विशेष बातमी प्रतिनिधी मंडला / भोपाळ: रक्षाबंधन हा बहीण-भावाच्या पवित्र आणि निवांत प्रेमाचा सण. या सणाला स्वदेशी विचार आणि परंपरा यांची जोड देत मध्य प्रदेशातील मंडला जिल्ह्यामधील नैनपूर येथील महिलांनी एक कौतुकास्पद आणि प्रेरणादायी उपक्रम राबवला आहे. नैनपूरच्या सर्री गावातील 'स्वदेशी स्व-सहायता समूहा'च्या महिलांनी यंदाच्या रक्षाबंधनासाठी पूर्णपणे नैसर्गिक आणि पर्यावरणपूरक 'वैदिक राख्या' तयार केल्या आहेत. शुद्ध गाईचे शेण, माती आणि नैसर्गिक रंगांचा वापर करून बनवलेल्या या राख्यांना केवळ स्थानिक बाजारातच नव्हे, तर राज्याची राजधानी भोपाळपर्यंत प्रचंड मागणी मिळत आहे.
बाजारात सध्या सर्रास मिळणाऱ्या प्लास्टिक आणि रासायनिक रंगांनी बनलेल्या राख्यांना फाटा देत या महिलांनी पर्यावरण संवर्धनाचा आणि वैदिक संस्कृती जपण्याचा संदेश दिला आहे. प्रशासनाच्या योग्य प्रोत्साहनामुळे ग्रामीण भागातील महिलांचा हा प्रयत्न केवळ परंपरेचे रक्षण करत नसून आर्थिक स्वावलंबन आणि आत्मनिर्भतेची एक उत्तम मिसाल ठरत आहे.
अशी तयार होते 'वैदिक राखी'
'स्वदेशी स्व-सहायता समूहा'तील महिलांनी या राख्या तयार करण्याची प्रक्रिया अत्यंत सोपी आणि शुद्ध ठेवली आहे.
शेणाची सुकवणी व पावडर: सर्वप्रथम देशी गाईचे शुद्ध शेण उन्हात पूर्णपणे वाळवले जाते. त्यानंतर त्याची अत्यंत बारीक पावडर तयार केली जाते.
माती व प्रीमिक्सचे मिश्रण: या शेणाच्या पावडरमध्ये शुद्ध माती आणि नैसर्गिक प्रीमिक्स (एकत्र बांधून ठेवणारा पदार्थ) मिसळला जातो.
साच्यात आकार देणे: तयार केलेले हे मिश्रण विविध आकर्षक धार्मिक, वैदिक आणि पारंपारिक साच्यांमध्ये (Moulds) दाबून राखीचा मूळ आकार तयार केला जातो.
सजावट व रंगकाम: वाळल्यानंतर या राख्यांना नैसर्गिक रंगांनी रंगवले जाते. त्यावर मोती, धागे आणि इतर पर्यावरणपूरक सजावटीचे साहित्य लावून आकर्षक रूप दिले जाते.
ही संपूर्ण प्रक्रिया नैसर्गिक असल्यामुळे या राख्या दिसायला अत्यंत सुंदर, हलक्या आणि पूर्णपणे विघटनशील (Biodegradable) असतात. सण संपल्यानंतर या राख्या तुटल्या किंवा पाण्यात विसर्जित झाल्या तरी त्यामुळे पर्यावरणाला किंवा मातीला कोणतीही हानी पोहोचत नाही.
भोपाळ हाटपर्यंत पोहोचली मागणी; स्टॉल्सला उदंड प्रतिसाद
या वैदिक राख्यांची वैशिष्ट्ये आणि त्यांचे पर्यावरणपूरक महत्त्व ओळखून ग्राहकांनी या राख्यांना मोठी पसंती दिली आहे. सुरुवातीला नैनपूर आणि मंडला जिल्ह्यातील स्थानिक बाजारांपुरती मर्यादित असलेली या राख्यांची मागणी पाहता पाहता भोपाळपर्यंत पोहोचली आहे.
