चित्रपट रसग्रहण व कथा (Movie Review & Narrative) : "मूक-बधिर दांपत्याची मने जिंकणारी अमर प्रेमकहाणी": 'कोशिश' (१९७२)

• 
  
  

•  मुंबई, २३ ऑगस्ट २०२६ - भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात जेव्हा जेव्हा मानवी मर्यादांवर मात करणारी जिद्द, संवेदनशील कथा आणि अभिनयाच्या सर्वोच्च शिखराचा उल्लेख होतो, तेव्हा १९७२ मध्ये प्रदर्शित झालेला गुलजार दिग्दर्शित 'कोशिश' (Koshish) हा चित्रपट प्रत्येकाच्या डोळ्यांसमोर उभा राहतो. जपानी चित्रपट 'हॅपीनेस ऑफ अस अलोन'वरून प्रेरित असलेला हा चित्रपट मूक आणि बधिर असणाऱ्या दोन व्यक्तींच्या प्रेमाची, संसाराची आणि स्वाभिमानी संघर्षाची अत्यंत हळुवार गाथा मांडतो.

  १. चित्रपटाचे कथानक (Narrative & Storyline)

  चित्रपटाची कथा 'हरीचरण' (संजीव कुमार) आणि 'आरती' (जया भादुरी) या दोन मूक-बधिर व्यक्तींभोवती फिरते. योगायोगाने दोघांची भेट होते आणि त्यांच्यात सांकेतिक भाषेतून (Sign Language) हळुवार संवाद सुरू होतो. दोघेही एकमेकांना समजून घेतात आणि लग्न करून आपला सुखी संसार सुरू करतात.

  त्यांच्या आयुष्यात पहिला मोठा आघात होतो जेव्हा त्यांचा पहिला निष्पाप मुलगा एका दुर्दैवी अपघातात वारतो, कारण लहान मुलाच्या रडण्याचा आवाज मूक-बधिर असल्यामुळे दोघांनाही ऐकू येत नाही. या असह्य दुःखातून दोघे एकमेकांच्या साथीने सावरतात. पुढे त्यांना दुसरा मुलगा (दीपक) होतो, जो सामान्य असतो. हरीचरण कष्ट करून आपल्या मुलाला शिकवतो आणि मोठा करतो.

  मुलगा मोठा झाल्यावर त्याच्या लग्नाच्या वेळी जेव्हा मुलीकडचे लोक हरीचरण आणि आरती यांच्या अपंगत्वाचा अपमान करण्याचा प्रयत्न करतात, तेव्हा मुलगा आपल्या आई-वडिलांच्या संस्कारांची आणि त्यागाची जाणीव ठेवून स्वाभिमानाने उभा राहतो. शेवटी हरीचरण आपल्या मुलाला कर्तव्याची जाणीव करून देतो. चित्रपटाचा शेवट अत्यंत भावस्पर्शी असून मानवी इच्छाशक्तीचा विजय दाखवतो.

  २. कलाकारांचा अद्भूत अभिनय (Star Cast & Performances)

  • संजीव कुमार (हरीचरण): एकाही शब्दाचा उच्चार न करता केवळ डोळे, चेहऱ्यावरील सूक्ष्म भाव आणि हातांच्या हालचालींतून संजीव कुमार यांनी जो अभिनय केला, त्याला भारतीय सिनेमात तोड नाही. या भूमिकेसाठी त्यांना 'सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा राष्ट्रीय पुरस्कार' मिळाला.

  • जया भादुरी (आरती): जया भादुरी यांनी आरतीच्या भूमिकेत निष्पापपणा, सोशिकता आणि आईची अथांग ममता अतिशय ताकदीने पडद्यावर जिवंत केली.

  • सहकलाकार: असरानी, ओम शिवपुरी आणि सीमा देव यांनी आपापल्या भूमिकांतून चित्रपटाला मोठा भावनिक आधार दिला.

  ३. पुरस्कार आणि वारसा (Awards & Legacy)

  या चित्रपटाला २० व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये 'सर्वोत्कृष्ट अभिनेता' (संजीव कुमार) आणि 'सर्वोत्कृष्ट पटकथा' (गुलजार) हे दोन राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाले. संवाद नसतानाही भावना किती खोलवर पोहोचू शकतात, याचे हा चित्रपट उत्तम उदाहरण ठरला.

  ४. चित्रपटाचे सार (Conclusion)

  'कोशिश' हा चित्रपट आपल्याला शिकवतो की शारीरिक उणिवा माणसाला कमजोर बनवू शकत नाहीत; जर मनात जिद्द, एकमेकांवर प्रेम आणि प्रामाणिक कष्टांची तयारी असेल तर माणूस कोणत्याही संकटावर हसतमुखाने मात करू शकतो!

• • Labels: Movie Review, Koshish 1972, Sanjeev Kumar, Jaya Bhaduri, Gulzar, Classic Bollywood, National Film Award

  • Search Description: Comprehensive Marathi review of the 1972 classic Bollywood movie 'Koshish' starring Sanjeev Kumar and Jaya Bhaduri. Narrative, performances, and IMDb fact-check.

  • Hashtags: #Koshish1972 #SanjeevKumar #JayaBhaduri #Gulzar #ClassicCinema #MovieReviewMarathi #NationalAward