प्रमुख शहरांमध्ये फ्लूच्या आणि स्वाइन फ्लूच्या (H1N1) रुग्णांमध्ये अचानक मोठी वाढ!; आयसीएमआरचे घाबरून न जाण्याचे आवाहन

नवी दिल्ली / मुंबई, दिनांक २३ ऑगस्ट २०२६: देशातील विविध राज्यांमध्ये, विशेषतः दिल्ली आणि बेंगळुरू यांसारख्या प्रमुख शहरांमध्ये गेल्या काही आठवड्यांपासून फ्लूच्या आणि स्वाइन फ्लूच्या (H1N1) रुग्णांमध्ये अचानक मोठी वाढ झाली आहे. या वाढत्या रुग्णसंख्येमुळे नागरिकांमध्ये आणि आरोग्य वर्तुळात भीतीचे वातावरण निर्माण झाले होते. मात्र, इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च अर्थात आयसीएमआरच्या (ICMR) वरिष्ठ शास्त्रज्ञांनी यावर अधिकृत स्पष्टीकरण देत नागरिकांना मोठा दिलासा दिला आहे. सध्या देशात पसरत असलेला इन्फ्लूएंझा A चा 'H1N1 PDM09' हा कोणताही नवीन किंवा धोकादायक स्ट्रेन नसून, तो २०२५ पासूनच देशात सक्रिय असलेला नेहमीचाच स्ट्रेन असल्याचे ICMR कडून स्पष्ट करण्यात आले आहे. त्यामुळे नागरिकांनी घाबरून न जाता आवश्यक खबरदारी बाळगावी, असे आवाहन आरोग्य मंत्रालयाने केले आहे.

गेल्या काही दिवसांत H1N1 संसर्गाच्या रुग्णसंख्येत तब्बल ६ पटींपेक्षा जास्त वाढ नोंदवली गेली आहे. पावसाळ्यातील उच्च आर्द्रता (High Humidity) आणि बदलत्या वातावरणामुळे या विषाणूचा प्रसार अत्यंत वेगाने होत आहे. एकाच घरातील अनेक सदस्य एकापाठोपाठ एक आजारी पडत असल्याचे चित्र दिल्ली, बेंगळुरू आणि इतर मेट्रो शहरांमध्ये पाहायला मिळत आहे. या अचानक झालेल्या वाढीमुळे हा एखादा नवीन म्युटंट किंवा नवीन व्हायरस तर नाही ना, अशी शंका व्यक्त केली जात होती. मात्र, ICMR च्या वरिष्ठ शास्त्रज्ञांनी स्पष्ट केले की, सध्या सुरू असलेला स्ट्रेन हा उत्तर गोलार्धासाठी (Northern Hemisphere) शिफारस केलेल्या फ्लूच्या लसींशी पूर्णपणे जुळणारा (Well Matched) आहे. त्यामुळे कोणत्याही नवीन साथीची किंवा पॅनिक होण्याची गरज नाही.

दिल्ली-एनसीआर आणि मुंबईत परिस्थिती नेमकी काय?

केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाने आणि दिल्ली आरोग्य विभागाने दिलेल्या अधिकृत आकडेवारीनुसार, दिल्लीत या हंगामात १,७७७ H1N1 बाधितांची नोंद झाली आहे. गेल्या वर्षी याच कालावधीत दिल्लीत केवळ २२९ रुग्ण आढळले होते. दिल्लीत एकाच दिवसात १५९ नवीन रुग्ण आढळल्याने प्रशासकीय पातळीवर खळबळ उडाली होती. दिल्लीतील एकूण इन्फ्लूएंझा रुग्णांपैकी तब्बल ७२ ते ७५ टक्के रुग्ण एकट्या H1N1 या स्ट्रेनचे आहेत.

दुसरीकडे, आर्थिक राजधानी मुंबईमध्ये बृहन्मुंबई महानगरपालिकेने (BMC) दिलेल्या माहितीनुसार, १ जून ते १५ ऑगस्ट २०२६ या कालावधीत ३०९ H1N1 बाधितांची नोंद झाली आहे. २०२५ मध्ये याच कालावधीत मुंबईत अवघे ७२ रुग्ण नोंदवले गेले होते. यावरून मुंबईतही संसर्गाचा वेग चार पटींनी वाढल्याचे स्पष्ट होते. मुंबई आणि दिल्ली व्यतिरिक्त बेंगळुरू, चेन्नई, केरळ आणि महाराष्ट्रातील इतर शहरी भागातही इन्फ्लूएंझा टाईप-ए आणि डेंग्यू-मलेरियासारख्या कीटकजन्य आजारांचे प्रमाण वाढले आहे.