राजधानी भोपाळमधील प्रसिद्ध 'भोपाळ हाट'मध्ये या स्वयंसहायता समूहाच्या महिलांनी तयार केलेल्या राख्या विक्रीसाठी पाठवण्यात आल्या आहेत. त्याशिवाय नैनपूर व मंडला येथील स्थानिक बाजारपेठेतही महिलांनी स्वतःचे विशेष स्टॉल्स उभारले आहेत. प्लास्टिकच्या राख्यांच्या तुलनेत नैसर्गिक साहित्यापासून बनलेल्या या राख्या भावाच्या मनगटावर बांधण्यासाठी नागरिक मोठ्या उत्साहाने खरेदी करत आहेत.
जिल्हाधिकाऱ्यांकडून महिलांच्या पाठीवर कौतुकाची थाप
रक्षाबंधनाच्या पूर्वसंध्येला स्थानिक उत्पादनांना आणि महिलांच्या या स्वदेशी उपक्रमाला प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने मंडलाचे जिल्हाधिकारी राहुल नामदेव धोटे यांनी सर्री नैनपूर येथील 'स्वदेशी स्व-सहायता समूहा'च्या महिलांची भेट घेतली.
जिल्हाधिकाऱ्यांनी महिलांनी तयार केलेल्या विविध डिझाईन्सच्या वैदिक राख्यांची बारकाईने पाहणी केली आणि त्यांच्या या नाविन्यपूर्ण संकल्पनेचे मनापासून कौतुक केले. केवळ कौतुक करून न थांबता जिल्हाधिकाऱ्यांनी स्वतः महिलांकडून या राख्या खरेदी केल्या आणि ग्रामीण महिलांच्या आर्थिक सबलीकरणासाठी प्रशासन नेहमी पाठीशी राहील असा विश्वास दिला.
स्वदेशी आणि स्वावलंबनाची नवी दिशा
"रक्षाबंधन हा अतिशय पवित्र सण आहे. या सणाला प्लास्टिकच्या राख्या वापरण्याऐवजी आपल्या परंपरेत आणि संस्कृतीत अत्यंत पवित्र मानल्या गेलेल्या गाईच्या शेणापासून आणि मातीपासून बनवलेल्या राख्या वापरल्या जाव्यात, हाच आमचा मूळ उद्देश होता," अशी प्रतिक्रिया स्वयंसहायता समूहातील महिलांनी दिली.
या उपक्रमामुळे गावातील अनेक महिलांना घरबसल्या रोजगाराची संधी मिळाली आहे. गृहिणी असलेल्या या महिला आता स्वतःच्या पायावर उभ्या राहत असून कुटुंबाच्या आर्थिक उत्पन्नात हातभार लावत आहेत.
पर्यावरण रक्षण, स्वदेशी वस्तूंचा प्रचार, ग्रामीण महिलांचे सबलीकरण आणि वैदिक परंपरांचे पुनरुज्जीवन अशा अनेक सकारात्मक बाबींचा संगम या 'वैदिक राख्यांच्या' उपक्रमात पाहायला मिळत आहे. मंडला जिल्ह्यातील या महिलांची ही धडपड आज संपूर्ण राज्यासाठी एक आदर्श ठरत आहे.
Labels: Mandla News, Vedic Rakhi, Cow Dung Rakhi, Self Help Group, Bhopal Haat, Eco Friendly Rakhi, Women Empowerment, MP News, Swadeshi Product
Search Description: Women of Swadeshi Self Help Group in Nainpur, Mandla create eco-friendly Vedic Rakhis from pure cow dung and natural colors. Demand reaches Bhopal Haat.
Hashtags: #VedicRakhi #EcoFriendlyRakhi #CowDungRakhi #MandlaNews #WomenEmpowerment #Swadeshi #BhopalHaat #RakshaBandhan2026 #MadhyaPradeshNews
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा