प्रतिजैविकांचा अविचारी वापर भविष्यातील मोठे संकट: पुणे महानगरपालिकेच्या कार्यशाळेत तज्ज्ञांचा गंभीर इशारा

पुणे: प्रतिजैविकांचा (Antibiotics) अविचारी व अवाजवी वापर आणि न वापरलेल्या किंवा मुदतबाह्य (Expired) औषधांची अयोग्य पद्धतीने केली जाणारी विल्हेवाट यांमुळे वाढणारी 'प्रतिजैविक प्रतिरोधकता' (Antimicrobial Resistance - AMR) हे जागतिक सार्वजनिक आरोग्यासमोरील अत्यंत गंभीर संकट बनत चालले आहे. या संकटाचा यशस्वी सामना करण्यासाठी शासन, आरोग्य यंत्रणा, वैद्यकीय तज्ज्ञ आणि सामान्य नागरिक यांनी एकत्रितपणे व समन्वयाने काम करणे अत्यंत आवश्यक आहे, असे प्रतिपादन विविध क्षेत्रांतील आरोग्य तज्ज्ञांनी केले. पुणे महानगरपालिकेच्या वतीने आयोजित जिल्हास्तरीय संवेदनशीलतेच्या कार्यशाळेत ही माहिती देण्यात आली.

सेंटर फॉर हेल्थ रिसर्च अँड इनोव्हेशन (CHRI), पाथ (PATH), पुणे महानगरपालिका आणि जीएसके (GSK) यांच्या संयुक्त विद्यमाने पुणे महानगरपालिकेतील वैद्यकीय अधिकाऱ्यांसाठी ही विशेष कार्यशाळा मंगळवारी, २८ जुलै रोजी स्वारगेट येथील हिंदुहृदयसम्राट बाळासाहेब ठाकरे कलादालन येथे पार पडली. या कार्यशाळेत विविध आरोग्य विभागांचे प्रतिनिधी, केमिस्ट असोसिएशनचे सदस्य आणि जैव-वैद्यकीय कचरा व्यवस्थापन करणाऱ्या पासको (Passco) कंपनीचे प्रतिनिधी असे एकूण ७६ अधिकारी व कर्मचारी सहभागी झाले होते.

कार्यक्रमाच्या सुरुवातीला पाथ (PATH) संस्थेचे वरिष्ठ सल्लागार डॉ. सचिन गुप्ते यांनी उपस्थितांचे स्वागत करून संस्थांच्या कार्याची माहिती दिली. लशींची मुदत ओळखण्यासाठी विकसित केलेल्या 'व्हॅक्सीन व्हायल मॉनिटर' (VVM) तंत्रज्ञानाचा उल्लेख करत सार्वजनिक आरोग्य क्षेत्रातील योगदानावर त्यांनी प्रकाश टाकला.

औषधांचा अविचारी वापर हा भविष्यातील मोठा धोका

कार्यक्रमाचे प्रमुख वक्त आणि महाराष्ट्र राज्याचे माजी प्रधान सचिव तसेच अन्न व औषध प्रशासनाचे माजी आयुक्त महेश झगडे यांनी उपस्थितांना मार्गदर्शन करताना अत्यंत परखड मत मांडले. "प्रतिजैविक प्रतिरोधकता हा जगाने दुर्लक्षित केलेला विषय असला, तरी भविष्यात मानवी आरोग्यासाठी हा सर्वात मोठा धोका ठरणार आहे. औषधांचा अविचारी आणि अनियंत्रित वापर करणे हा एक प्रकारे मानवतेविरुद्धचाच अपराध आहे. जर वेळीच योग्य उपाययोजना केल्या नाहीत, तर भविष्यात सामान्य संसर्गही बरा होणार नाही, शस्त्रक्रिया धोक्यात येतील आणि AMR ही हवामान बदलाइतकीच भीषण आपत्ती ठरेल," असा थेट इशारा त्यांनी दिला. तसेच या विषयावर पुणे महानगरपालिकेने घेतलेल्या पुढाकाराचे त्यांनी कौतुक केले.

