जून महिन्यात मान्सूनची ४३ टक्क्यांहून अधिक तूट; जुलैच्या पहिल्याच आठवड्यात 'वेदर सिस्टीम' सक्रिय झाल्याने भरून निघणार कसर

 

उत्तर प्रदेश, बिहार, झारखंडसह पूर्वोत्तर राज्यांत मुसळधार 

मुंबई, कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्रात ५ व ६ जुलै रोजी अतिवृष्टीचा धोका

विदर्भ, मराठवाड्यातही जुलैच्या सुरुवातीला धुवांधार पावसाचा अंदाज 

हिमाचल आणि उत्तराखंडमध्ये २ जुलैपासून ढगफुटीसदृश पावसाची शक्यता

राजस्थान आणि गुजरातचा काही भाग वगळता पुढील ४ दिवसांत संपूर्ण देश व्यापणार 

मुंबई/नवी दिल्ली: चालू मान्सून हंगामातील पहिला महिना म्हणजेच जून महिना संपत आला तरी देशातील मान्सूनची प्रगती अत्यंत संथ आणि चिंताजनक राहिली आहे. ३० जून २०२६ पर्यंतच्या आकडेवारीनुसार, संपूर्ण देशात मान्सूनच्या पावसाची तब्बल ४३ टक्क्यांहून अधिक मोठी तूट नोंदवली गेली आहे. मात्र, जुलै महिन्याच्या सुरुवातीलाच मान्सूनच्या प्रगतीसाठी अत्यंत अनुकूल अशी हवामान स्थिती निर्माण झाली असून मान्सून आता लांब पल्ल्याच्या छलांग मारण्यासाठी सज्ज झाला आहे. ताज्या हवामान बुलेटिननुसार, देशात एकाच वेळी तीन मोठ्या चक्राकार वाऱ्यांच्या स्थिती (Cyclonic Circulations) आणि हवेच्या कमी दाबाचे क्षेत्र निर्माण होत असल्यामुळे मान्सूनचा 'सर्च' (Monsoon Search) अत्यंत तीव्र झाला आहे. यामुळे मुंबई, ठाणे आणि कोकण किनारपट्टीच्या भागांमध्ये ५ आणि ६ जुलै रोजी 'फ्लडिंग रेन' म्हणजेच पूरसदृश अतिवृष्टी होण्याचा इशारा देण्यात आला आहे. तर दुसरीकडे, गेल्या १० ते १२ दिवसांपासून बिहारमधील मोतिहारी येथे अडकलेली मान्सूनची अक्षीय रेषा आता वेगाने पुढे सरकणार असून पुढील तीन ते चार दिवसांत दिल्ली, पंजाब, हरियाणा आणि उत्तर भारताच्या बहुतांश भागांत मान्सून दाखल होणार आहे.

एकाच वेळी तीन हवामान प्रणाली सक्रिय; मान्सून पकडणार गती

हवामान विभागाच्या उपग्रह चित्रांनुसार आणि हवामान तज्ज्ञांच्या विश्लेषणानुसार, सध्या गंगा नदीच्या मैदानी क्षेत्रांवर एक हवेचा कमी दाबाचा पट्टा (Trough Line) पसरला आहे. यासोबतच, उत्तर प्रदेशच्या भौगोलिक क्षेत्रावर एक तीव्र चक्राकार वाऱ्यांची स्थिती (Cyclonic Circulation) निर्माण झाली असून दुसरी प्रणाली पाकिस्तानच्या वातावरणीय क्षेत्रावर सक्रिय आहे. या अंतर्गत सिस्टीममुळे अरबी समुद्रावरून आणि बंगालच्या उपसागरातून मोठ्या प्रमाणावर बाष्पयुक्त वारे भारताच्या भूभागाकडे खेचले जात आहेत.

येत्या ४८ तासांत बंगालच्या उपसागरातून ओदिशाच्या किनारपट्टीजवळ आणखी एक नवीन चक्राकार वाऱ्यांची स्थिती निर्माण होणार आहे, जी पुढील दोन दिवसांत अधिक तीव्र होऊन मध्य प्रदेश आणि महाराष्ट्राच्या दिशेने सरकणार आहे. हे कमी दाबाचे क्षेत्र जसे पुढे सरकेल, तसा मान्सूनचा जोर विदर्भ, मराठवाडा आणि उत्तर मध्य महाराष्ट्रात प्रचंड वाढणार आहे. जुलै महिन्याच्या ३, ४ आणि ५ तारखेला या मध्य भारताच्या पट्ट्यात मुसळधार ते अतिमुसळधार पाऊस पडण्याचा अंदाज आहे. हीच प्रणाली ५ आणि ६ जुलै रोजी मुंबई व लगतच्या पश्चिम किनारपट्टीवर पोहोचेल, ज्यामुळे मुंबई आणि संपूर्ण कोकण विभागात मुसळधार पावसाची नोंद होऊ शकते.

उत्तर भारत आणि दिल्ली-एनसीआरमध्ये मान्सूनचे वेगाने आगमन

सामान्यतः मान्सून २५ जूनपर्यंत देशाचा मोठा भूभाग व्यापतो आणि ३० जूनपर्यंत केवळ पश्चिम राजस्थान आणि पंजाबचा काही भाग शिल्लक राहतो. परंतु, यंदा मान्सूनचे वेळापत्रक १० ते १२ दिवस उशिराने चालत आहे. बिहारमधील मोतिहारी येथे २१ जूनपासून २९ जूनपर्यंत मान्सून एकाच ठिकाणी स्थिर होता. परंतु आता पूर्व वाऱ्यांचा जोर वाढल्यामुळे १ जुलैपर्यंत मान्सून उत्तराखंड आणि उत्तर प्रदेशच्या बहुतांश भागांत पोहोचेल.

