देशभरातील मान्सून : गुजरातमध्ये जलप्रलयानंतर दिलासा, तर उत्तर भारतात २८-२९ जुलैपासून पुन्हा मुसळधार पावसाचे संकट!

 

मुंबई : भारतातील चालू मान्सून हंगामात निसर्गाचे अत्यंत लहरी आणि तीव्र रूप देशभरात पाहायला मिळत आहे. गेल्या काही दिवसांपासून गुजरात आणि लगतच्या भागात झालेल्या अभूतपूर्व पावसामुळे जनजीवन पूर्णपणे विस्कळीत झाले असून अनेक भागांत पूरसदृश गंभीर परिस्थिती निर्माण झाली आहे. हवामान प्रणालीतील सततच्या बदलांमुळे आता या तीव्र पावसाच्या पॅटर्नमध्ये मोठे फेरबदल होणार असून, त्याचा थेट परिणाम देशातील विविध राज्यांच्या हवामानावर दिसून येणार आहे. सध्या गुजरात आणि दक्षिण-पूर्व राजस्थानच्या परिसरावर एक तीव्र चक्रवाती वाऱ्यांची स्थिती (Cyclonic Circulation) सक्रिय आहे. या प्रणालीला अरब समुद्रावरून आणि बंगालच्या उपसागरावरून सतत मोठ्या प्रमाणावर बाष्पयुक्त वारे मिळत असल्यामुळे देशाच्या एकात्मिक भागात मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाच्या नोंदी सातत्याने होत आहेत. मात्र, येत्या काही दिवसांत या हवामान प्रणालीच्या प्रवासात आणि दिशेत मोठा बदल होणार असल्याने पावसाच्या तीव्रतेत मोठे फेरबदल अपेक्षित आहेत.

सध्या गुजरातमध्ये कोसळत असलेल्या मुसळधार धारांमुळे तडाखा बसलेल्या भागांना आगामी दोन ते तीन दिवसांत काहीसा दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे. गुजरातवरील हे चक्रवाती वाऱ्यांचे क्षेत्र हळूहळू उत्तर दिशेकडे सरकणार असून राजस्थानच्या वर स्थिरावणार आहे. यामुळे राजस्थानच्या बहुतांश जिल्ह्यांत आगामी काळात पावसाचा जोर वाढताना दिसणार आहे. राजस्थानमधील ज्या भागात आतापर्यंत कोरडे किंवा कमी पाऊस होता, तिथे हवामान पूर्णपणे बदलले असून जैसलमेर, जोधपुर, बाडमेर, बीकानेर, सिरोही, पाली, राजसमंद आणि नागोर यांसारख्या भागांत जोरदार वृष्टी नोंदवली जात आहे. मध्य प्रदेशच्या नीमच, मंदसौर, अगर मालवा, राजगढ़ आणि गुणा या जिल्ह्यांतही पावसाची संततधार कायम आहे. मध्य प्रदेशातील जवळपास प्रत्येक जिल्ह्यात सध्याच्या घडीला पाऊस सक्रिय असला तरी, मान्सून ट्रफची अक्षरेषा (Axis of Monsoon Trough) वरच्या दिशेने सरकल्यानंतर मध्य भारतातील पावसाची तीव्रता काहीशी मंदावणार आहे.