संसर्गाची प्रमुख लक्षणे

सामान्यतः H1N1 किंवा मोसमी फ्लू हा स्वतःहून बरा होणारा (Self-Limiting) आजार आहे. योग्य विश्रांती आणि प्राथमिक उपचारांनी रुग्ण काही दिवसांत पूर्णपणे बरा होतो.

प्रमुख लक्षणे:

• तीव्र ताप आणि थंडी वाजणे

• सतत खोकला आणि घसा दुखणे

• डोकेदुखी आणि तीव्र अंगदुखी

• थकवा आणि अशक्तपणा जाणवणे

काही गंभीर प्रकरणांमध्ये, विशेषतः निष्काळजीपणा केल्यास या संसर्गाचे रूपांतर न्यूमोनियामध्ये (Pneumonia) होऊ शकते. लहान मुले, ६० वर्षांवरील वृद्ध नागरिक, गरोदर महिला, आणि मधुमेह, हृदयविकार किंवा फुफ्फुसाचे आजार असलेल्या हाय-रिस्क (Vulnerable) श्रेणीतील रुग्णांमध्ये गुंतागुंत निर्माण होण्याचा धोका जास्त असतो.

डॉक्टरांचा सल्ला: वार्षिक फ्लू शॉट (Flu Shot) अत्यंत महत्त्वाचा

आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, २००९ मध्ये जगभरात साथीचे रूप धारण करणारा H1N1 हा विषाणू आता मोसमी आजारासारखा (Seasonal Flu) झाला आहे. डॉक्टरांनी स्पष्ट केले आहे की, ज्याप्रमाणे कोविड-१९ साठी आपण काळजी घेत होतो, तशीच खबरदारी येथेही आवश्यक आहे.

ज्येष्ठ नागरिक, लहान मुले आणि आरोग्य कर्मचाऱ्यांनी दरवर्षी नियमितपणे 'फ्लू शॉट' (Influenza Vaccine) घेणे अत्यंत गरजेचे आहे. सध्या उपलब्ध असलेली लस या स्ट्रेनविरोधात १००% प्रभावी संरक्षण देते. याशिवाय, लक्षणे दिसताच स्व-औषधोपचार (Self-Medication) न करता डॉक्टरांचा सल्ला घेणे हितवाह ठरेल.

प्रतिबंधात्मक उपाय आणि काळजी कशी घ्यावी?

• वैयक्तिक स्वच्छता: हात वारंवार साबण आणि पाण्याने स्वच्छ धुवावेत.

• मास्कचा वापर: गर्दीच्या ठिकाणी किंवा खोकला-ताप असलेल्या व्यक्तींच्या संपर्कात येताना मास्कचा वापर करावा.

• अंतर बाळगणे: आजारी व्यक्तीने घरातच विश्रांती घ्यावी आणि इतरांपासून सुरक्षित अंतर ठेवावे.

• मुबलक द्रवपदार्थ: शरीरातील पाण्याचे प्रमाण टिकवून ठेवण्यासाठी भरपूर पाणी, उकळलेले पाणी, सूप आणि द्रवपदार्थांचे सेवन करावे.

सरकार आणि आरोग्य यंत्रणा सध्या संपूर्ण परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून असून सर्व रुग्णालयांमध्ये पुरेशा औषधांचा साठा उपलब्ध करण्यात आला आहे. नागरिकांनी अफवांवर विश्वास न ठेवता आरोग्य नियमांचे पालन करावे, असे निर्देश जारी करण्यात आले आहेत.

• Labels: ICMR, H1N1 Virus, Swine Flu, Influenza A, Health News India, Medical Science, Seasonal Flu

• Search Description: ICMR scientists clarify that the rising H1N1 PDM09 flu cases in India belong to an existing strain from 2025 and no new virus variant has emerged. Existing vaccines remain effective.

• Hashtags: #ICMR #H1N1 #SwineFlu #HealthNews #Influenza #MedicalUpdate #IndiaHealth