३ आणि ४ जुलै रोजी मान्सून देशाची राजधानी दिल्लीसह पंजाब, हरियाणा आणि पूर्व राजस्थानच्या भागात अधिकृतपणे दाखल होईल. या भागांमध्ये सध्या प्रचंड उमस आणि उष्णतेने नागरिक हैराण झाले असून ३० जूनच्या संध्याकाळपासूनच धूलिवंत वादळ (Dust Storm) आणि गडगडाटासह हलक्या पावसाला सुरुवात होणार आहे. त्यानंतर २ जुलैपासून या संपूर्ण मैदानी प्रदेशात झमाझम पावसाला सुरुवात होऊन हवामान सुहावने होईल आणि तापमानात मोठी घसरण नोंदवली जाईल.

महाराष्ट्रासह दक्षिण आणि मध्य भारताची स्थिती

महाराष्ट्राचा विचार केला तर विदर्भ, मराठवाडा आणि खान्देशातील अनेक शेतकरी अद्याप मोठ्या पावसाच्या प्रतीक्षेत आहेत. हवामान अंदाजानुसार, २ जुलैपासून विदर्भातील नागपूर, भंडारा, वाशीम, चंद्रपुर, अमरावती, अकोला आणि बुलढाणा या जिल्ह्यांमध्ये मुसळधार पावसाची सुरुवात होईल. तसेच उत्तर महाराष्ट्रातील जळगाव, नासिक आणि छत्रपती संभाजीनगर, जालना, अहिल्यानगर (अहमदनगर) या भागात जोरदार सरी कोसळतील.

दक्षिण भारतात, कर्नाटकची किनारपट्टी आणि केरळमध्ये मान्सून सक्रिय राहणार असून तिथे अतिवृष्टीचा इशारा देण्यात आला आहे. तेलंगणाच्या उत्तर भागातील आदिलाबाद आणि कोस्टल आंध्र प्रदेशमध्ये चांगला पाऊस होईल, मात्र रायलसीमा भागात पाऊस काहीसा मर्यादित राहील. तामिळनाडूच्या अंतर्गत भागात किरकोळ सरी अपेक्षित आहेत.

डोंगरी भागात भूस्खलनाचा (Landslide) धोका

उत्तराखंड आणि हिमाचल प्रदेशमध्ये २ जुलैपासून पावसाचा जोर अत्यंत तीव्र होणार आहे. हिमाचल प्रदेशातील धौलाधार हिल्स, धर्मशाला, सोलन, उना आणि नाहन या भागांत मुसळधार पावसामुळे दरडी कोसळण्याचा (Landslide and Mudslide) धोका निर्माण होऊ शकतो. उत्तराखंडमधील कुलू, मनाली, सिमला तसेच पर्यटन स्थळे असलेले देहरादून, मसुरी, हरिद्वार, ऋषिकेश, नैनीताल आणि उधमसिंह नगर या जिल्ह्यांमध्ये ३ आणि ४ जुलै रोजी अतिवृष्टीचा इशारा देण्यात आला आहे. त्यामुळे या काळात पर्यटकांनी पर्वतीय भागात प्रवास करणे टाळावे, अशा सूचना स्थानिक आपत्ती व्यवस्थापन विभागाकडून जारी करण्यात येण्याची शक्यता आहे.

राजस्थान आणि गुजरातचा काही भाग अद्याप प्रतीक्षेत

मान्सून देशाच्या ९० टक्के भागात वेगाने पुढे जाणार असला तरी राजस्थानमधील बीकानेर, जोधपूर, जैसलमेर, बाडमेर आणि जालौर या पश्चिमी जिल्ह्यांमध्ये तसेच गुजरातच्या कच्छ, पाटन, मेहसाणा आणि बनासकांठा या उत्तर भागातील जिल्ह्यांमध्ये ३ ते ४ जुलै दरम्यान केवळ हलका ते मध्यम स्वरूपाचा पाऊस पडेल. या भागांना मोठ्या पावसासाठी जुलैच्या दुसऱ्या आठवड्याची प्रतीक्षा करावी लागू शकते. परंतु, गुजरातच्या दक्षिण किनारपट्टीवरील वलसाड, नवसारी, सुरत, तापी आणि सौराष्ट्रातील जुनागढ, पोरबंदर, अमरेली, भावनगर, राजकोट तसेच अहमदाबाद आणि गांधीनगरमध्ये पुढील दोन दिवसांत पावसाची गती वाढणार आहे.

एकंदरीत, जून महिन्याने निराशा केली असली तरी जुलै महिन्याची सुरुवात देशासाठी अत्यंत दिलासादायक ठरणार आहे. एकामागून एक येणाऱ्या वेदर सिस्टीममुळे देशातील धरण साठ्यात आणि शेतीकामांना मोठी गती मिळण्याचे संकेत आहेत.

• Labels: Weather Forecast, Skymet Weather Report, Monsoon 2026, Mumbai Heavy Rain, Delhi Monsoon Arrival, Cyclonic Circulation, India Weather Updates

• Search Description: Skymet Weather updates on June 30 shows active monsoon search in India. Three cyclonic circulations to trigger heavy rainfall in Mumbai, Maharashtra, Delhi, and Punjab by July first week.

• Hashtags: #MonsoonUpdates #WeatherForecast2026 #SkymetWeather #MumbaiRains #DelhiMonsoon #HeavyRainAlert #BreakingNews