दुसरीकडे, उत्तर भारतामधील पंजाब, हरियाणा आणि राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र दिल्लीचा विचार केला तर येथे सध्या 'खंड वर्षा' (Break Rainfall) किंवा तुकड्या-तुकड्यांत पाऊस पडण्याचे सत्र सुरू आहे. या भागात पूर्वेकडील बाष्पयुक्त वारे सतत वाहत आहेत, ज्यामुळे दुपारनंतर किंवा उन्हामुळे निर्माण झालेल्या उष्णतेमुळे स्थानिक पातळीवर ढग तयार होत आहेत. परिणामी, कधी ऊन तर कधी अचानक येणारी एखादी हलकी सर, असे संमिश्र वातावरण दिल्ली आणि आसपासच्या परिसरात अनुभवयास मिळत आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, ही स्थिती तशीच राहील परंतु २७ आणि २८ जुलैपासून या भागात पावसाच्या गतीमध्ये अचानक वाढ होण्याचे संकेत मिळत आहेत. पंजाबमधील अमृतसर, पठाणकोट, गुरदासपुर, होशियारपुर, तसेच हरियाणातील पंचकूला, अंबाला आणि यमुनानगर या पट्ट्यात जोरदार ते मुसळधार पाऊस पडण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. उत्तर प्रदेशच्या बाबतीत सांगायचे तर, सध्या राज्याच्या बहुतांश भागात हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या सरी पडत आहेत. मात्र, उत्तर प्रदेशची तराई क्षेत्रे जसे की सहारनपुर, मुजफ्फरनगर, बिजनौर, मुरादाबाद, बरेली आणि लगतच्या जिल्ह्यांमध्ये २८ जुलैपासून मुसळधार पावसाचे सत्र पुन्हा सुरू होणार आहे.

पर्वतीय राज्यांकडे लक्ष दिल्यास, लद्दाख हा भाग भौगोलिकदृष्ट्या थंड वाळवंट (Cold Desert) असल्यामुळे तिथे पावसाचे प्रमाण नेहमीच नगण्य असते. जम्मू-काश्मीरच्या पर्वतीय रांगा ओलांडून येणारे वारे सुके असल्यामुळे लद्दाखमध्ये सध्या हवामान मुख्यतः कोरडे आणि साफ राहण्याची शक्यता आहे. मात्र, गिलगिट-बाल्टिस्तान, मुजफ्फराबाद, जम्मू-काश्मीर, हिमाचल प्रदेश आणि उत्तराखंड या राज्यांत सध्या अधूनमधून मध्यम स्वरूपाच्या सरी बरसत आहेत. जरी सध्याच्या घडीला ढगफुटीसारख्या अत्यंत भयानक नैसर्गिक आपत्तीची शक्यता दिसत नसली, तरी या भागात सततच्या पावसामुळे माती भुसभुशीत झाली आहे आणि दरडी कोसळण्याच्या (Landslides) घटना घडत आहेत. हवामान खात्याच्या विश्लेषकानुसार, २८ आणि २९ जुलैपासून या संपूर्ण पर्वतीय पट्ट्यात हवामान अत्यंत आक्रमक रूप धारण करणार असून हिमाचल प्रदेशातील धर्मशाला, कुल्लू, मनाली, कांगड़ा आणि उत्तराखंडच्या विविध भागांत अतिवृष्टीची शक्यता वर्तवली जात आहे. या काळात प्रवाशांनी आणि स्थानिक नागरिकांनी अत्यंत सतर्क राहणे गरजेचे आहे, कारण मुसळधार पावसामुळे डोंगराळ भागात रस्ते खचणे आणि दरडी कोसळण्याचे मोठे धोके निर्माण होऊ शकतात.

पूर्व आणि उत्तर-पूर्वी भारताचा विचार केला तर बिहार, झारखंड आणि पश्चिम बंगालमध्ये पावसाच्या কার্যकलापांमध्ये आगामी काळात वाढ होणार आहे. बिहार आणि झारखंडच्या अनेक भागांत सध्या १० ते १५ मिलीमीटरपर्यंतचा पाऊस नोंदवला जात असला, तरी २७ ते २८ जुलै दरम्यान या राज्यांत पावसाचा जोर वाढेल. उप-हिमालयीन पश्चिम बंगालमधील दार्जिलिंग, जलपाईगुडी, आणि अलिपूरद्वार या जिल्ह्यांत तेज पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. तसेच नेपाळच्या डोंगराळ भागात होणाऱ्या मुसळधार पावसाचा थेट परिणाम म्हणून उत्तर प्रदेश आणि बिहारच्या उत्तर सीमावर्ती भागांतून वाहणाऱ्या नद्यांच्या पाणीपातळीत वाढ होऊन पूरसदृश स्थिती निर्माण होऊ शकते, असा इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे. पूर्वोत्तर राज्यांत आणि लगतच्या बांगलादेशात देखील मुसळधार पावसाचा जोर कायम राहणार असून भूतान आणि सिक्कीममध्येही चांगल्या स्वरूपाच्या पावसाची नोंद होईल.

