गुजरात, राजस्थान आणि मध्य भारतात मुसळधार पावसाचा इशारा

महाराष्ट्रासह किनारपट्टीवरील राज्यांत हायअलर्ट आणि पूरस्थितीचा धोका 

जुलैच्या अखेरपर्यंत हवामानाचा अंदाज आणि आगामी शेतीवरील परिणाम

भारतातील मान्सूनच्या प्रवासात मागील काही दिवसांत महत्त्वपूर्ण आणि सकारात्मक बदल पाहायला मिळाले आहेत. देशामध्ये पावसाची तूट जी काही काळापूर्वी चोवीस टक्क्यांवर पोहोचली होती, ती आता घटून थेट १९ टक्क्यांवर आली आहे. हवामान विभागाने दिलेल्या ताज्या आकडेवारीनुसार, मागील २४ तासांत देशाच्या विविध भागांत झालेल्या मुसळधार ते अतिमुसळधार वर्षावामुळे ही तूट भरून निघण्यास मोठी मदत झाली आहे. देशातील अनेक भागांत दैनिक सरासरीपेक्षा अधिक पावसाची नोंद होत असून, कोरड्या पडलेल्या भूभागांना आता वरदान ठरणाऱ्या पावसाची प्रतीक्षा संपली आहे. हवामानातील या अचानक झालेल्या बदलामागे मध्य भारत आणि गुजरातच्या परिसरावर सक्रिय झालेली नवीन हवामान प्रणाली म्हणजेच चक्रवाती परिभ्रमण (सायक्लोनिक सर्क्युलेशन) कारणीभूत ठरली आहे, ज्याचा थेट परिणाम हवामानातील बदलांवर दिसून येत आहे.

देशाची सरासरी मान्सूनची आकडेवारी तपासल्यास, आतापर्यंत ३६१.५ मिलीमीटर पाऊस होणे अपेक्षित असताना प्रत्यक्षात २९३.३ मिलीमीटर पावसाची नोंद झाली आहे. यामुळे सध्या १९ टक्क्यांची तूट कायम असली तरी मागील काही दिवसांत पडलेल्या मुसळधार पावसामुळे यात झपाट्याने घट होत आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, आगामी दोन ते तीन दिवस पावसाची हीच गती कायम राहणार असून यामुळे मान्सूनची तूट आणखी कमी होण्यास मदत होईल. मात्र, त्यानंतर मान्सूनच्या ट्रफ रेषेच्या उत्तर सरकण्यामुळे काही भागांत पाऊस पुन्हा मंदावण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. मागील चोवीस तासांत देशातील काही निवडक केंद्रांवर विक्रमी पावसाची नोंद झाली आहे, ज्यामध्ये महाराष्ट्रातील महाबळेश्वर येथे १४८ मिलीमीटर, माथेरान येथे १४३ मिलीमीटर आणि मध्य प्रदेशातील सिहोनी येथे १२२ मिलीमीटर पावसाचा समावेश आहे. याशिवाय गुजरातच्या सुरतमध्ये ११९ मिलीमीटर, मेघालयच्या चेरापुंजी येथे १०४ मिलीमीटर, महाराष्ट्रातील नाशिकमध्ये १०१ मिलीमीटर आणि कटरा येथे ९७ मिलीमीटर पावसाची नोंद झाली आहे.

या तीव्र मान्सूनच्या प्रवाहात गुजरात राज्य सर्वाधिक प्रभावित झाले असून तेथील दक्षिण आणि पूर्व जिल्ह्यांमध्ये पूरसदृश परिस्थिती निर्माण झाली आहे. गुजरातच्या वलसाड आणि लगतच्या परिसरामध्ये अतिवृष्टीचे तांडव पाहायला मिळाले असून, तेथील उबरगाव तालुक्यात तब्बल ९०६ मिलीमीटर पावसाची विक्रमी नोंद झाली आहे. याशिवाय कारापडा भागात ७३१ मिलीमीटर पावसाने जनजीवन पूर्णपणे विस्कळीत केले आहे. नवसारी, तापी, डांग, सुरत आणि गांधीनगर परिसरामध्ये मान्सूनच्या अतिसक्रियतेमुळे नद्या-नाल्यांच्या पाणीपातळीत प्रचंड वाढ झाली आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या विश्लेषकानुसार, मध्य प्रदेशावरून सरकलेले चक्रवाती परिभ्रमण आता गुजरात आणि दक्षिण-पूर्व राजस्थानच्या वर स्थिरावले आहे. याशिवाय आसामवर आणखी एक चक्रवाती परिभ्रमण सक्रिय असून तिथून अरबी समुद्रापर्यंत एक ट्रफ रेषा पसरलेली आहे, जी या मुसळधार पावसाला पोषक ठरत आहे.

