पुस्तक परिचय (Book Review) : संकटांच्या छातीवर पाय देऊन जगण्याचे धाडस शिकवणारे महाकाव्य: रणजित देसाई लिखित 'स्वामी'

•  नाशिक, २७ जुलै २०२६ - मराठी साहित्यात ऐतिहासिक कादंबऱ्यांचे युग सुवर्णअक्षरांनी लिहिणारे थोर कादंबरीकार रणजित देसाई यांची 'स्वामी' ही कादंबरी केवळ एक ऐतिहासिक कथा नाही, तर ती निष्ठा, कर्तृत्व, त्याग आणि मानवी भावनांचा अथांग महासागर आहे. पानिपतच्या पराभवानंतर जेव्हा मराठेशाही पार कोलमडून पडली होती, तेव्हा अवघ्या १६ व्या वर्षी पेशवाईची वस्त्रे परिधान करून मराठेशाहीला पुन्हा वैभवाच्या शिखरावर नेणाऱ्या थोरल्या माधवराव पेशव्यांच्या पराक्रमाची ही कथा आहे. हे पुस्तक वाचताना वाचक केवळ इतिहास वाचत नाही, तर तो त्या काळातील प्रसंगांचा साक्षीदार बनतो.

  कादंबरीचा मुख्य गाभा माधवराव पेशवे यांचे अद्वितीय कर्तृत्व आणि त्यांच्या पत्नी रमाबाई यांचा अथांग त्याग यावर आधारित आहे. पानिपतच्या युद्धाने मराठ्यांचे कंबरडे मोडले होते, खजिना रिकामा झाला होता आणि अंतर्गत गृहकलह टोकाला पोहोचला होता. अशा कठीण परिस्थितीत माधवरावांनी दाखवलेले प्रशासकीय कौशल्य, निजाम आणि हैदर अली सारख्या बलाढ्य शत्रूंना दिलेली मात, आणि पेशवाईत आणलेली कडक शिस्त अचंबित करणारी आहे. वयाच्या अवघ्या २८ व्या वर्षी क्षयरोग (TB) सारख्या आजाराने त्यांचा अंत झाला, पण या अल्पावधीत त्यांनी जो इतिहास घडवला तो अविश्वसनीय आहे.

  रणजित देसाई यांच्या लेखणीची ताकद या कादंबरीतील संवादांमध्ये आणि व्यक्तिरेखांमध्ये दिसून येते. माधवरावांचे कठोर प्रशासक रूप आणि रमाबाईंसोबतचे त्यांचे अत्यंत हळुवार, भावनिक नाते यातील समतोल लेखकाने अप्रतिम साधला आहे. माधवरावांच्या निधनानंतर रमाबाईंनी घेतलेला सतीचा निर्णय वाचकाच्या डोळ्यात पाणी आणल्याशिवाय राहत नाही. हे पुस्तक वाचून पूर्ण झाल्यावर मनावर एकच संस्कार होतो—आयुष्य किती मोठे जगलात यापेक्षा ते किती निष्ठेने आणि कर्तृत्वाने जगलात, याला खरा अर्थ असतो. मराठी साहित्याचा हा अनमोल हिरा प्रत्येक पिढीने आवर्जून वाचला पाहिजे.

• 
  

  • Labels: Book Review, Swami, Ranjit Desai, Marathi Literature, Historical Novels

  • Search Description: Comprehensive Marathi review of Ranjit Desai's Sahitya Akademi Award-winning historical novel 'Swami'. Discover the iconic story of Madhavrao Peshwa.

  • Hashtags: #BookReview #MarathiBooks #Swami #RanjitDesai #MarathiLiterature