पश्चिम महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीवर आणि कोकणात पावसाचा जोर अजूनही चांगला टिकून आहे. पालघर, ठाणे, मुंबई, रत्नागिरी, महाबळेश्वर, सिंधुदुर्ग ते गोवा या किनारपट्टीच्या भागात चांगल्या पावसाची शक्यता वर्तवली जात आहे. पुणे, सांगली, सातारा आणि कोल्हापूरच्या घाटमाथ्यावर आणि लगतच्या अंतर्गत भागांतही पाऊस हजेरी लावत आहे. मात्र, विदर्भ आणि मराठवाड्यातील काही जिल्ह्यांमध्ये जसे की जालना, हिंगोली, परभणी, नांदेड, लातूर, धाराशिव आणि सोलापूर येथे पावसाचे प्रमाण अपेक्षेपेक्षा खूपच कमी असल्याचे दिसून येत आहे. नागपूर, भंडारा आणि गोंदिया या विदर्भातील काही भागांत मात्र ठीकठाक पावसाची शक्यता कायम आहे. दक्षिण भारतात मात्र मान्सून सध्या काहीसा सुस्तावलेला किंवा कमजोर स्थितीत आहे. कर्नाटकच्या किनारपट्टी भागात (Coastal Karnataka) चांगला पाऊस पडत असला, तरी अंतर्गत कर्नाटकात पावसाचे प्रमाण अत्यंत कमी आहे. केरळमध्ये हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या सरी सुरू असल्या तरी मान्सूनचा पूर्वीसारखा जोर तिथे जाणवत नाही. तामिळनाडूचे बहुतांश भाग सध्या कोरडेच राहण्याची शक्यता असून लक्षद्वीप आणि अंदमानमध्ये फारशी मोठी हवामान हलचल अपेक्षित नाही.

एकंदरीत विचार करता, २६ जुलैपर्यंत देशाच्या अनेक भागांत पावसाची तीव्रता काहीशी कमी होताना दिसत असली, तरी २८ आणि २९ जुलैपासून मान्सूनचे नवे पर्व सुरू होणार आहे. या नवीन स्पेलमुळे उत्तर भारतातील पर्वतीय राज्ये, उत्तर प्रदेशचे तराई पट्टे आणि पूर्व भारतामध्ये पुन्हा एकदा मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाचे संकट ओढवण्याची दाट शक्यता आहे. या बदलत्या हवामान चक्रावर प्रशासनाचे आणि हवामान अभ्यासकांचे बारीक लक्ष असून नागरिकांनाही सतर्क राहण्याचे आवाहन केले जात आहे.

LABELS:

Monsoon Update, India Weather, Gujarat Floods, Himachal Landslide, Delhi NCR Weather, IMD Report, Marathi News, Heavy Rain Warning, Weather Forecast, Climate News

SEARCH DESCRIPTION:

Get a detailed overview of the latest monsoon changes in the country. A relief to Gujarat, while the northern and hilly states face a big crisis of heavy rains again from July 28.

HASHTAGS:

#Monsoon2026 #WeatherUpdate #IndiaWeather #GujaratFloods #HimachalRain #DelhiWeather #IMDAlert #महानगरबातम्या #मान्सूनअपडेट #हवामानअंदाज #महाराष्ट्रपाऊस #मराठीबातम्या