगड घातल्याशिवाय कोणतेही नवीन तंत्रज्ञान यशस्वी होऊ शकत नाही. एआय आधारित कृषी क्रांती ही जगाच्या स्पर्धेत भारताला पुढे ठेवण्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे. जर कृषी क्षेत्रात एआयचा योग्य वापर झाला, तर जमिनीचे आरोग्य सुधारेल आणि सुमारे ३० हजार कोटी रुपयांची युरिया आयात कमी होऊन देशाचे मौल्यवान परकीय चलन वाचेल. आगामी काळात एआयमुळे कृषी क्षेत्रात मोठी क्रांती घडून येईल."

राजकीय मतभेद बाजूला ठेवून डिजिटल साक्षरता: राजेश टोपे 

माजी उच्च शिक्षण मंत्री राजेश टोपे म्हणाले, "एमकेसीएलच्या कामकाजात आम्ही कधीही राजकारण येऊ दिले नाही. चांगल्या लोककल्याणकारी संस्था वाढल्या पाहिजेत, हा शरद पवार यांचा विचार डोळ्यांसमोर ठेवून काम केले. एमकेसीएलने समाजातील प्रत्येक घटकाला प्रगतीचा स्पर्श केला असून डिजिटल क्षेत्रातील विषमता पूर्णपणे दूर केली आहे."

भविष्यातील वाटचालीचा रोख: तज्ज्ञांचे मत 

एमकेसीएलचे मुख्य मार्गदर्शक डॉ. विवेक सावंत यांनी संस्थेच्या भविष्यातील वाटचालीचा आराखडा मांडला. ते म्हणाले, "शरद पवार यांनी त्यांच्या संकल्पनांना मूर्त स्वरूप देण्यासाठी विविध संस्था स्थापन केल्या, मात्र तिथे स्वतः मुख्य मूर्ती बनून न राहता स्फूर्ती बनून राहिले." उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. व्ही. एल. माहेश्वरी यांनी एमकेसीएलने तंत्रज्ञान हस्तांतरण क्षेत्रात जागतिक स्तरावर (Global Leader) नेतृत्व करावे अशी अपेक्षा व्यक्त केली.

अध्यक्षीय भाषणात डॉ. अनिल काकोडकर म्हणाले, "२५ व्या वर्षात एमकेसीएलची वाटचाल 'जेन झी' (Gen Z) कडून आता 'जेन अल्फा' (Gen Alpha) कडे झाली आहे. तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून शाश्वत योगदान देत जगासमोरील आव्हाने सोडवणारा उपयुक्त मानव घडवणे हेच एमकेसीएलचे मुख्य ध्येय आहे."

परिसंवाद आणि चर्चासत्रे 

दुपारच्या सत्रात ‘बिल्ड एआय’ (Build AI) या विषयावर एका विशेष परिसंवादाचे आयोजन करण्यात आले होते. यामध्ये नीलेश मोडक, चिन्मय गवाणकर आणि डॉ. आशिष तेंडुलकर यांच्याशी विनायक पाचलग यांनी संवाद साधला. डॉ. अजित रानडे यांनी या परिसंवादाचे अध्यक्षस्थान भूषविले.

२० ऑगस्ट २००१ रोजी स्थापन झालेल्या एमकेसीएलने गेल्या २५ वर्षांत राज्यातील ३६०० ई-प्रशिक्षण केंद्रांच्या नेटवर्कद्वारे लाखो विद्यार्थ्यांना संगणक साक्षर केले आहे. या रौप्यमहोत्सवी वर्षाच्या निमित्ताने कृत्रिम बुद्धिमत्ता, डिजिटल शिक्षण आणि कौशल्यविकासाच्या जोरावर महाराष्ट्राला तंत्रज्ञानसक्षम आणि ज्ञानाधिष्ठित बनवण्याचा ठाम संकल्प एमकेसीएलने व्यक्त केला आहे.

• Labels: MKCL Silver Jubilee, Devendra Fadnavis, Sharad Pawar, AI in Agriculture, Maharashtra Digital Education, MS-CIT, Artificial Intelligence Maharashtra

• Search Description: MKCL celebrates its Silver Jubilee in Mumbai with Sharad Pawar and Devendra Fadnavis. Unveils new AI initiatives, Hybrid Higher Education Vision Document, and Agri-AI programs.

• Hashtags: #MKCL #MKCLSilverJubilee #SharadPawar #DevendraFadnavis #ArtificialIntelligence #MSCIT #DigitalMaharashtra #EducationTech