महाराष्ट्रात दूध भेसळीचा महाभयंकर पॅटर्न; पुणे पोलीस व एफडीएच्या संयुक्त छाप्यात १३ नराधम गजाआड

पुणे: पुणे ग्रामीण पोलिसांची स्थानिक गुन्हे शाखा आणि अन्न व औषध प्रशासन (FDA) यांच्या विशेष पथकाने संयुक्तपणे कारवाई करत महाराष्ट्रातील एका अत्यंत मोठ्या आणि संघटित दूध भेसळ रॅकेटचा पर्दाफाश केला आहे. पुणे जिल्ह्यातील आंबेगाव (मंचर) ते शिरूर तालुक्यापर्यंत पसरलेल्या आणि सोलापूर, अहिल्यानगर, संभाजीनगर, सांगली व भिवंडी या ६ जिल्ह्यांमध्ये पाय पसरलेल्या या टोळीच्या छाप्यात तब्बल २,५०,००,००० रुपये (२.५ कोटी) किमतीचा मुद्देमाल जप्त करण्यात आला असून १३ मुख्य संशयित आरोपींना अटक करण्यात आली आहे. अत्यंत प्राथमिक दूध उत्पादक शेतकऱ्यांकडून सहकारी व खाजगी डेअरीपर्यंत पोहोचणाऱ्या मूळ शुद्ध दुधात शाम्पू, अत्यंत घातक रसायनयुक्त पावडर आणि केमिकल पाणी मिसळून ते भेसळयुक्त दूध मोठ्या शहरांमधील नामांकित ब्रँड्सना पुरवले जात असल्याचे पोलीस तपासात उघड झाले आहे.

१००० लिटर दुधात ५०० लिटर विषारी रसायनांचे मिश्रण

अन्न व औषध प्रशासनाच्या रासायनिक विश्लेषकांनी आणि गुन्हे शाखेच्या तपास पथकाने दिलेल्या माहितीनुसार, या टोळीचे भेसळीचे सूत्र अत्यंत भयानक आणि डोके सुन्न करणारे होते. संशयित आरोपी दुधाचे प्रमाण दुप्पट करण्यासाठी खालील धक्कादायक पद्धतीचा वापर करत होते:

• पाण्याचे व रसायनांचे प्रमाण: टोळीकडून गोळा केलेल्या ५०० लिटर शुद्ध दुधात तब्बल ३०० लिटर भेसळयुक्त पाणी मिसळले जात होते. तर १००० लिटरच्या मोठ्या बॅचमध्ये तब्बल ५०० लिटर केमिकल पाणी मिसळले जात होते.

• शाम्पूचा वापर (Foam stabilizer): शुद्ध दुधात पाणी मिसळल्यानंतर दुधाची नैसर्गिक साय किंवा फेस कमी होतो. हा फेस कायम ठेवण्यासाठी टोळीकडून विशिष्ट प्रकारचा वास नसलेला (Odorless) शाम्पू मोठ्या प्रमाणात वापरला जात होता. यामुळे ग्राहकांना किंवा डेअरी मालकांना दुधात पाणी मिसळल्याचा अजिबात संशय येत नव्हता.

• घनता आणि फॅट टिकवण्याचे तंत्र: शाम्पू आणि पाण्याचे मिश्रण झाल्यानंतर दुधाची घनता (Solids-Not-Fat - SNF) आणि फॅट टिकवून ठेवण्यासाठी त्यात मुबलक प्रमाणात हानिकारक दूध पावडर, युरिया आणि डिटर्जंट सदृश केमिकल्सचा वापर केला जात होता.

हे कृत्रिमरीत्या तयार केलेले आणि चवीला हुबेहूब शुद्ध दुधासारखे वाटणारे रासायनिक विष पुढील वितरणासाठी पाठवले जात होते.

मंचरमधून उलगडले राज्यव्यापी जाळे; ६ जिल्ह्यांत एकाच वेळी छापे

पुणे ग्रामीणचे पोलीस अधीक्षक संदीपसिंग गिल यांच्या विशेष सूचनेवरून सुरुवातीला मंचर (तालुका आंबेगाव) परिसरातील काही संशयास्पद हालचालींवर पोलिसांनी बारीक नजर ठेवली होती. गुन्हे शाखेच्या पथकाने दोन संशयित आरोपींना ताब्यात घेऊन त्यांची कसून चौकशी केली असता, त्यांनी संपूर्ण महाराष्ट्रात पसरलेल्या या महाघोटाळ्याचे धागेदोरे पोलिसांसमोर उघड केले.

या माहितीची खात्री पटताच, अधीक्षक संदीपसिंग गिल यांनी तात्काळ अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्त तुकाराम मुंडे यांच्याशी संपर्क साधून संयुक्त छाप्यांचे नियोजन केले. त्यानुसार पुणे ग्रामीण पोलिसांचे आणि अन्न व औषध प्रशासनाचे  अधिकाऱ्यांचे विशेष पथक तयार करण्यात आले. या पथकाने सोलापूर, अहिल्यानगर, संभाजीनगर, सांगली आणि भिवंडी येथील संशयास्पद डेअऱ्या, साठवणूक केंद्रे आणि पॅकेजिंग युनिट्सवर एकाच वेळी अचानक छापे टाकले. या धाडसत्रामध्ये एकूण १३ गुन्हेगारांना रंगेहात अटक करण्यात आली असून रासायनिक प्रक्रिया करणारी मोठी यंत्रसामग्री, दूध वाहून नेणारे टँकर्स आणि कच्चे केमिकल जप्त करण्यात आले आहे.