गुजरात पाठोपाठ राजस्थान आणि मध्य प्रदेशाच्या काही भागांत देखील पावसाने उग्र रूप धारण करण्यास सुरुवात केली आहे. राजस्थानमधील जे जिल्हे आतापर्यंत कोरडेठाक पडले होते, तिथे आता मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाची शक्यता वर्तवली जात आहे. उदयपुर, चित्तौडगड, राजसमंद, डूंगरपुर, सिरोही, पाली, भीलवाडा, कोटा, बूंदी आणि बारा या जिल्ह्यांमध्ये हवामान विभागाने धोक्याचा इशारा दिला आहे. वाळवंटी व सीमावर्ती भाग मान्सूनच्या या नवीन स्पेलमुळे पाण्याखाली जाण्याची शक्यता बळावली आहे. मध्य प्रदेशातील ग्वालियर, शिवपुरी, शाजापूर, गुना, अशोकनगर, रतलाम, उज्जैन, देवास आणि धार या भागांत देखील मेघगर्जनेसह मुसळधार पाऊस पडत आहे. विदर्भ आणि उत्तर मध्य महाराष्ट्रात नासिक, मालेगाव, जळगाव, नंदुरबार आणि धुळे येथे पावसाचा जोर वाढल्याने शेतकरी वर्गामध्ये संमिश्र प्रतिक्रिया उमटत आहेत.

महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीवर देखील मान्सूनचे सावट कायम असून मुंबई, ठाणे, डहाणू, पालघर आणि अलिबाग या परिसरामध्ये संततधार पाऊस सुरू आहे. कोकण किनारपट्टी ते कर्नाटक किनारपट्टीपर्यंत निर्माण झालेला विंड शीर झोन आणि अरबी समुद्रावरून येणाऱ्या बाष्पयुक्त वाऱ्यांमुळे या भागात पावसाचा जोर ओसरताना दिसत नाही. गोवा आणि उत्तर कर्नाटकच्या किनारपट्टीवर देखील मुसळधार पावासाचे सत्र सुरूच आहे. पर्वतीय राज्यांमध्ये उत्तराखंड आणि हिमाचल प्रदेशात मुसळधार पावसामुळे दरडी कोसळण्याच्या घटना घडत असल्या तरी तेथे मान्सूनचा जोर कायम आहे. पूर्वोत्तर भारतामध्ये आसाम, मेघालय आणि लगतच्या राज्यांमध्ये मुसळधार पाऊस सुरूच राहण्याची शक्यता आहे, तर बिहार आणि झारखंडमध्ये हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या सरी बरसतील अशी अपेक्षा आहे.

दिल्ली, उत्तर प्रदेश, पंजाब आणि हरियाणा या राज्यांमध्ये मात्र मान्सून अद्यापही अपेक्षेप्रमाणे आक्रमक झालेला नाही. या भागांत केवळ ढगाळ वातावरण आणि अधूनमधून येणाऱ्या हलक्या सरींचा अनुभव येत असून, सध्यातरी मुसळधार पावसाची कोणतीही चिन्हे दिसत नाहीत. पूर्व व उत्तर राजस्थानमध्ये काही ठिकाणी पावसाची उणीव भासत असली तरी येत्या चोवीस ते अष्टहत्तर तासांत संपूर्ण राजस्थानमध्ये मान्सूनचे आगमन जोरदार पद्धतीने होईल असा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे. दक्षिण भारतातील आन्तरिक कर्नाटक, तामिळनाडू आणि तेलंगणाचे काही भाग वगळता उर्वरित दक्षिण भारतात हवामान कोरडे राहण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. विदर्भ आणि मराठवाड्यात मराठवाड्याच्या तुलनेत विदर्भात पावसाचे प्रमाण थोडे अधिक राहण्याची दाट शक्यता आहे.

हवामान विश्लेषकांच्या मते, जुलै महिन्याच्या अखेरपर्यंत मान्सूनची सक्रियता देशाच्या विविध भागांत अशीच सुरू राहील. मात्र, महिन्याचा शेवट जवळ येत असताना मान्सून ट्रफची मुख्य अक्षरे (एक्सिस ऑफ मान्सून ट्रफ) उत्तरेकडे सरकण्याची दाट शक्यता आहे. ही  हिमालयाच्या पायथ्याशी आणि तराईच्या प्रदेशात स्थिरावल्यास मध्य भारत, गुजरात आणि राजस्थानच्या दक्षिणेकडील भागांत पाऊस पुन्हा एकदा कमी होऊ शकतो आणि हे प्रदेश पुन्हा कोरडे पडण्याची शक्यता निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे या तात्पुरत्या मुसळधार पावसाचा लाभ घेत शेतकऱ्यांनी पेरणी आणि शेतीच्या नियोजनाबाबत योग्य ती काळजी घेणे गरजेचे ठरणार आहे. आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणांना देखील संभाव्य पूरपरिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर पूर्णपणे सतर्क राहण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

LABELS: Monsoon 2026, Gujarat Floods, Weather Update, India Meteorological Department, Maharashtra Rains, Rajasthan Weather, Heavy Rainfall, Agriculture India, Climate Analysis

SEARCH DESCRIPTION: India monsoon deficit drops to 19 percent as heavy rains lash Gujarat, Rajasthan, and central regions. Check detailed weather analysis and forecasts.

HASHTAGS: #Monsoon2026 #GujaratRains #WeatherUpdate #IndiaWeather #HeavyRainfall #IMD #MaharashtraMonsoon #RajasthanWeather #ClimateAnalysis #NewsInMarathi #MonsoonUpdate