बर्स्टन फर्मचा मोदींना इशारा: भारत AI चा केवळ वापरकर्ता राहिल्यास रोजगार संकट निर्माण होणार

 

नवी दिल्ली, १९ ऑगस्ट - जागतिक दर्जाच्या ब्रोकरेज फर्म बर्स्टनने पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांना लिहिलेले पत्र भारतीय अर्थव्यवस्थेसाठी एक गंभीर इशारा ठरले आहे. आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स आणि संशोधन व विकास या क्षेत्रांमध्ये भारत मागे पडत असल्याचा धोका दर्शवत बर्स्टनने येणाऱ्या तीन ते चार दशकांसाठी महत्त्वाचे मुद्दे मांडले आहेत.

AI मध्ये केवळ वापरकर्ता राहणे घातक

बर्स्टनचा मुख्य आक्षेप असा आहे की, भारत सध्या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सच्या बाबतीत केवळ एक ग्राहक बनून राहण्याच्या मार्गावर आहे. आज भारतीय आयटी क्षेत्रात जी कामे केली जातात, ती प्रामुख्याने पाश्चात्य कंपन्यांच्या एआय मॉडेल्सवर आधारित आहेत. जर भारत एआयचे केवळ वापरकर्ते राहिले, तर भविष्यात जागतिक अर्थव्यवस्थेतील मूल्य निर्मितीचा फायदा भारताला मिळणार नाही.

मध्यमवर्गीय रोजगारांना धोका

बर्स्टनने इशारा दिला आहे की, कोडिंग किंवा डेटा एंट्रीसारख्या कामांवर आधारित असलेल्या मध्यमवर्गीय नोकऱ्या एआय ऑटोमेशनमुळे मोठ्या प्रमाणात नष्ट होतील. यावर तोडगा म्हणून भारताला चीनच्या धर्तीवर स्वतःचे फाउंडेशन मॉडेल्स विकसित करण्याची गरज असल्याचे फर्मने नमूद केले आहे. याचा अर्थ भारतीय भाषांमध्ये काम करणारी एआय प्रणाली, स्वतःचे अल्गोरिदम आणि लँग्वेज मॉडेल्स तयार करणे आवश्यक आहे.

R&D वर खर्च अत्यंत कमी

बर्स्टनने भारताच्या संशोधन आणि विकासावरील खर्चाबाबत तीव्र टीका केली आहे. भारत GDP चा केवळ ०.६ ते ०.७ टक्के संशोधन आणि विकासावर खर्च करतो, तर विकसित अर्थव्यवस्थांमध्ये हा आकडा २ ते ४ टक्के आहे. याशिवाय जे काही बजेट दिले जाते, त्यातील मोठा हिस्सा कर्मचाऱ्यांचे वेतन, इमारतींचे भाडे आणि देखभालीमध्ये खर्च होतो. खऱ्या अर्थाने नवीन शोध लावण्यासाठी लागणाऱ्या अप्लाइड रिसर्चसाठी निधीची कमतरता आहे.

इकोसिस्टमचा अभाव

भारतात संशोधनासाठी आवश्यक असलेले वातावरण विकसित झालेले नाही. उद्योगांना नवीन काहीतरी शोधण्यापेक्षा परदेशातून तंत्रज्ञान परवाना घेऊन काम चालवणे स्वस्त पडते असे वाटते. यामुळे भारतीय हुशार संशोधक परदेशात जातात, कारण तिथे त्यांना संशोधनासाठी सुविधा आणि निधी मिळतो.

सुधारणा सुचविल्या

बर्स्टनने काही महत्त्वाचे उपाय सुचवले आहेत. सरकारी-खाजगी भागीदारीद्वारे संशोधन केंद्रे उभारणे, भारतीय संशोधकांना पेटंट मिळवण्यासाठी सोपी आणि जलद प्रक्रिया देणे, तसेच भारतातच जागतिक दर्जाची प्रयोगशाळा उभारणे आवश्यक आहे. शिक्षण क्षेत्रातही केवळ सैद्धांतिक शिक्षणाऐवजी एआय आणि नॅनो-टेक्नॉलॉजीसारख्या विषयांवर आधारित प्रात्यक्षिके शिकवणे गरजेचे आहे.

मध्यम उत्पन्न सापळ्याचा धोका

बर्स्टनने स्पष्ट केले आहे की, भारताने जर आता तंत्रज्ञान आणि संशोधनाच्या बाबतीत कठोर निर्णय घेतले नाहीत, तर देश मध्यम उत्पन्न सापळ्यात अडकून पडेल. डेमोग्राफिक डिव्हिडंडचे रूपांतर डेमोग्राफिक आपत्तीमध्ये होण्याची भीती व्यक्त करत फर्मने सांगितले आहे की, भारत जर भविष्यातील महासत्ता होऊ इच्छित असेल, तर त्याला कॉपी-पेस्ट तंत्रज्ञानाच्या पलीकडे जाऊन संशोधक राष्ट्र बनावेच लागेल.

 

Labels: Bernstein Report, PM Modi, AI Development, R&D Investment, Indian Economy, Technology Innovation, Employment Crisis, Foundation Models

Search Description: Global brokerage firm Bernstein warns PM Modi that India risks becoming only an AI consumer rather than creator. Low R&D spending at 0.6% of GDP threatens middle-class jobs and risks middle-income trap.

Hashtags: #BernsteinReport #ArtificialIntelligence #RnDInvestment #IndianEconomy #TechnologyInnovation #PMModi #EmploymentCrisis #FoundationModels #EconomicReforms #FutureOfWork