सायबर भामट्यांवर पुणे पोलिसांचा डिजिटल सर्जिकल स्ट्राईक: ८० लाखांची वसुली अन् २ हजार मोबाईल हस्तगत; 'या' ६ प्रणाली ठरतायत गेमचेंजर!

पुणे  : पुणे शहरात वेगाने वाढणाऱ्या तंत्रज्ञानाच्या वापरासोबतच सायबर गुन्हेगारीचे नेटवर्कही तितक्याच वेगाने पसरत चालले आहे. सायबर गुन्हेगारांच्या नवनवीन शक्ल्यिांना छेद देण्यासाठी पुणे शहर पोलीस आणि त्यांच्या आर्थिक व सायबर गुन्हे शाखेने अत्याधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर करत अत्यंत प्रभावी आणि व्यापक मोहीम उघडली आहे. महाराष्ट्र सायबर (मुंबई) तसेच केंद्रीय गृह मंत्रालयांतर्गत काम करणाऱ्या 'इंडियन सायबर क्राईम कोऑर्डिनेशन सेंटर' (I4C, नवी दिल्ली) यांच्या सहकार्याने पुणे पोलिसांनी सायबर गुन्हेगारीविरुद्ध एक भक्कम डिजिटल तटबंदी उभारली आहे. 'प्रगती' (PRAGATI) उपक्रमांतर्गत 'राष्ट्रीय सायबर क्राईम रिपोर्टिंग पोर्टल'चा (NCRP) वापर करून नागरिकांना पारदर्शक, जलद आणि परिणामकारक सेवा देण्यात येत आहे.

डिजिटल फसवणुकीच्या घटनांमध्ये तक्रारदारांचे आर्थिक नुकसान टाळणे आणि लुटलेली रक्कम वेळेत परत मिळवणे हे पोलीस यंत्रणेसमोरील सर्वात मोठे आव्हान असते. यावर मात करण्यासाठी पुणे पोलिसांनी 'मनी रिस्टोरेशन मॉड्युल' (MRM Portal) या अत्यंत प्रभावी प्रणालीचा वापर सुरू केला आहे. या पोर्टलच्या माध्यमातून बँका आणि वित्तीय संस्थांशी थेट समन्वय साधून फसवणुकीच्या रकमेचा माग काढला जातो. पुणे शहर पोलीस आयुक्तालयाने या प्रणालीद्वारे तब्बल २५३८ तक्रारींचा यशस्वी निपटारा केला असून, फसवणूक झालेल्या नागरिकांना ८० लाख २७ हजार ३०२ रुपये परत मिळवून दिले आहेत. ही कारवाई सायबर गुन्हेगारांना चपराक देणारी आणि फसवणूक झालेल्या नागरिकांचा पोलीस प्रशासनावरील विश्वास दृढ करणारी ठरली आहे.

गुन्ह्यांची नोंदणी करताना होणारा विलंब टाळण्यासाठी आणि तपासाची गती वाढवण्यासाठी 'ई-झिरो एफआयआर' (E-Zero FIR Portal) ही क्रांतिकारी सुविधा सुरू करण्यात आली आहे. ५ लाख रुपयांपेक्षा जास्त रकमेची आर्थिक फसवणूक झाल्यास कोणत्याही पोलीस ठाण्याच्या हद्दीचा अडसर न येता तातडीने 'झिरो एफआयआर' नोंदवला जातो. १ जुलै २०२६ पासून आजतागायत पुणे शहरात २७ ई-झिरो एफआयआर यशस्वीरीत्या दाखल करण्यात आले असून त्यांचा तपास वेगाने सुरू आहे. नागरिकांनी फसवणूक झाल्यास तात्काळ १९३० या हेल्पलाइनवर संपर्क साधून किंवा cybercrime.gov.in या संकेतस्थळावर जाऊन माहिती नोंदवणे अत्यंत आवश्यक आहे, जेणेकरून तपासाची चक्रे त्वरित फिरू शकतील.

सायबर गुन्ह्यांचा मुळापासून शोध घेण्यासाठी पोलिसांनी 'ऑपरेशन म्युअल हंट' (Operation Mule Hunt) ही विशेष मोहीम हाती घेतली आहे. I4C आणि नॅशनल सायबर क्राईम पोर्टलवरून मिळालेल्या संशयित माहितीच्या आधारे फसवणुकीची रक्कम स्वीकारण्यासाठी वापरण्यात आलेल्या 'म्युअल बँक खात्यांचे' (Mule Accounts) मॅपिंग करण्यात आले. या मोहिमेद्वारे पुणे शहरात आतापर्यंत १३२ गंभीर गुन्हे नोंदवण्यात आले असून ही कारवाई यापुढेही अशीच तीव्र गतीने सुरू राहणार आहे. याशिवाय, इतर राज्यांतील यंत्रणांशी ताळमेळ राखण्यासाठी 'समन्वय' (SAMANVAY Portal) आणि 'सीआयएआर' (CIAR Portal) या प्रणालींचा प्रभावी वापर केला जात आहे. २०२४ पासून सायबर गुन्ह्यांतील सर्व १५२ आरोपींना अटक करून त्यांची माहिती समन्वय पोर्टलवर नोंदवण्यात आली आहे, तसेच आंतरराज्य तपासासाठी १,९८२ विनंत्या पाठवून इतर राज्यांच्या मदतीने सायबर गुन्हेगारांचे जाळे उद्ध्वस्त करण्यात आले आहे.