पुणे मनपामध्ये 'BSL-2' प्रयोगशाळेची सुविधा सज्ज

उद्घाटनपर भाषणात पुणे महानगरपालिकेच्या मेट्रोपॉलिटन सर्व्हेलन्स युनिटच्या (MSU) ऑफिस इन-चार्ज आणि सहाय्यक आरोग्य अधिकारी डॉ. वैशाली जाधव यांनी एमएसयूच्या कामकाजाचा आढावा घेतला. हवामान बदल, लसीकरणाद्वारे टाळता येणारे आजार, साथरोग नियंत्रण आणि प्रतिजैविक प्रतिरोधकता यांवर हे युनिट कार्य करते. देशातील वैद्यकीय महाविद्यालयांशी संलग्न असलेले पुणे हे एकमेव एमएसयू असून येथे 'BSL-2' प्रयोगशाळेची सुविधा उपलब्ध आहे आणि ती अद्ययावत केली जात असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

AMR: भविष्यातील पिढ्यांसाठी 'मूक संकट'

भारत रत्न अटलबिहारी वाजपेयी वैद्यकीय महाविद्यालयाचे सूक्ष्मजीवशास्त्र विभागप्रमुख डॉ. विशाल कुलकर्णी यांनी प्रतिजैविक प्रतिरोधकता निर्माण होण्याची प्रक्रिया व तिची साखळी यावर वैज्ञानिक माहिती दिली. २०१९ मध्ये AMR मुळे जगात सुमारे १२.७ लाख मृत्यू झाल्याचा संदर्भ देत त्यांनी 'वन हेल्थ' (One Health) संकल्पना आणि संत तुकाराम महाराजांच्या अभंगाच्या माध्यमातून पर्यावरणाचा समतोल समजावून सांगितला.

दरम्यान, डॉ. सुमीत देवरे यांनी सर्वेक्षणातील निष्कर्ष मांडताना सांगितले की, केवळ २ टक्के नागरिकांनाच प्रतिजैविक प्रतिरोधकता आणि औषधांच्या सुरक्षित विल्हेवाटीबाबत योग्य मार्गदर्शन मिळाले आहे. त्यामुळे AMR हे भविष्यातील पिढ्यांसाठी एक 'मूक संकट' (Silent Disaster) ठरू शकते, असे ते म्हणाले.

'ग्रीन फार्मसी' आणि 'रिव्हर्स साखळी' मॉडेलचा यशस्वी प्रयोग

निसर्ग फाउंडेशनच्या संस्थापक डॉ. लता घनशामनानी यांनी ठाणे येथे राबविल्या जाणाऱ्या 'ग्रीन फार्मसी' उपक्रमाची माहिती दिली. गेल्या तीन वर्षांत त्यांच्या संस्थेने सुमारे दोन टन मुदतबाह्य व न वापरलेली औषधे जमा करून त्यांची सुरक्षित विल्हेवाट लावली आहे. घरोघरी जाऊन अशी औषधे गोळा करण्यासाठी विकसित केलेल्या 'रिव्हर्स चेन' मॉडेलची माहिती त्यांनी या वेळी दिली.

तसेच, महाराष्ट्र शासनाच्या आयईसी (IEC) ब्युरोचे डॉ. संजय पठारे यांनी प्रभावी जनसंवादाचे टप्पे समजावून सांगितले. पाथ (PATH) चे निशांत शर्मा यांनी प्रतिजैविक प्रतिरोधकतेच्या चार मुख्य आधारांवर (Four Pillars of AMR) प्रकाश टाकला आणि पुणे मनपासाठी तयार करण्यात आलेल्या 'कम्युनिटी-लेड सेफ डिस्पोजल प्लॅन'चे सादरीकरण केले.

या प्रसंगी विविध जनजागृतीपर पोस्टरचे प्रकाशन करण्यात आले. कार्यक्रमाचा समारोप सीएचआरआय (CHRI) चे राज्य कार्यक्रम संचालक डॉ. सतीश ताजणे यांच्या आभार प्रदर्शनाने झाला. प्रतिजैविकांचा विवेकपूर्ण वापर, घरातील मुदतबाह्य औषधांची सुरक्षित विल्हेवाट आणि नागरिकांमध्ये व्यापक जनजागृती हीच या संकटावर मात करण्याची खरी त्रिसूत्री असल्याचा संदेश या कार्यशाळेतून देण्यात आला.

• Labels: PMC News, Public Health, Antibiotic Resistance, Health Awareness, Pune Civic News, Medical News

• Search Description: Pune Municipal Corporation organized a workshop on Antimicrobial Resistance (AMR) and safe disposal of expired medicines to spread awareness among health officials.

• Hashtags: #PublicHealth #AMR #AntibioticResistance #PMC #HealthAwareness #SafeMedicineDisposal #PuneNews