घरोघरी पोहोचणाऱ्या पिशव्यांमधून विष पोहोचल्याचा संशय

गेल्या २ वर्षांहून अधिक काळापासून सर्वसामान्यांच्या आणि निष्पाप बालकांच्या आयुष्याशी हा जीवघेणा खेळ सर्रास सुरू होता, अशी भीती पोलिसांनी व्यक्त केली आहे. हे टोळीचालक तयार केलेले भेसळयुक्त दूध थेट शहरांमधील नामांकित दूध वितरक कंपन्यांना आणि ब्रँडेड पॅकेजिंग युनिट्सना पुरवत होते. या नामांकित कंपन्यांच्या अधिकृत पिशव्यांमधूनच हे विषारी दूध थेट सर्वसामान्यांच्या घरांमध्ये पोहोचले असण्याची दाट शक्यता आहे.

त्याहून गंभीर बाब म्हणजे, याच भेसळयुक्त दुधाचा वापर मोठ्या प्रमाणावर खवा, पनीर, चीज, पेढे आणि इतर दुग्धजन्य पदार्थ (Dairy Products) बनवण्यासाठी केला जात होता. सणासुदीच्या काळात मिठाईच्या मागणीमध्ये होणारी वाढ पूर्ण करण्यासाठी या दुधाची विक्री मोठ्या शहरांमधील मिठाई विक्रेत्यांना छुपेपणाने केली जात होती.

वैद्यकीय विश्लेषण: शाम्पू आणि केमिकल पाण्याचे मानवी शरीरावरील परिणाम

अन्न सुरक्षा आणि मानके कायदा २००६ नुसार दुधामध्ये अशा प्रकारच्या घटकांचा वापर करणे हा अजामीनपात्र आणि अतिशय गंभीर स्वरूपाचा फौजदारी गुन्हा ठरतो. वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते, शाम्पूमधील सल्फेट्स आणि फोमिंग एजंट्स मानवी पचनसंस्थेला गंभीर इजा पोहोचवतात: १. यकृत आणि मूत्रपिंड निकामी होणे: युरिया आणि डिटर्जंट सदृश रसायनांचा सातत्याने पोटात मारा झाल्यामुळे मूत्रपिंड (Kidneys) आणि यकृत (Liver) निकामी होण्याचा धोका ८०\% ने वाढतो. २. कर्करोगाचा धोका: रासायनिक पद्धतीने तयार केलेल्या या दुधामध्ये असणारी कार्सिनोजेनिक द्रव्ये शरीरामध्ये गेल्यास कर्करोगासारखे (Cancer) गंभीर आजार लहान वयात उद्भवू शकतात. ३. मुलांची वाढ खुंटणे: लहान मुलांना वाढीच्या वयात हे दूध दिल्यास त्यांच्या हाडांची आणि मेंदूची वाढ अपूर्ण राहते, असे जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) विविध अहवालांमध्ये यापूर्वी स्पष्ट करण्यात आले आहे.

संयुक्त कारवाई करणाऱ्या पोलीस व एफडीए पथकाची कामगिरी

अवैध धंद्यांविरुद्ध पुकारलेल्या या युद्धात पुणे ग्रामीण पोलिसांनी अत्यंत महत्त्वाची कामगिरी बजावली आहे. सदरची कारवाई पोलीस अधीक्षक  संदीपसिंग गिल, यांच्या देखरेखीखाली करण्यात आली,  सूचनेनुसार गुन्हे पोलीस अंमलदार  यांच्या विशेष पथकाने तांत्रिक पुरावे गोळा केले. अन्न व औषध प्रशासनाच्या वतीने अन्न सुरक्षा अधिकारी यांनी जप्त केलेल्या दुधाचे आणि केमिकल पाण्याचे रासायनिक नमुने घेऊन ते तात्काळ शासकीय रासायनिक प्रयोगशाळेत पाठवले आहेत. या टोळीच्या पाठीशी असणाऱ्या इतर बड्या धेंडांचा शोध पोलिस करत आहेत.

• Labels: Pune Crime, Milk Adulteration Racket, FDA Maharashtra, Pune Rural Police, LCB Pune, Food Safety Maharashtra, Tukaram Mundhe FDA, Manchar Shirur News

• Search Description: Pune Rural Police LCB and FDA busted a massive interstate milk adulteration racket operating across 6 districts including Pune and Solapur. Assets worth Rs 2.5 Crore seized, 13 arrested.

• Hashtags: #MilkAdulteration #PuneCrime #FDAMaharashtra #PunePolice #FoodSafety #MaharashtraCrime #BreakingNews #TukaramMundhe