डिजिटल विश्वातील सुरक्षिततेसोबतच सोशल मीडियावरील शांतता आणि सुव्यवस्था अबाधित राखण्यासाठी पुणे पोलिसांनी 'सहयोग पोर्टल'च्या (SAHYOG Portal) माध्यमातून कडक पावले उचलली आहेत. समाजात तेढ निर्माण करणाऱ्या, चिथावणीखोर किंवा अश्लील पोस्ट्स तातडीने हटवण्यासाठी (Take-down) या प्रणालीचा वापर केला जातो. याद्वारे पोलिसांनी आतापर्यंत ८४५ अक्षेपार्ह पोस्ट्स आणि लिंक्स सोशल मीडियावरून हटवण्यात यश मिळवले आहे. दुसरीकडे, सर्वसामान्य नागरिकांचे मोबाईल हरवल्यास किंवा चोरीस गेल्यास दूरसंचार विभागाच्या 'सीईआईआर' (CEIR Portal) प्रणालीचा वापर केला जात आहे. मोबाईलचा आयएमईआई (IMEI) क्रमांक ब्लॉक करून त्याचा गैरवापर रोखला जातो. या तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने पुणे पोलिसांनी २०२५ मध्ये १,६१४ आणि २०२६ मध्ये १,०९७ असे एकूण २,७११ मोबाईल शोधून त्यांच्या मूळ मालकांना परत केले आहेत.

केवळ गुन्हे दाखल करणे आणि तपास करणे एवढ्यापुरते मर्यादित न राहता, पोलीस दलाचे सक्षमीकरण आणि व्यापक जनजागृतीवरही भर दिला जात आहे. 'सायट्रेन' (Cytrain) या ऑनलाईन पोर्टलद्वारे पोलीस कर्मचाऱ्यांपासून ते तपास अधिकाऱ्यांपर्यंत सर्व स्तरांवर डिजिटल पुरावे जप्त करणे व कोर्टात सादर करण्याचे विशेष प्रशिक्षण दिले जात आहे. तसेच, २०२६ मध्ये शहरात १,१४२ ठिकाणी जनजागृती कार्यक्रम आयोजित करून शाळा, महाविद्यालये, आयटी कंपन्या आणि गृहनिर्माण संस्थांमधील सुमारे ३ लाख नागरिकांपर्यंत सायबर सुरक्षेचा संदेश पोहोचवण्यात आला आहे. 'कॅम्पस कनेक्ट - सेफ हॉरीझॉन' या उपक्रमाद्वारे तरुण पिढीला सायबर सुरक्षेसोबतच ड्रग्जमुक्त समाजाचे महत्त्व पटवून दिले जात आहे.

नागरिकांनी कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीच्या आमिषाला बळी न पडता आपले बँक खाते, ओटीपी (OTP), सीव्हीव्ही (CVV) किंवा वैयक्तिक माहिती कोणाशीही शेअर करू नये. थोडेसे कमिशन किंवा पैशांच्या लालचेपोटी स्वतःचे बँक खाते किंवा ओळखपत्रे अनोळखी व्यक्तीला वापरण्यास दिल्यास, ते खाते गुन्ह्यात वापरले गेल्यास संबंधित खातेदाराला थेट गुन्हेगार मानून त्याच्यावर कायदेशीर कारवाई व अटक केली जाईल, असा सडेतोड इशारा पोलीस प्रशासनाने दिला आहे. फसवणूक झाल्यास अजिबात वेळ न घालवता नागरिकांनी त्वरित १९३० क्रमांकावर संपर्क साधावा किंवा राष्ट्रीय सायबर गुन्हे नोंदणी पोर्टलचा वापर करावा, हेच सुरक्षित डिजिटल महाराष्ट्राचे खरे सूत्र ठरेल.

LABELS: Pune Police, Cyber Crime, Cyber Security, Pune Crime News, Maharashtra Police, Cyber Crime Helpline 1930, E Zero FIR, Cyber Fraud Awareness, Digital India Security

SEARCH DESCRIPTION: Pune City Police conducted a crackdown against cyber crime through 'Operation Mutual Hunt' and 6 digital portals and recovered Rs 80 lakh and more than 2,700 mobiles from citizens.

HASHTAGS: #PunePolice #CyberCrime #CyberSecurity #PuneNews #CyberFraud #CyberAwareness #CrimeBranchPune #MaharashtraPolice #OperationMuleHunt #SafeDigitalIndia